Weg wolf en andere kortjes

Weg Wolf. Soms zie ik op televisie iemand van de organisatie ‘Welkom Wolf’. Zo iemand dreigt dan de overheid een proces aan te doen als er weer een wolf is aangereden. Ik zal nooit lid worden van die organisatie. Ik zou nog eerder lid worden van een organisatie ‘Weg Wolf’, mocht die bestaan. Ik ben al bang als ik een middelgrote hond op mij zie afkomen. En verder zijn er de culturele associaties. Karel de Stoute met zijn door wolven aangevreten gezicht, de wolven in romans als Dracula en Gösta Berling, de wolven in liedjes als Trojka en Les loups sont entrees dans Paris. In Poejskins Jevgeni Onegin vind ik  

[...] ‘Zo brak
De winter aan, want ook oktober
Ging in een ogenblik voorbij -
Dan komt het saaiste jaargetij.
Koud, somber is het morgengrauwen,
Geen stem weerklinkt, de arbeid stokt.
Een roedel wolven loopt te sjouwen,
Door honger naar de weg gelokt.’

Ook breekt mij het angstzweet uit als ik lees dat weldoorvoede wolven onder normale omstandigheden geen volwassenen aanvallen die niet niet provoceren. Dan denk ik meteen aan hongerige wolven, aan abnormale omstandigheden, aan kinderen, en aan mensen zoals ik die voor provoceren in de wieg zijn gelegd.

Weg Wolf (2). Ik heb altijd gedacht dat de pro-wolf wetgeving pas zou verdwijnen als een of meerdere kinderen werden aangevallen. Misschien was ik te pessimistisch. In Hannover is nu een vergunning afgeleverd om de wolf af te maken die een van Ursula von der Leyens pony’s heeft doodgebeten. 

Maoïst. Als ik in een stukje mijn maoïstisch verleden vermeld, krijg ik vaak een reactie van ‘Dirk’ die mij voorhoudt dat communisten van de laat-20ste eeuw een intellectuele tekortkoming hadden, een gebrek aan beoordelingsvermogen, rationaliteit en pragmatisme. Ik geloof dat dat juist is. Dat verwijt treft marxisten van de 19de eeuw en van het begin van de 20ste veel minder omdat de theoretische en praktische bewijzen van het marxistisch tekort in die tijd minder overtuigend en minder algemeen bekend waren. Anderzijds heb ik nogal wat verstandige maoïsten gekend van de late 20ste eeuw die, buiten het domein van hun ideologie, rationeel en pragmatisch waren, en een redelijke beoordelingsvermogen aan de dag legden. Ik vermoed dat andere persoonlijkheidskenmerken beter voorspelden wie maoïst zou worden en wie niet: modegevoeligheid, onstuimigheid, naïviteit, betweterij, esprit de contradiction, aanleg tot schuldbewustzijn en zelfkastijding, opstandigheid tegen meerderen gekoppeld aan volgzaamheid tegenover gelijken, een beperkt relativeringsvermogen, een eng of doorgeslagen rationalisme, een geperverteerd rechtvaardigheidsgevoel. De verklaring waarom sommigen zo lang bleven hangen in de ideologie is eenvoudiger: koppigheid en sunk cost reflex.

Wetenschappelijke interesse, school en leeftijd. Carl Sagan verbaast zich over het verschil in wetenschappelijk belangstelling tussen kleuters en adolescenten. Kleuters zijn wetenschappelijke liefhebbers, zegt hij. Ze stellen diepe vragen. Ze vragen: ‘Wat is een droom, waarom hebben we tenen, waarom is de maan rond, wat is de verjaardag van de wereld, waarom is gras groen?’ Maar ga je praten met de laatstejaars van het middelbaar, dan is daar niets meer van te merken. ‘Er is iets vreselijks gebeurd, schrijft Sagan, tussen die kleuterschool en dat laatste jaar middelbaar.’ Ik vermoed dat Sagan denkt dat die kinderen verpest zijn door ons geestdodend onderwijs. Zou het? Volgens mij heeft het te maken met twee zaken. Eén: de laatstejaars in het middelbaar weten ondertussen ongeveer welk antwoord ze moeten verwachten op de vraag over het groene gras, de tenen en de ronde maan: geen verhaaltje, maar iets met moeilijke formules. Twee: de laatstejaars hebben hun interessevelden beter afgebakend: het andere geslacht, mode, muziek, netflix, dansen, chillen, reizen, geld. Bij sommigen is de wetenschappelijke interesse gebleven, en ze zal worden aangewakkerd door praktische carrièremogelijkheden in het domein.

Voornaamwoorden. Gisteren schreef ik een stukje over mijn leerlingen die in opstellen moeite hadden met ondubbelzinnige voornaamwoorden. En vandaag botst ik op een fragmentje van de 18de-eeuwse taalkundige Huydecooper: ‘datmen de Voornaamwoorden wel leere onderscheiden; opdatmen weete wat zy beduiden, en tot welken Persoon of Zaak zy ons wyzen.’

Voornaamwoorden (2). In dat stukje van gisteren vermeldde ik ook dat de voornaamwoorden hij en zij als een teken van respect kunnen worden gebruikt. Het kon ook verering zijn, bedacht ik achteraf. Een voorbeeld hiervan vond ik in Immortelle 49 van Piet Paaltjens. 

Wel menigmaal zei de melkboer
des morgens tot haar meid: 
‘De stoep is weer nat.’ Och hij wist niet 
dat er ’s nachts op die stoep was geschreid. 
Nu dat hij en de meid dat niet wisten, 
dat was minder; - maar dat zij 
er hoegenaamd niets van vermoedde, 
dat was wel hard voor mij. 

Aangezien Piet Paaltjens de naam van die zij nergens vermeldt, heb ik jarenlang spontaan gedacht dat het om de meid van de melkboer ging, die wél vermeld wordt. Ik kon het gedicht wel uit het hoofd, maar ik had het toch niet erg goed gelezen. 

Oekraïne: het stukje dat ik niet wou schrijven

(1) Ik wou eigenlijk al lang een stukje schrijven over ‘activistische rechtspraak’ en ‘juristocratie’. En nu komt Poetin met die inval in zijn buurland. Nare man, die Poetin.

(2)  Het Westen wou Oekraïne verleiden. Poetin heeft Oekraïne verkracht. Ook in MeToo-tijden mag dat onderscheid nog altijd worden gemaakt.

(3) Over buitenlandse politiek en militaire conflicten in heden en verleden heb ik meestal geen uitgesproken mening en al zeker geen oplossing: de Amerikaanse interventie in Vietnam, de Russische interventies in Tsjechoslovakije en Afghanistan, de Navo-interventie in de Balkan, de tweede golfoorlog, de conflicten in Libië, Syrië en Israël-Palestina. Als in zulke conflicten de ene partij min of meer liberaal-democratisch is en de andere autoritair, dan gaat mijn sympathie uit naar de eerste. My liberal democracy, right or wrong. Maar verder probeer ik niet te hoog van de toren te blazen.

(4) Over enkele conflicten heb ik overigens wel een mening: de inval van Mussolini in Abyssinië, de inval van Hitler in Polen, de inval van Saddam Hoessein in Koeweit en de inval van Poetin in Oekraïne. Ik ben er tegen.

(5) Ik heb de huidige inval niet voorspeld, maar ik ben ook niet verrast. Ik was er niet gerust in als ik Biden bezig hoorde. Ik nam ik aan dat hij over inlichtingen beschikte van zijn geheime diensten. En als ik Poetin hoorde, was ik nog minder gerust. Er was nog altijd een kans op een diplomatieke oplossing, zei hij. Ja, en wat was die àndere kans dan?

(6) Ik lees dat Poetin minachting heeft voor de Westerse decadentie. Hij heeft wellicht gelijk. Maar alles samen genomen, sluit ik mij aan bij Charles Laughton in de film Spartacus: “I’ll take a little republican  decadence along with a little republican freedom.” Alhoewel Laughton sprak van ‘corruption’ in plaats van ‘decadence’.

(7) Ik zal het nog sterker zeggen, maar dan moet ik eerst diep ademhalen en mij moed inspreken: ik verkies Ursula von der Leyen boven de Russische borstontblote, paardrijdende judoka.

(8) Poetin wil, zegt hij, Oekraïne ‘denazificeren’. Ik vrees dat Poetins definitie van ‘nazi’ dermate ruim is, dat ze veel van zijn Westerse bewonderaars zou insluiten.

(9) Het Westen krijgt er van langs in onze krantencommentaren. En de kritiek is dubbel. Men heeft Poetin met onvoldoende respect behandeld, schrijft men, en men heeft hem te veel laten betijen, schrijft men. Dat is nogal tegenstrijdig. Anderzijds: die twee fouten sluiten elkaar niet helemaal uit. Het is altijd goed je vijand met respect tegemoet te treden. Of hij daardoor welwillender wordt, is een heel andere kwestie.

(10) Had Oekraïne lid moeten worden van de Navo? Men begrijpt nu in elk geval waarom het land vragende partij was. Uiteraard konden de Russen er in dat geval op aandringen dat in dat land geen nucleaire raketten zouden worden opgeslagen. Dat zou een redelijke eis geweest zijn. Bij mijn weten staan er ook geen nucleaire Natoraketten in Estland, Polen of Roemenië. 

(11) Vormt de Navo een militaire bedreiging voor Rusland? Is de Navo van plan Moskou te bombarderen, zoals Rusland Kiëv bombardeert? Ik geloof het niet. De Navo heeft zich, ondanks zekere militaire avonturen, altijd defensief opgesteld tegenover Rusland, net zoals het Warschaupakt zich indertijd, ondanks zekere militaire avonturen, defensief opstelde tegenover het Westen. De Russische inval kan moeilijk als een ‘preemptive strike’ omschreven worden.

(12) Zou Rusland Oekraïne ook zijn binnengevallen als dat land openlijk had verklaard nooit lid van de Navo te worden? Ik denk het niet. Had Servië in 1914 toegestaan dat Oostenrijkse ambtenaren op hun grondgebied het onderzoek deden naar de aanslag op Frans-Ferdinand, dan was er misschien ook geen Eerste Wereldoorlog geweest. Maar in het geval van Oekraïne zou Rusland nieuwe eisen hebben gesteld in verband met de oostelijke ‘volksrepublieken’, in verband met het Donetsbekken, in verband met een ‘corridor’ naar de Krim, in verband met ‘denazificatie’. Het strategisch einddoel zou hetzelfde geweest zijn: een regimewissel in Kiëv. 

(13) Rusland volgt de 19^de-eeuwse logica van ‘bufferzones’ die nodig zijn om zich te beschermen. Maar dan heb je daarna weer een nieuwe bufferzone nodig om die bufferzone te beschermen. Dat soort logica bracht Napoleon tot in Moskou.

(14) Internationale politiek is een kwestie van macht – overheersing én verdediging - , samenwerking, recht en moraal. Het eerste beginsel is altijd ‘macht’ geweest, maar Steven Pinker, in The Better Angels of Our Nature, beschrijft dat er een zekere verschuiving is gekomen in de richting van de drie andere. Het is echter niet duidelijk of Rusland en China wel mee zijn met die verschuiving. Als ze niet mee zijn, dan moeten de andere landen daar hun conclusies uit trekken. 

(15) Joren Vermeersch stelde op zijn facebookpagina voor om Oekraïne op te delen in twee autonome regio’s, een Europees-gezinde westelijke regio en een Russisch-gezinde oostelijk regio. Dat was vóór de inval natuurlijk, maar het voorstel zelf is interessant omdat het ons op de paradox van het nationalisme wijst. Als Oekraïne het recht had zich los te maken van het Sovjetimperium, waarom zou het oostelijk gebied zich niet los mogen maken van Oekraïne? Als Ierland zich mocht afscheuren van Groot-Brittannië, waarom zou Noord-Ierland zich dan niet mogen afscheuren van Ierland? Voor deze paradox bestaat geen logische oplossing, alleen redelijkheid, rechtsprincipes, tolerantie en diplomatie. Hoe het met de andere partijen zit, weet ik niet, maar Poetin kun je er in elk geval niet van verdenken dat hij die principes al te slaafs volgt.