Racisme, goede manieren en context

      Ik onderbreek even mijn reeks bedenkingen omtrent het ABN om dringend, zij het twee dagen te laat, tussen te komen in een kwestie van brandend hete actualiteit. Op een receptie op Buckingham Palace heeft een 83-jarige hofdame aan activiste van kleur*, die op Afrikaanse wijze gekleed was, gevraagd waar ze vandaan kwam. Die activiste was in London geboren, maar de hofdame bleef aandringen tot ze toegaf dat haar ouders Caraïbische immigranten waren**. De activiste heeft daarna de conversatie op haar sociale media gepost, waardoor de hofdame nu uit haar functie ontheven is wegens racisme.
     Naar mijn smaak hebben de twee dames allebei gezondigd tegen de goede manieren. De eerste zonde werd begaan door de hofdame die iemand een vraag stelde naar haar geografische afkomst. Dat is vandaag not done, zoals je aan een vrouw niet vraagt hoe oud ze is, of aan een ceo hoeveel hij weegt, hoeveel hij verdient en of hij het doet met zijn mooie secretaresse. De faux pas van de hofdame kan het gevolg zijn van onwetenheid inzake redelijk nieuwe etiquetteregels, dan wel een uiting van een aristocratische onverschilligheid voor zulke kleinigheden. 
     De weigering van de activiste om op een eenvoudige vraag een eenvoudig antwoord te geven vind ik evenmin erg beleefd. Ik probeer mij voor te stellen dat ik op een receptie Maggie Smith tegen het lijf loop en ze vraagt mij hoeveel ik weeg, of ik soms homoseksueel ben, en of ik last heb van aambeien. Ik zou geloof ik op al die vragen naar waarheid antwoorden. Die aristocratische oude krengen mogen van mij iets meer dan iemand anders. Maar ze moeten niet overdrijven.
     Ik citeer even een kort stukje uit de dialoog. 

• Where do you really come from, where do your people come from?
• My people’, lady, what is this? 
• ‘Oh I can see I am going to have a challenge getting you to say where you’re from.

     Geen van de twee vrouwen komt hier goed uit. De nadruk op really suggereert dat de hofdame meer belang hecht aan immigratie-achtergrond dan aan staatsburgerschap. Dat is niet meteen racisme, maar het wijst ook niet op een verkleefdheid aan de integratie-gedachte. Aan de andere kant lijkt de verontwaardiging van de activiste over de woorden my people mij gespeeld. Het woord wordt hier gebruikt in de betekenis van familie, en niet van etnische groep. Dan moet je dat niet met opzet verkeerd begrijpen. Het woord challenge van de hofdame ten slotte illustreert dat ze op een bitch fight aanstuurt. Alles is er vanaf dat moment op gericht om triomfantelijk en kleinerend te kunnen besluiten met ‘Oh, I knew we’d get there in the end.’ Dat is niet erg fraai. 
     Ook de afloop van de historie bevalt mij niet. De activiste die de conversatie op de sociale media plaatst, dat is het niveau van een zestienjarige snapchat-chick. Ze heeft de naam van de hofdame niet vermeld, dat ontbrak er nog aan, maar ze moest weten dat de media die naam zouden achterhalen. En als ze dat niet wist, is ze niet erg slim.
     De excuses van de hofdame achteraf bevallen mij evenmin. Als je bij een verkrachting betrapt wordt, schrijft Elsschot ergens, kun je beter eens goed vloeken in plaats van een schijnheilig gezicht op te zetten. Maggie Smith en dat soort aristocratische tantes mogen alleen schijnheilig kijken als dat een onderdeel is van een listig plan. Anders zijn het gewoon seuten zoals iedereen.
     Tijd om te besluiten. Ik heb hier voor mij het uitgebreide stuk in Het Nieuwsblad over de kwestie. De krant beperkt zich niet tot droge informatie, maar heeft ook een kadertje met nuttige raad. De vraag wordt gesteld: ‘Mag dat eigenlijk, vragen naar iemands afkomst?’ En het antwoord wordt gegeven door een expert, Gert Backx van Unia: ‘Wettelijk is naar iemands afkomst vragen bij ons niet verboden.’ 
     Op een of andere manier bezorgt dat antwoord mij koude rillingen.

     En verder doet de hele toestand mij denken aan de prachtige Mamet-dialoog uit de film The Untouchables. Een oudere Ierse politie-agent Jim Malone ondervraagt George Stone, een jonge collega van het Zuiderse type. 

• Where are you from, Stone? 
• From the Southside.
• Stone? George Stone, that’s your name? What’s your real name? 
• That is my real name. 
• Nah! What was it before you changed it? 
• Giuseppe Petri.
•  Geez, I knew it! That’s all you need, one thieving wop on the team!
• What's that you said?
•  I said that you’re a lyin’ member of a no-good race. 
• That's much better than you, you stinkin’ Irish pig.

    Voor alle duidelijkheid, Malone is geen anti-Italiaanse racist, hij is alleen het killer instinct van zijn jonge collega aan het testen. Mamet gaat ervan uit dat de kijker dat ook wel begrijpt. Racisme zit in de context, dat wist Lenny Bruce al***. 

     

* De vrouw van kleur is geboren als Marlene Headley, en heeft haar naam veranderd in Ngozi Fulani. Ze is lid van de organisatie ‘Sistah Space.’ Ik citeer uit de missie van de tekst:
‘At Sistah Space, we support women and families affected by domestic abuse whilst also ensuring that cultural factors are not only considered but understood. Through our work we aim to ensure that cultural barriers and biases are removed and that our service users are given equal support from us and any other agency they go to for help. We are experts on the intersectionality of racism and gender-based violence and are working to improve the violence against women & girls sector and end ignorance around the black experience of domestic abuse. Providing support for the various different types of domestic abuse through advocacy, we at Sistah Space operate a volunteer run support service, food bank and a very unique charity shop in which everything is new or unused. We also deliver training focusing on cultural competency and best practice derived from our own verified research.’

** Dit is het volledige dialoogje zoals de dame van kleur het op haar sociale media plaatste:
Where are you from? - Sistah Space. - No, where do you come from? - We’re based in Hackney. - No, what part of Africa are you from? - I don’t know, they didn’t leave any records. - Well, you must know where you’re from, I spent time in France. Where are you from? - Here, the UK. - No, but what nationality are you? - I am born here and am British. – No, but where do you really come from, where do your people come from? - ‘My people’, lady, what is this? - Oh I can see I am going to have a challenge getting you to say where you’re from. When did you first come here? - Lady! I am a British national, my parents came here in the 50s when... - Oh, I knew we’d get there in the end, you’re Caribbean! - No lady, I am of African heritage, Caribbean descent and British nationality.

*** Zie hier voor de beroemde Lenny Bruce-monoloog.

Mrs. Maisel en Miss Austen

      Miriam – Midge – Maisel, van de gelijknamige televisieserie, is een alleraardigst persoontje. Als ze gelukkig is, wat vaak gebeurt, glimlacht ze in haar eentje. Dat is een mooi trekje. Ze kleedt zich even elegant als Audrey Hepburn en ze spreekt even snel als Katherine Hepburn. Als ze over straat of in de gang loopt, doet ze dat met korte, snelle damespasjes, terwijl ze parmantig met haar armen zwaait, en haar polsen in een uitwaartse hoek houdt zodat haar handen min of meer horizontaal in de ruimte zweven, parallel aan het aardoppervlak. Het is bijzonder moeilijk om je armen zo te zwaaien en je handen zo te houden zonder er erg truttig uit te zien ... en Midge is niet truttig. Rachel Brosnahan, die de rol speelt, moet uren en dagen hebben doorgebracht met turen naar oude modefoto’s om zich de houdingen en gebaren eigen te maken. Daarna heeft ze ongetwijfeld weken rondgestapt met boeken op haar hoofd.

     

      Midge lijkt nog het meest op een heldin van Jane Austen*, met zowel haar rebelse eigenzinnigheid als haar onderwerping aan de conventies. Haar rebellie drijft haar op het podium, maar zodra ze ván het podium stapt, is ze de opgewekte echtgenote, de toegewijde fashionista, de begrijpende dochter, de kordate moeder, de trouwe bezoekster aan de synagoge. Ze beschouwt het mooi zijn van een vrouw als een genoegen én een plicht. Ik herinner mij een familiefeest van lang, lang geleden, waarop een nicht van mijn vader iets zei over ‘de plicht van een vrouw om mooi te zijn.’ Daar kwamen lauwe reacties op. Iedereen was het ermee eens, maar je zei zoiets niet luidop. Niet zo in Mrs. Maisel. Daar zegt men waar het op staat, zoals in een komedie van Neil Simon. ‘It’s so much easier to be happy when you’re beautiful.’

     Midge is ook wars van fanatisme. Ze volgt de conventies van haar tijd, maar dan de vooruitstrevende versie ervan. In haar milieu en in haar tijd wordt seks buiten het huwelijk als onbeschaafd en vulgair beschouwd, zeker voor een vrouw.  Seks vóór het huwelijk – de zogenaamde ‘voorhuwelijkse betrekkingen –, dat is een andere zaak. In de eerste aflevering komt een mooie, korte vrijscène. Mrs. Maisel gaat er helemaal in op. Maar ondertussen kijkt ze af en toe met voldoening naar haar verlovingsring: nu mag het. In de vijfde aflevering van het derde seizoen – let op voor de spoiler – neemt Lenny Bruce haar mee naar een televisiestudio, wat een half psychedelische scène oplevert zoals je die wel eens ziet in een sixties movie. Daarna volgt een romantische wandeling. Als ze dan aankomen bij de hotelkamer van Bruce, volgt een onuitgesproken uitnodiging, waar Midge niet op ingaat. Ik denk dat ze geen bezwaar heeft tegen Bruce – alleen tegen de hotelkamer. Dat is iets te vulgair naar haar smaak.
     Soms geeft Mrs. Maisel de indruk een slechte moeder te zijn.  Ze dumpt haar kinderen waar ze maar kan: bij haar ex-man, bij haar ouders, bij haar schoonouders, bij haar manager, bij de buren. Als ze lastig doen, zet ze hén voor de televisie, of geeft ze hen snoep. De huidige generatie van papa-vrienden en mama-vriendinnen zullen grote ogen opzetten als ze zoiets zien. Vijftig jaar geleden kon je van je kinderen houden, zonder er voortdurend mee bezig te zijn. Als er bezoek was, stopte je ze in bed, en als het zo uitkwam stuurde je ze naar een kostschool. Het kind moest dat maar verdragen. En het kind kón dat natuurlijk. Maar hoeveel ouders zouden vandaag de afwezigheid van hun kinderen verdragen? Na de nuchtere ouders van de jaren vijftig, kwamen de sentimentele ouders van de jaren tachtig. Net zoals na de nuchtere tijd van Jane Austen de sentimentele tijd kwam van Brontë en Dickens.

* Jane Austen breng ik af en toe ter sprake, o.a. hier en hier.