De Fransen hebben Voltaire (1694-1778), de Duitsers hebben Goethe (1749-1832) en de Engelsen hebben Samuel Johnson (1709-1784). Over die laatste heeft Benno Barnard een kort essay gepubliceerd in De Standaard (25/10). Daarin vermeldt hij tot twee keer toe de ‘slordige’ en ‘warrige’ pruik van de geleerde man. Bij de illustratie – een tekening naar de buste gemaakt door Joseph Nollekens – staat als bijschrift: ‘Samuel Johnson, inclusief slordige pruik.’ Alleen wordt Johnson door Nollekens afgebeeld zonder pruik, maar met de haardracht van een antieke filosoof. Dat was een fout van de eindredacteur die blijkbaar niet goed weet hoe 18de-eeuwse pruiken eruit zagen.
Maar de fotoredacteur heeft een subtielere fout gemaakt door de verkeerde afbeelding te kiezen. Niet alleen wordt Johnson sterk geïdealiseerd afgebeeld, het is niet de iconische Johnson, het is niet het beeld dat tot de parate kennis van de middle brow behoort.
Dat was iets waar ik in mijn lessen literatuur veel aandacht aan besteedde. Mijn leerlingen moesten niet alleen weten dat Proust de auteur was van La Recherche en wat er zo speciaal was aan dat werk, ze moesten ook een afbeelding van Proust kunnen herkennen. Er bestaan veel portretten van Proust: een portret van Proust met een borstelachtig kapsel (en brosse) bijvoorbeeld, en er is het fameuze portret van de dode auteur, met baard. Maar het iconische portret is er een met sluik haar, een scheiding in het midden en een verzorgde snor.
Aangezien mijn leerlingen in het zesde jaar zelf veel auteurs moesten voorstellen, moesten ze ook zelf een portret opzoeken. Ik raadde hen aan om erop te letten welk portret het vaakst uit hun zoekopdracht naar voren kwam. Voor sommige auteurs was dat makkelijk: van Jane Austen bestaat er maar één portret. Bij andere moest er worden gekozen. Dan had ik duidelijke voorkeuren. Tolstoj moest een lange baard hebben, Thomas Hardy mocht géén baard hebben, Victor Hugo moest oud zijn, en Charles Dickens van middelbare leeftijd. Bij Alexandre Dumas moesten ze vooral oppassen dat ze niet per ongeluk een foto van zijn zoon kozen. Bij sommige auteurs waren er twee iconische portretten, van Hendrik Conscience bijvoorbeeld. Mijn keuze viel op de oude Conscience met lange baard.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten