Van Doesburg over het moederschap

D’hanis en  Olyslaegers contra Van Doesburg

     In een interview zei de Antwerpse burgemeester Els Van Doesburg een en ander over het moederschap. Het begon met de Humo-journalist die vroeg hoe het ging met haar zoontje Marcel dat nu 15 maanden is.

 Onlangs zijn we met hem naar zee geweest, zegt Van Doesburg, en het was alsof ook ik de zee opnieuw voor het eerst zag. Ik zie de wereld mee door zijn verwonderde oogjes. Dat is het mooiste wat er is. Ik ben echt heel blij. Tegenwoordig eindig ik mijn speeches, zeker voor een overwegend vrouwelijk publiek, steevast met dezelfde oproep: ‘Niet twijfelen, mensen: maak baby’s! Zoveel als je kunt!’ (lacht)

      Van Doesburg vindt dat er veel te vaak gesproken wordt over de lasten van het ouderschap, te beginnen met de slapeloze nachten, en te weinig over het geluk van kinderen te zien opgroeien. Daarop is veel reactie gekomen. Frank D’hanis schreef:

 Als je geld genoeg hebt om een nanny, kinderopvang, pedagogische begeleiding, vakanties, hobby’s en dure scholen te betalen, zelf je werktijd mag invullen, een gigantisch huis en een rijke partner hebt, af en toe door een BV in Saint-Tropez wordt uitgenodigd, feminisme niet eens stiekem belachelijk vindt en gelooft in bloed, bodem en de Vlaamsche plicht tot voortplanting.

     Wie het hele interview gelezen heeft, zal wellicht vinden dat Van Doesburgs standpunt over het feminisme niet helemaal rechtvaardig wordt weergegeven. Zelf ben ik vooral geïntrigeerd door het niet aflatende miserabilisme van de auteur. Alsof moeders zonder nanny, kinderopvang, pedagogische begeleiding, vakanties, hobby’s, enzovoort niet gelukkig kunnen zijn door hun kinderen te zien opgroeien.
      Onze buurvrouw – haar man werkte als timmerman in een fabriek – had 11 kinderen, waarvan de jongste drie ongeveer van mijn leeftijd waren. Als kind gingen mijn broertjes en ik er graag spelen: ze hadden een clubhuis op zolder, een echte café-biljart, een muziekinstallatie, en een mooie collectie boeken van de christelijke coöperatieve uitgeverij D.A.P. Reinaert. Op woensdagen konden we naar Kapitein Zeppos kijken, want zij hadden wél een tv, en daarna zaten we aan de heel lange tafel, kregen pannenkoeken met een borrel, en zongen liedjes. We kregen er ook, en dat was minder, een lepel levertraan. Pas later leerde ik bij Louis-Paul Boon hoe miserabel dat bestaan was.
     Ik neem aan dat reactie van D’hanis dan nog gunstig afsteekt tegen andere reacties die veel onbeschofter waren, en die ik goddank zelf niet gezien heb. Maar Joël De Ceulaer wond er zich over op, en ook Jeroen Olyslaegers was er niet helemaal gelukkig mee, al heeft hij ook kritiek op Van Doesburg:

 Wat een burgermoeder niet hoeft te doen is haar moederschap te moraliseren en politiseren. Dat is het ambetante aan politiek; het maakt van alles politiek … Dus ook uw moederschap en uw geluk, mevrouw Van Doesburg. Tenminste: wanneer u dat geluk uit en het gebruikt om een punt te maken over deze samenleving. Vind ik sommige boze reacties op uw geluk er nogal over? Zeker. Soms zijn ze gewoon onbeschoft. Maar ze zijn wel politiek.

     Hier maakt Olyslaegers onvoldoende onderscheid tussen twee betekenissen van het woord politiek*. De ene betekenis bestaat uit ‘beleid’: het nemen van maatregelen, die meestal op verplichtingen of verbodsbepalingen neerkomen, of op subsidies die met verplichte belastingen worden betaald. De bierproducent moét op zijn flesjes bier de boodschap afdrukken: ‘Alcohol schaadt de gezondheid’, de roker mág geen sigaret of sigaar opsteken op een terras, en de burger betaalt verplicht mee voor de talencursus die ik en mijn vrouw volgen.
     Voor conservatieven zoals Van Doesburg heeft ‘politiek’ echter nog een andere betekenis. Socialisten zijn voor gelijkheid, liberalen zijn voor vrijheid, en conservatieven zijn voor een zinvol leven – iets wat maar half politiek is, en dat je beter niet afdwingt met verplichtingen, verboden en subsidies. Zo zijn conservatieven ervan overtuigd dat stabiele gezinnen voor de meeste mensen een redelijke garantie zijn op geluk, en dat het opvoeden van kinderen van hen meestal betere mensen maakt. Toen ik, op mijn 40ste, een zoon kreeg, zei mijn vader: ‘Nu zul je weten waarom je leeft.’ Van Doesburg zegt het zo:

 De hoeksteen van de samenleving is het gezin … Ik werd moeder op mijn 36ste en dat was een bevrijding. Ik was lang genoeg het absolute centrum van mijn eigen universum geweest. Het is een heel gezonde evolutie dat er iemand is om wie je onvoorwaardelijk meer geeft dan om jezelf. Dat begint bij je partner, en met een kind breid je die cirkel verder uit.

      Dat is, als je wil, een ‘politieke’ opvatting, maar het is geen partijpolitiek, het is geen middel om stemmen te winnen, en het is evenmin een veroordeling van mensen die, binnen de wet, een ander soort leven kiezen. Het is hoogstens een poging om de soft customs in bepaalde richting te sturen. Literatuur en film laten graag disfunctionele gezinnen zien omdat die, om Tolstoj te parafraseren, allemaal zo verduiveld origineel zijn in hun disfunctionaliteit. Dat is al zo sinds de Oude Grieken. Maar conservatieven als Van Doesburg willen ook wel eens praten over de gelukkige gezinnen die ‘allemaal op elkaar gelijken’.
      De klassieke conservatieven van de katholieke partij en van de latere christendemocratie geloofden ook heel sterk in de gezinswaarden. Maar ze streefden die na met een socialistisch middel: het kindergeld. Moderne conservatieven als Van Doesburg beseffen dat zulke socialistische middelen niet zonder nadelen zijn. Ik lees hier en daar dat N-VA een etatistische partij is. Ik zal dat, als libertair, niet tegenspreken. Maar Van Doesburgs enthousiaste getuigenis over haar geluk als moeder is daar géén voorbeeld van. 

* Zoals ook het woord ‘moraliseren’ twee verschillende betekenissen heeft: het propageren van een bepaald soort gedrag en het propageren van een bepaald soort opvattingen.

 ‘Stigmatiseren’ en ‘minimale politiek’

     In een lezersbrief (DS 8/9) over het vaderschap, komt onderzoeker in de Publieke Gezondheid Arno van Hootegem nogmaals terug op Van Doesburgs uitspraken over het moederschap: 

Critici wezen er terecht op dat haar ervaring niet voor alle moeders geldt, en dat haar opmerkingen stigmatiserend kunnen zijn. 

     Die opmerking over stigmatiseren sluit mooi aan bij wat ik over conservatieve politici schreef in mijn vorig stukje. Conservatieve politici gebruiken wel eens hun politieke functie om een bepaalde levensstijl of -houding te propageren die niet voor iedereen haalbaar of wenselijk is. En wie A propageert, stigmatiseert B – al is dat maar impliciet. Als je burgers aanmaant om voor hun gezondheid op hun gewicht te letten, stigmatiseer je degenen die ongezond blijven eten en drinken. Als je kinderen op school prijst omdat ze hun best doen, stigmatiseer je de kinderen die hun best niét doen. En als je iedereen oproept om met de fiets te gaan winkelen, stigmatiseer je degenen die daarvoor de auto nemen.
      Het belangrijkste is dat dat men daarbij de mensen niet te nadrukkelijk schoffeert, en niet van alles verplicht of verbiedt wat tot de privés-feer behoort. Tom Naegels legt het mooi uit:

 Els Van Doesburg is een conservatieve politica. Conservatieve politici hebben conservatieve meningen. Wat had je verwacht? … een oproep doen tijdens een lezing of in een interview is een zeer minimale vorm van “aan politiek doen”. Ze heeft geen wetsvoorstel ingediend, geen beleidsplan geschreven, ze deelt geen subsidies uit aan vrouwen met veel kinderen of neemt er geen af van vrouwen zonder… Het is gewoon maar dat, een oproep, zoals er iedere dag zoveel oproepen in de ether worden geslingerd: we zouden wat meer / minder dit of dat moeten doen. Sporten. Gezond eten. Lief zijn voor elkaar. Kinderen maken. Trots zijn op de eigen cultuur. Stoppen met de mensen te betuttelen. Je privileges onder ogen zien. Naar je eigen lichaam luisteren. Oké. Bedankt voor uw oproep, ik zal er eens over denken.

     Als er maar meer wat meer aan ‘minimale politiek’ werd gedaan in plaats van met wetsvoorstellen, beleidsplannen en subsidies te zwaaien! En als er maar wat meer mensen bij een onwelgevallige boodschap zwegen over ‘stigmatiseren’ en stoïcijns antwoordden dat ze ‘er eens over zouden nadenken.’