Goedgelovigheid en genitale verminking

     Zelfs als het een politicus is die iets vertelt, is mijn eerste reactie om hem te geloven. Hoewel ik zelf wel eens lieg, kan ik moeilijk geloven dat andere mensen ook liegen. Bij redeneringen is dat anders: dan ben ik sceptisch. Ik probeer zelf te controleren of de redenering klopt. Maar wat als feit verteld wordt, geloof ik gemakkelijk.

     Een geval apart zijn de ‘sterke verhalen’. Montaigne geeft er zo een mee in boek II, hoofdstuk 29 van de Essays.

Er wordt verteld dat een van onze jonkers, die smoorverliefd was en tenslotte met veel overredingskracht het hart van zijn schone geliefde had vertederd, uit wanhoop dat hij, juist in het heetst van de strijd, onbekwaam was gebleken en zonder stootkracht – zijn lid had heel onmannelijk het hoofd niet meer geheven dan het hoofd van een aftandse heer – zich er bij zijn thuiskomst van ontdeed en het als een wreed en bloedig offer naar haar stuurde om te boeten voor zijn schande.

      Dat heeft alle kenmerken van een broodje-aap-verhaal. Er zijn geen coördinaten, de naam van de jonker wordt niet vermeld, er is geen directe bron, en ... er treedt een verdubbeling op. In dit geval: de penis krijgt een dubbele en zelfs driedubbele rol. Eerst als onwillig instrument van de liefde, vervolgens als voorwerp van verminking, en ten slotte als inhoud van een verzending.
     Dat steekt schril af tegen een veel preciezer verhaal dat Montaigne eerst vertelt, over een dorpeling die in een aanval van woede zijn penis met een zeis had afgesneden en naar zijn vrouw had geworpen. Dat verhaal wordt nauwkeurig gesitueerd – ‘zeven of acht jaar geleden’, ‘twee mijl hiervandaan’, ‘hij leeft nog altijd’ – en het bevat amper verdubbeling. De penis heeft maar één rol: afgesneden worden. Ook kunnen we ons makkelijker voorstellen dat de zelfcastratie gebeurt ter plekke en in een aanval van woede dan dat iemand eerst naar huis gaat en na rijp beraad beslist om een theatraal gebaar te maken.
     Ik acht het onwaarschijnlijk dat Montaigne het verhaal van de jonker zelf geloofde. Hij gebruikt een anekdote die hij gehoord heeft in een filosofische redenering; de waarheid van de anekdote is onbelangrijk. Maar iemand als Alain de Botton gelooft de anekdote blijkbaar wel. In De troost van de filosofie schrijft hij:

Montaigne kende een edelman uit Gascogne, die bij een vrouw zijn erectie niet in stand kon houden, naar huis vluchtte, zijn penis eraf hakte en die naar de dame stuurde ‘om zijn belediging goed te maken.’ 

     Dat De Botton hier ‘Cascogne’ toevoegt is een aanvaardbare interpretatie van ‘een van onze jonkers’ maar dat Montaigne die edelman gekend heeft, valt nergens uit de tekst af te lezen.  Gelooft De Botton dat verhaal dan écht? Dat is niet noodzakelijk. Hij heeft zich geloof ik de vraag niet gesteld. Mocht je hem de vraag stellen, dan antwoordde hij misschien: ‘Euh … nu je het zegt … eigenlijk niet. Maar het doet niet terzake.’
      Vandaag kan ik de vraag naar de geloofwaardigheid van een sterk verhaal gewoon voorleggen aan ChatGPT. Die schatte de kans dat Montaignes anekdote waar was tussen 10 à 15 %.
       Naar mijn smaak is die inschatting nog te hoog. Ik heb de bot ook gevraagd naar de waarschijnlijkheid van Jason Ardays verhaal over zijn 30 marathons die hij zou gelopen hebben op 35 dagen. Ook dit antwoord – 70 à 85 % - vond ik te hoog ingeschat. ChatGPT schat de waarschijnlijkheid van het volledige verhaal inclusief de details – haarfractuur, gezwollen been – op 50 à 70 %.