zaterdag 11 juni 2016

‘De rotte appel van de vrijhandel’ (1)

     Als groot liefhebber van buitenlandse appels werd ik van de week pijnlijk getroffen door een stuk in De Morgen van Wouter Torbeyns, een tweeëntwintigjarige student in de politieke wetenschappen (hier). Wouter sprak zich uit tegen de Pink Lady’s, en daar heb ik niets mee te maken want ik eet alleen Granny Smiths, maar het gaat mij en Wouter om het beginsel. ‘Door Pink Lady’s te eten,’ schrijft Wouter, ‘schaden we niet alleen onze binnenlandse economie maar ook ons klimaat.’ En hij ziet het breed. We moeten overwegen in welk ‘soort van wereld … we onze kinderen en kleinkinderen willen zien opgroeien.’ 
     Wouter is wellicht niet oud genoeg om de tv-reeks Yes Minister gekend te hebben. Zelf heb ik vaak moeten lachen als minister Jim Hacker weer eens een toespraak besloot met ‘our future and that of our children, and our childrens’ children’? Hij trok daarbij een gezicht alsof hij Churchill was, gebruikte een stijgende stembuiging en hield met zijn linkerhand de omslag van zijn jas vast. Je moet het eens proberen.

     Wouter appelleert bij het begin van zijn artikel aan mijn zuinigheid. Hij beweert dat ik veel geld zou besparen als ik meer appels van eigen bodem at. Hij voegt er enkele cijfers aan toe van honderdduizenden tonnen appels en honderden miljoenen euro’s en hij nodigt mij uit om snel even mijn voordeel uit te rekenen. Maar daar heb ik nu eens helemaal geen zin in. Bovendien is het niet nodig. Een van de vele voordelen van de vrije markt is dat ik al die grote getallen mag vergeten. Ook moet ik niets afweten van de gastarbeiderslonen in Nieuw-Zeeland, de wereldprijs van insecticiden, of de weersvooruitzichten voor Haspengouw. Het enige wat ik moet doen is de prijs van een kilogram appels vergelijken van verschillende merken en in verschillende winkels, en, aangezien ik bij Colruyt koop, is ook dat laatste overbodig.
     Ik wil niet spotten met Wouters denkbeelden over het klimaat. Misschien is hij in dat geloof opgevoed en dan is het moeilijk om daarvan los te komen. Maar dit keer wil ik wel naar de cijfers kijken, want je leest zo vaak over ‘voedselkilometers’ (2).  ‘Schepen en vliegtuigen,’ schrijft Wouter, ‘produceren 8 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot.’ Dat was heel sluw van hem, om schepen en vliegtuigen samen te nemen. Voor schepen alleen echter – wat voor mijn appels toepasselijk is – geeft Wikipedia 2,2 procent. Dus al die tankers en containerschepen en vrachtboten produceren samen maar 2,2 procent van de werelduitstoot van CO2. Zoveel is dat niet.
     Dan worden die appels op die schepen ook nog eens heel vakkundig gestapeld. Zo’n reuzenschip zal op zijn reis vanuit Nieuw-Zeeland of Zuid-Afrika heus wel wat diesel verbruiken, maar je moet dat omslaan per appel en zo’n schip vervoert miljoenen appels. Het zou me verbazen als er meer dan 10 à 20 cent vrachtschipdiesel in een kilogram appels zit die helemaal vanuit Nieuw-Zeeland naar hier is gebracht. 10 cent – dat is ongeveer wat ik verbruik om van en naar de plaatselijke Colruyt te rijden. En nogmaals, ik moet dat niet allemaal uitrekenen. Het prijskaartje in de Colruyt geeft mij die inlichtingen. Dat de meerprijs voor een product van bij onze tegenvoeters zo klein is, of onbestaande, of negatief, laat meteen de betrekkelijkheid van de milieuschade zien.
     Wouter begrijpt dat er een probleem is met de seizoenen. In februari groeien er geen appels in Haspengouw, terwijl ze in Nieuw-Zeeland uitnodigend aan de takken hangen en smeken om over de oceaan te worden vervoerd. Wouter overweegt even om Limburgse appels voor de Belgische winter te bewaren ‘met de nieuwe technologie’ maar de milieukost daarvan doet hem terugdeinzen en hij kiest dan maar voor de ‘drastische oplossing’ om ‘buiten het seizoen gewoon geen appels te eten’.  ‘Appels zijn niet onmisbaar,’ voegt Wouter eraan toe. Dat is zo. Maar als we alleen maar onmisbare zaken mogen kopen, behoren we binnenkort allemaal tot de 10 % armsten van de samenleving. Is dat immers niet de betekenis van ‘arm zijn’ in een land als het onze: dat je je alleen maar het onmisbare kunt veroorloven?
      Ik durf niet voorspellen hoe ik zou omgaan met de vergaande versterving die Wouter voorstelt om ’s winters geen appels meer te eten. Wie weet grijp ik op kleurloze tv-avonden naar chips of Suzy wafels en word ik obees. Over dat maatschappelijk agendapunt kan Wouter dan weer ander een stuk schrijven.


_______________

 
(1) Dat is de titel van Wouter zijn stuk in De Morgen. Wouter studeert onder professor Jonathan Holslag, en dan lijkt het mij wel zo verstandig om kwaad te spreken van de vrijhandel, zeker in een stuk dat eerst bij de professor wordt ingediend. Ik sprak ook kwaad van het marxisme op het examen van professor Lode Wils. Als Wouter uit louter wetenschappelijke interesse, dus niet voor de punten, ook graag de bewijsvoering voor de vrije markt wil leren kennen, kan hij terecht bij Adam Smith, The Wealth of Nations, boek 4. Mochten de cursussen van professor Holslag hem te weinig tijd laten voor de studie van obscure achttiende-eeuwse teksten, kan hij volstaan met van dat boek alleen het tweede deel van hoofdstuk 3 te lezen. Het is maar tien bladzijden en is best onderhoudend geschreven.

(2) Een goed gedocumenteerd stuk hierover verscheen in De Correspondent (hier). De auteur benadrukt onder andere de voordelen van schaalvergroting bij het verminderen van CO2-uitstoot. Hoe groter de vrachtwagen, hoe langer de trein, hoe dieper het schip, te minder wordt het milieu belast. Dat is slecht nieuws voor Wouter, want grote transportmiddelen vragen grote investeringen en grote investeringen vragen grote bedrijven.  Terwijl onze student schrijft: “We hebben een mentaliteitswijziging nodig om niet volledig afhankelijk te worden van grote bedrijven.” Grote bedrijven, ts ts.

4 opmerkingen:

  1. Philippe, Mensen die Yes Prime Minister gezien hebben, zijn bevoorrecht, zoveel is duidelijk. Zij begrijpen hoe de politique politicienne werkt, wat de bureaucratie au fond is, hoe de staat verknecht, de wet logen is, de rijkaard zelfzuchtig voort leeft en waarom de kracht van de verandering op hun eigen hoofd terechtkomt.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ook een paar mooie afleveringen over de trotskisten. Dat zal je wel leuk gevonden hebben, Flor. Ken je deze nog: Humphrey: 'Everything is connected to everything. Who said that? - Bernard: 'A Cabinet Secretary'? - Humphrey: Nearly right. Actually, it was Lenin.'

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Met de schepen heb ik niet zoveel problemen. Maar de vrachtwagens die vervolgens van de havens naar alle verschillende vestigingen van de Colruyt rijden, wel. Nu kan je aanvoeren dat die vrachtwagens anders uit de Haspengouw vertrekken en dat is waar. De Haspengouw is dan ook niet echt lokaal voor een Oost-Vlaming.

    De armoede die ik momenteel het meest ervaar in mijn leven is dat ik overal en voortdurend geconfronteerd word met het lawaai en de stank van verkeer. Als ik de rust en de zuurstof in mijn leven kan terugkrijgen door geen appels meer te eten in februari, zal ik mij schatrijk rekenen.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. 't Gaat natuurlijk om meer dan appels. Bijna ál onze welvaart is verbonden met het vrachtverkeer. Wie erg lijdt onder stank en lawaai zou zich kunnen afvragen hoeveel welvaart hij bereid is op te offeren om daaraan te ontsnappen: verhuizen, veranderen van werk of beroep, enzovoort. 't Is overigens een probleem van alle tijden. Schopenhauer werd gek van het voortdurende geklap van rijzwepen in zijn straat. Maar hij bleef toch maar in het drukke Frankfurt wonen, met zijn restaurants, zijn gezelsschapsleven en zijn concerten.
      Ik heb anders mooi praten. Wij wonen in een aardig huisje aan de rand van een bos dat we indertijd goedkoop hebben kunnen krijgen. De school waar ik les geef is op fietsafstand. Als ik wil, kan ik die school zelfs bereiken via een combinatie van uitsluitend landelijke wegen, maar dan duurt dat reisje weer een kwartier langer, en dat heb ik er niet voor over.
      't Zijn allemaal trade-offs. Zelf ben ik wel bereid om mijn Granny Smiths duurder te betalen als op een realistische manier een milieukost aan de prijs wordt toegevoegd.

      Verwijderen