De pruik van Dr. Johnson

     De Fransen hebben Voltaire (1694-1778),  de Duitsers hebben Goethe (1749-1832) en de Engelsen hebben Samuel Johnson (1709-1784). Over die laatste heeft Benno Barnard een kort essay gepubliceerd in De Standaard (25/10). Daarin vermeldt hij tot twee keer toe de ‘slordige’ en ‘warrige’ pruik van de geleerde man. Bij de illustratie – een tekening naar de buste gemaakt door Joseph Nollekens – staat als bijschrift: ‘Samuel Johnson, inclusief slordige pruik.’ Alleen wordt Johnson door Nollekens afgebeeld zonder pruik, maar met de haardracht van een antieke filosoof. Dat was een fout van de eindredacteur die blijkbaar niet goed weet hoe 18de-eeuwse pruiken eruit zagen.
     Maar de fotoredacteur heeft een subtielere fout gemaakt door de verkeerde afbeelding te kiezen. Niet alleen wordt Johnson sterk geïdealiseerd afgebeeld, het is niet de iconische Johnson, het is niet het beeld dat tot de parate kennis van de middle brow behoort.
      Dat was iets waar ik in mijn lessen literatuur veel aandacht aan besteedde. Mijn leerlingen moesten niet alleen weten dat Proust de auteur was van La Recherche en wat er zo speciaal was aan dat werk, ze moesten ook een afbeelding van Proust kunnen herkennen. Er bestaan veel portretten van Proust: een portret van Proust met een borstelachtig kapsel (en brosse) bijvoorbeeld, en er is het fameuze portret van de dode auteur, met baard. Maar het iconische portret is er een met sluik haar, een scheiding in het midden en een verzorgde snor.
     Aangezien mijn leerlingen in het zesde jaar zelf veel auteurs moesten voorstellen, moesten ze ook zelf een portret opzoeken. Ik raadde hen aan om erop te letten welk portret het vaakst uit hun zoekopdracht naar voren kwam. Voor sommige auteurs was dat makkelijk: van Jane Austen bestaat er maar één portret. Bij andere moest er worden gekozen. Dan had ik duidelijke voorkeuren. Tolstoj moest een lange baard hebben, Thomas Hardy mocht géén baard hebben,  Victor Hugo moest oud zijn, en Charles Dickens van middelbare leeftijd. Bij Alexandre Dumas moesten ze vooral oppassen dat ze niet per ongeluk een foto van zijn zoon kozen. Bij sommige auteurs waren er twee iconische portretten, van Hendrik Conscience bijvoorbeeld. Mijn keuze viel op de oude Conscience met lange baard. 

Standaardnederlands in het onderwijs, e.a.

Standaardnederlands gesproken en geschreven
     Leraar Nederlands Thomas van der Zwan (DS 28/10) vindt dat Zuhal Demir te vaag blijft met haar streven om ‘de lat extra hoog te legen zodat onze jongeren onze taal beheersen’. Hij vindt dat ze meer het belang van Standaardnederlands moet onderstrepen en dat dat onvoldoende gebeurt in de huidige minimumdoelen.

 

In de minimumdoelen voor het basisonderwijs komt het woord ‘Standaardnederlands’ slechts twee keer voor: ‘De leerlingen kunnen verstaanbaar spreken met aandacht voor uitspraak van het Standaardnederlands’ en ‘De leerlingen kennen enkele taalvariëteiten: dialect, Standaardnederlands.’ 

      Mee eens. Wat in de minimumdoelen staat is niet alleen magertjes, maar ook erg onevenwichtig. Het aanleren en inoefenen van een correct uitgesproken Standaardnederlands is ongeveer twee- tot driehonderd keer belangrijker dan een lesje over taalvariëteiten. Ik weet bovendien hoe zulke doelstellingen over ‘taalvariëteiten’ zich vertalen naar het secundair onderwijs. Daar moeten de leerlingen dan zes taalvariëteiten kunnen onderscheiden in plaats van twee, met de conclusie dat die variëteiten allemaal even ‘juist’ zijn als ze in de gepaste context worden gebruikt. Terwijl men de leerlingen zou moeten bijbrengen dat de standaardtaal in zoveel mogelijk contexten moet worden gebruikt.
    Ik ben het dus helemaal eens met collega Van der Zwan als hij schrijft: ‘Onze taal is het Standaardnederlands.’ Dat moet inderdaad – hoe zal ik het zeggen – de  standaard zijn die in het onderwijs hoog wordt gehouden*.
     Mijn collega heeft daarom ook gelijk als hij de strijd aanbindt met de tussentaal. Het Standaardnederlands ‘aanleren is al moeilijk genoeg,’ schrijft hij, ‘en tussentalige varianten gooien daarbij roet in het eten.’ Maar in die kwestie ben ik genuanceerder wat de gesproken taal betreft. Van der Zwan schrijft:

Steven Delarue (UGent) toonde tien jaar geleden aan dat Vlaamse leerkrachten massaal tussentaal spreken voor de klas … Onderzoek van Delarues collega Chloé Lybaert toonde aan dat wie Nederlands als tweede taal leert, de discrepantie tussen het gesproken en geschreven Nederlands als verwarrend ervaart …  

     Maar die discrepantie tussen gesproken en geschreven Nederlands is voor de meeste taalgebruikers onvermijdelijk. Als men spreekt is men slordiger, moet men worstelen met klanken – voor mij de ‘g’ en de ‘h’ – , en gebruikt men werktuigelijk woordenschat, morfologie en syntaxis die dialectisch of ‘Vlaams’ gekleurd is. De geschreven taal, die men bedachtzamer kan hanteren, is dan ook een beter terrein om de strijd tegen de tussentaal aan te vatten. Ik geef enkele voorbeelden van tussentalige varianten. Het eerste zinnetje neem ik over van Van der Zwan omdat dat het voorbeeld was dat mij aan het denken zette.

• De verhalen dat ik vroeger las
• Zo’n problemen komen vaak voor
• Hij hield van boeken. Deze waren voor hem belangrijk.
• Hij slaagt zijn vrouw
• Gij kunt het
• Hij zou willen piano kunnen spelen
• Ik dacht dat hij het boek zou gelezen hebben.
• Een tas koffie
• Hij wilt echt niet
• Hij kan terug lopen
• Zij trekt haar plan
• Hij verwachtte zich aan het ergste 

    Al die voorbeelden behoren tot een lijst van 200 tussentaalfouten die mijn leerlingen niet mochten maken in geschreven teksten. Als ze zo’n fout maakten, gebruikte ik mijn rode balpen, onderstreepte de fout, en schreef -1 in de marge. Het waren meestal fouten waar de leerlingen zich niet bewust van waren als ik ze niet eerst had uitgelegd. Maar bij een spreekopdracht zei ik daar meestal niets van. Bij professor Paardekooper was je voor het examen gezakt als je in een informeel ABN-praatje iets zei als ‘De verhalen dat ik vroeger las’ maar mijn leerlingen waren geen toekomstige germanisten.
     Er was dus een ‘discrepantie’ tussen de normen die gebruikte voor spreek- en voor schrijfopdrachten. Bij spreekopdrachten vroeg ik dat de leerlingen – vooral de jongens – bij de eerste zinnen hun best deden om dialectklanken en grove dialectwoorden als ‘dees’ te vermijden. Als ze zich bij die eerste zinnen goed concentreerden, viel de rest meestal ook mee. Als ze dan eens ‘terug’ in plaats van ‘opnieuw’ zeiden, deed ik of ik dat niet hoorde. 
     Ondertussen zou ik in de eindtermen voor het secundair onderwijs de volgende minimumdoelen in een aparte paragraaf opnemen en uitwerken: ‘De leerlingen kunnen een tekst schrijven in Standaardnederlands dat gebruikelijk is in het hele taalgebied’ en  ‘De leerlingen herkennen de meest frequente tussentaalfouten op lexicaal, morfologisch en syntactisch vlak en weten hoe ze die moeten vermijden.’  De normatief-objectieve begrippen ‘Standaardnederlands’ en ‘correctheid’ staan in de huidige eindtermen verspreid tussen allerlei andere subjectief te interpreteren tekstvereisten. De kwestie van ‘tussentalige fouten’ of  ‘taalzuivering’ wordt nergens vermeld.

 

* Zie hierover ook mijn longread hier.

 

 

Nogmaals het cijnskiesrecht
     In mijn vorige stukje heb ik al slalommend enkele stellingen en argumenten rond het cijnskiesrecht geformuleerd, cijnskiesrecht waar professor Verbeke, en naar het schijnt ook Bart Verhaege, voorstander van zijn. Het waren de volgende

1. De herinvoering van het cijnskiesrecht maakt geen enkele kans; de discussie is ‘academisch’
2. Het algemeen enkelvoudig stemrecht garandeert het principe van herverdeling, waar ongeveer iedereen achter staat, zij het in verschillende gradaties
3. De morele rechtvaardiging van cijnskiesrecht bestaat erin dat het staatsbudget moet worden beheerd door degenen die de budgettaire middelen aandragen; niet iedereen zal het met dat principe eens zijn
4. Cijnskiesrecht kan in het beste geval alleen verantwoord worden voor kwesties van staatsinkomsten en -uitgaven; er zouden volgens die logica twee verkiezingstelsels moeten gelden, één met en één zonder cijnskiesrecht
5. Professor Verbekes vergelijking tussen enerzijds staatsburgers en anderzijds aandeelhouders die stemrecht hebben in verhouding tot hun aandelen, is mathematisch onzinnig: met een, twee of drie extra stemmen voor grote belastingsbetalers zou men nog altijd ver verwijderd zijn van het proportionele aandeelhouderssysteem
6. Verbekes hoop dat cijnskiesrecht zou leiden tot een herwaardering van het parlement is illusoir
7. Verbekes stelling dat algemeen enkelvoudig stemrecht tot een overdreven uitkeringsstelsel kan leiden is correct; dat de uitbreiding van het uitkeringsstelsel de enige, belangrijkste of door niets afgeremde drijfveer van democratisch verkozen politici  vormt is een grove overdrijving
8. Er is een inherente contradictie tussen algemeen enkelvoudig stemrecht en eigendomsrecht, omdat altijd het risico bestaat dat een meerderheid de democratie gebruikt om welvaart van het rijkere deel van de bevolking te confisqueren ten eigen bate
9. Voorstanders van het eigendomsrecht kunnen steunen op een aantal factoren die binnen een liberaal-democratisch kapitalisme aanwezig zijn (middenklasse, lobbywerk, technocratie, grondwet).  
10. Een gematigd cijnskiesrecht zou gunstig zijn voor een rechtser economisch beleid, maar zou ongunstig zijn voor het draagvlak van zo’n beleid 
11. Algemeen enkelvoudig stemrecht kanaliseert de ontevredenheid van de straat naar de onderhandelingstafel. 

     Ondertussen zijn er in De Standaard een aantal kritieken gekomen op Verbekes stuk. Mauro Michielsen, student sociologie én Vooruit-senator, was de eerste (DS 4/11). Zijn argumentatie berust vooral op de filosofie van de herverdelende welvaartsstaat. Hierop ingaan zou mij te ver leiden. Verder verwijst Michielsen naar Bourdieu met zijn cultureel-sociaal-symbolisch kapitaal dat ervoor zorgt dat het beleid sterker aansluit bij de wensen van de rijken dan je zou verwachten gezien hun kleine electorale gewicht. Dat is een goed argument, en ik heb het in mijn eigen stukje vulgariserend samengevat als ‘lobbywerk’. In die redenering is het algemeen enkelvoudig stemrecht een welgekomen tegenwicht tegen de lobbykracht van de rijken.
    De dag na Mauro Michielsen kwam Raf Njotea aan de beurt (DS 5/11). Die vond het belachelijk dat men stemrecht zou toekennen door alleen naar de financiële, kwantificeerbare bijdrage van mensen te kijken.  

Wat doe je in dat systeem met iemand die mantelzorg opneemt en daarom minder gaat werken? Krijgen verpleegkundigen of vuilnisophalers minder stemmen dan consultants … omdat ze minder bijdragen? … Welvaart wordt ook door veel andere instanties gecreërd. Middenveldorganisaties. Vakbonden. Activisten en burgerrechtenbewegingen.

      Daar zit iets in al zou ik het woord ‘welvaart’ voor de duidelijkheid door ‘welzijn’ vervangen. Ook heeft Njotea het argument om ‘representation’ en ‘taxation’ nauwer met elkaar te verbinden niet helemáál weerlegd. Een plaatselijke fanfare kan zeker bijdragen tot het welzijn van de gemeenschap, maar heeft ze daarom het recht om te beslissen dat ze een subsidie moet krijgen? En als zo’n beslissing het voorrecht is van de belastingbetalers, waarom dan niet die belastingbetalers volgens een proportioneel systeem laten beslissen?
    Toch is het argument van Njotea waardevol. De bijdrage van iemand aan de maatschappij kan inderdaad niet worden afgemeten aan wat hij aan belastingen afdraagt. Een deeltijds werkende verpleegster betaalt misschien geen directe belastingen, maar levert zeker een bijdrage aan de maatschappij. Je kunt het verschil tussen belasting en maatschappelijke bijdrage zelfs met neoliberale voorbeelden uitleggen. De vorige week overleden econoom Nordhaus heeft berekend dat de maatschappelijke bijdrage van vernieuwers, laten we zeggen Steve Jobs en Elon Musk,  50 keer groter is dan de winst die hun bedrijven maken en dus wellicht meer dan 100 keer groter dan de belastingen die ze betalen. Als we die bijdrage zouden omzetten in proportioneel stemrecht, zouden Jobs en Musk honderdduizenden stemmen moeten kunnen uitbrengen.
    Ook Njotea ‘s voorbeeld van de mantelzorger is pertinent. Door niet of slechts deeltijds te werken, betaalt de mantelzorger weinig belastingen, maar hij of zij zorgt er tegelijk voor dat de staat bepaalde zorgtaken niet op zich moet nemen en dus geld bespaart. We kunnen zulke voorbeelden vermenigvuldigen, tot Verbeke en Verhaege om genade smeken. 
     Njotea heeft gelijk om te wijzen op de kwestie van de kwantificering. Daarbij moeten twee zaken worden onderscheiden. De prijsbepaling in een vrije markt laat toe om een bedrag te plakken op de economische prestaties die we aan elkaar leveren. Dat is een noodzakelijke kwantificering om onze beslissingen als producent en consument te sturen. Maar buiten de vrije markt heeft die rekenwijze weinig nut. De echte waarde van ieders verdienste in de samenleving is, zoals de school van Salamanca voorhield, alleen bekend aan God. Als stervelingen kunnen we het ons daarom beter gemakkelijk maken door alle mitsen en maren en pro’s en contra’s rond het kiesrecht te vervangen door het o zo eenvoudige en door de traditie en consensus geheiligde principe van one man, one vote.
     Op dezelfde dag als Njotea leverde ook historicus Philippe Paeps zijn bijdrage (DS 5/11). Hij brengt dezelfde argumentatie in stelling als Njotea:  ‘Maatschappelijke inzet,’ schrijft hij, ‘laat zich niet aflezen van een belastingsbrief.’ Hij gaat akkoord met de kritiek van Verbeke op het machteloze parlement maar voegt eraan toe dat ‘minder gelijk stemrecht voor de burger een bijzonder vreemd antwoord is’ op die uitdaging.  Dat is waar. Zijn eigen antwoord bestaat uit een reeks sympathieke maar wat mij betreft onrealistische voorstellen om het parlement ‘in ere te herstellen’. Technocratie en particratie zijn een onderdeel geworden van onze complexe samenleving, met hun voor- en hun nadelen, en ze zullen niet verdwijnen – zeker niet zolang de staat zovéél maatschappelijke functies op zich neemt en wil regelen. Met een minimale staat die zich op enkele kerntaken concentreert ligt dat misschien anders.
     Paeps stelt ook twee interessante vragen: 

Wie zegt dat wie meer belastingen betaalt, ook betere politieke beslissingen neemt? Waarom zou een grootverdiener beter over ouderenzorg kunnen oordelen dan een mantelzorger?

      De tweede vraag is enigszins verkeerd gesteld. Het gaat er niet om wie het beste over ouderenzorg kan oordelen. Het gaat over de vraag hoeveel financiële tegemoetkomingen die mantelzorger geniet, als we weten dat die tegemoetkomingen vooral worden gedragen door de grootverdienende belastingbetaler. Vergelijk het – en omnis comparatio claudicat – met mijn vrouw die geld stort voor Artsen zonder Grenzen: wie moet de hoogte van het bedrag bepalen: mijn vrouw of de ngo? Ik zou denken: mijn vrouw, ook al kan de ngo beter oordelen over de medische noden in arme landen en conflictgebieden.
    Maar de eerste vraag blijft: zou wie meer belastingen betaalt betere politieke beslissingen nemen? Laat ik dat eerst vanuit mijn liberaal standpunt bekijken. Dan is het antwoord nee. De rijke belastingbetaler zou beslissen om minder belastingen te betalen, wat ik goedkeur, maar evengoed stemt hij voor  beschermde monopolies, tegen buitenlandse concurrentie, voor subsidies aan bedrijven, voor staatsinvesteringen om eigen investeringen te ontlopen, en voor wat men ‘privatisering van de winst en de socialisering van het verlies’ noemt. Daar heb ik als liberaal geen boodschap aan.
    En als we het vanuit algemeen standpunt bekijken, komen we in een kringredenering terecht. In een democratie is een beslissing ‘beter’ omdát ze door een meerderheid is goedgekeurd. We kunnen het ook omgekeerd formuleren. Een democratie kent geen ‘betere’ beslissingen, alleen meerderheidsbeslissingen. Wat zijn immers ‘betere’  politieke beslissingen’? Wie kan daarover oordelen? Over de technische kant kunnen technocraten oordelen, en over de fundamentele kant … niemand. Een meervoudig stemrecht zou dus wellicht ‘andere’ keuzes opleveren dan een enkelvoudig stemrecht, maar we kunnen niet zeggen dat die keuzes ‘beter’ of ‘slechter’ zouden zijn. Daarom kunnen we beter alles bij het oude laten. 
     Van het opiniestuk van Bieke Purnelle ten slotte (DS 6/11) had ik niet veel meer verwacht dan stellige beweringen – ik zocht een eufemisme voor ‘slogans’ – en non-sequiturs. Die waren inderdaad overvloedig aanwezig. Ze schrijft ook dat we de uitspraken van Verbeke en Verhaege niet moeten ‘wegzetten als wereldvreemde prietpraat.’ Dat is nochtans precies wat ik zal doen. Maar er zat in haar stuk wel een zinnige argumentatie verscholen in de vierde, vijfde en zesde alinea. 

Een democratie heeft volstrekt andere doelstellingen dan een bedrijf. Een democratische rechtsstaat heeft niet tot doel winst te maken. Een democratische rechtsstaat hoort niet prioritair te doen wat geld genereert, maar wat zijn burgers nodig hebben om gezond en welvarend te zijn … Bovendien zijn de leden van een democratie geen vrijwillige aandeelhouders, die ervoor kunnen kiezen om het bedrijf te verlaten wanneer de manier waarop het wordt geleid hen niet langer zint. Samenlevingen worden gevormd door al wie er wordt geboren, er leeft en er sterft.… Burgers zijn geen aandeelhouders … Stemrecht is wat alle burgers toekomt omdat ze zich onderwerpen aan de wet. Die wet is voor iedereen gelijk.

      Tussen een bedrijf en een democratie zijn er wellicht meer gelijkenissen dan Purnelle wil toegeven. De boekhouding moet kloppen bijvoorbeeld, iets wat links gemakkelijk vergeet. En een democratie moet dan wel geen winst maken of ‘geld genereren’, ze moet wel voor efficiënte economische vooruitgang zorgen, anders zal ze het moeilijk krijgen. Maar dat aandeelhouders vrij kunnen beslissen waar ze in investeren, en burgers daarentegen aan hun natie gebonden zijn, dat heeft Purnelle goed gezien. En het gelijke stemrecht afleiden uit de gelijke onderwerping aan de wet is ook een redelijke redenering. 
     Een redelijke redenering bij Purnelle, er zijn geen zekerheden meer.  

Cijnskiesrecht, midterms, e.a.

 

Cijnskiesrecht
      Professor Alain Verbeke schreef in De Standaard (3/11)  een eigenaardig stuk waarin hij het opnam voor het cijnskiesrecht: wie meer belastingen betaalt, kan bij verkiezingen meerdere stemmen uitbrengen. Dat zo’n systeem in het 19de-eeuwse liberale België heeft bestaan, weet de professor ook wel, maar hij vond het niet opportuun om het te vermelden.
      Zijn collega Jan Dumolyn reageerde boos. Hij noemde Verbeke op zijn FB-pagina een ‘mafketel-economist’. Hij verweet de rechterzijde proactief dat ze zouden zeuren over Verbekes recht op vrije mening. (Zeker, dat doe ik.) En hij vergeleek de horror van het cijnskiesrecht met de Jacobijnse guillotine en de communistische terreur. Hij zag in zijn gedachten Verbeke al met een geweer uit een raam leunen om te schieten op toekomstige betogers in Leuven die het algemeen stemrecht wilden herstellen. Door precies Leuven te vernoemen verwees Dumolyn, geloof ik, subtiel naar de Bloednacht van 1902*. 

    Op het eerste gezicht lijkt de boosheid van Dumolyn eigenaardig. Het ideetje van Verbeke maakt 0,000 procent kans om ooit te worden gerealiseerd. Waarom je er dan druk over maken? Toch begrijp ik Dumolyn. Het algemeen enkelvoudig stemrecht is een symbool, een dogma en een taboe. Je voelt weerzin om daar rationeel over te discussiëren. Je wilt mensen die zoiets voorstellen het liefst uitschelden of uitlachen. Ik heb dat ook met David Van Reybrouck als hij over zijn lotterijdemocratie begint. Ik weet dan niet waar ik met mijn tegenargumentatie moet beginnen.
     Met Verbekes voorstel is dat anders. Hier kan ik een tegenargumentatie opbouwen omdat ik aanknopingspunten zie. Ik herken namelijk een zekere verdienste in de onderliggende redenering. De taak van regeringen bestaat hoe langer hoe meer in het uitgeven van geld – veel meer nog dan in de 19de eeuw. Is het dan niet logisch dat over die uitgaven beslist wordt door de mensen die via belastingen dat geld storten? Volgens dezelfde redenering zou je het stemrecht ook kunnen afnemen van degenen die alleen geld krijgen van de staat, zoals uitkeringsgerechtigden, ambtenaren, leraren enzovoort. Meer in het algemeen vormt algemeen stemrecht altijd een bedreiging voor het eigendomsrecht. Wie geen eigendom bezit of weinig verdient, kan altijd stemmen voor een partij die belooft het geld te halen waar het zit: bij degenen die wel eigendom bezitten of die wel veel verdienen.
     Men begrijpt waarom Verbeke die redenering niet als vertrekpunt gebruikt. Logisch doorgetrokken zou ze leiden tot een volledige verwerping van de ‘herverdeling’ waar onze naoorlogse samenlevingen op gebouwd zijn. Ongeveer niemand – ook ik niet – wil deze consequentie aanvaarden. Het is alleen jammer dat het vertrekpunt dat Verbeke wél kiest niet veel om het lijf heeft. Hij vergelijkt de staat met een bedrijf op aandelen. Om goede beslissingen te kunnen nemen, moet het stemrecht van de aandeelhouders proportioneel zijn aan het aantal aandelen dat ze bezitten. 

Als in een bedrijf elke aandeelhouder, of die nu één aandeel heeft of 30.000 aandelen, eenzelfde stem heeft, kan de algemene vergadering haar werk niet doen. Ze kan geen strategie of langetermijnbeleid bepalen.

 

     Die 30.000 aandelen roepen meteen een vraag op. Wat wil Verbeke eigenlijk? Een regeling waarbij de een rijke 30.000 stemmen heeft, en de arme slecht één – of volgens de logica – géén? Dan kom je in een absurd verhaal terecht waarbij de rijke 30.000 bolletjes rood moet kleuren, en op straat komt protesteren om van die last bevrijd te worden. Tom Wouters zou er een verhaal over kunnen schrijven. Sterker nog, Tom Wouters hééft er een verhaal over geschreven**. Maar zó ambitieus is het plan van Verbeke niet. Wat hij voorstelt is veel bescheidener.

 

Iedere burger heeft één stem. En iedere burger die bijdraagt en belastingen betaalt, heeft proportioneel wat meer stemmen.

 

     Hoeveel is dat : ‘wat meer stemmen?’  Twee? Drie? Vijf? Dan blijft er van de vergelijking met een bedrijf niet veel over. Of wil Verbeke misschien een aandeelhouder die 30.000 aandelen bezit afschepen met twee of drie extra stemmen? Het voorstel van Verbeke gaat dus, ongelooflijk maar waar, niet ver genoeg, althans niet binnen de eigen logica.

     Maar in andere opzichten gaat het véél te ver. Om te beginnen zou men in Verbekes systeem minstens met een tweekamersysteem moeten werken. Een kamer die met meervoudig stemrecht verkozen wordt en beslissingen neemt over inkomsten en uitgaven, en een kamer die met enkelvoudig stemrecht gekozen wordt en niet-financiële beslissingen neemt, zoals over abortus, euthanasie, migratie, taalwetgeving, strafrecht, ordehandhaving, veiligheid, buitenlands beleid, enzovoort. Er is geen reden waarom niet alle burgers als gelijken over die kwesties mee zouden beslissen.

     Verbeke gaat nog even door met zijn vergelijking tussen de staat en een bedrijf. 

 

Als er geen grote verschillen zijn in aandeelhouderschap, en iedereen min of meer gelijk is, zoals in beursgenoteerde bedrijven, is niet de algemene vergadering de baas, maar het management en de raad van bestuur die het management naar de mond praat … Precies zo is het in onze Belgische democratie … de macht ligt bij het management (de regering) met een raad van bestuur (het parlement) die het management naar de mond praat … Het gevolg is dat de burgers-aandeelhouders alle macht en controle kwijt zijn. 

 

      Deze vergelijking is niet helemaal uit de lucht gegrepen. In de tijd van het cijnskiesrecht waren er minder burgers die aan het beleid konden deelnemen, maar elke burger die kón deelnemen zette wel een duidelijker stempel op dat beleid. Het was de tijd dat het parlement nog écht iets te zeggen had. Ik geloof dat het Noorse parlement ooit speciaal samenkwam om te beslissen of een bepaalde subsidie aan de toneelschrijver Ibsen al dan niet moest worden toegekend. Vandaag worden beslissingen over cultuursubsidies op een andere manier genomen.

     Ik ben op een sombere dag bereid om de verminderde rol van het parlement in een massa-democratie te betreuren. Maar moeten we daarom de relatie tussen regering en volk zien als een van meesters en slaven, waarbij de laatsten in een democratie alleen vrij zijn om af en toe van meester te veranderen? Zo’n schema blijft voor mij een woordspel zolang het niet concreet wordt ingevuld. 

     En wat is de concrete invulling die Verbeke eraan geeft? Politiek staat voor hem gelijk aan cliëntelisme. Tegenover het ‘onaantastbare management’ (de regering) staat de machteloze burger, hetzij als belastingbetaler, hetzij als uitkeringstrekker. 

 

Wie niet werkt of bijdraagt en allerhande uitkeringen en subsidies geniet, is afhankelijk van het management. Dat regelt uitkeringen en belooft te vechten voor wie afhankelijk is, door onophoudelijk belastingen te heffen… Die politici zijn niet bezorgd om het welzijn van de burger, ze willen een systeem in stand houden waarbij zoveel mogelijk burgers afhankelijk zijn van een uitkering. 

 

     Dat is duidelijk een schromelijke overdrijving, want veel politici hengelen óók naar de stem van de belastingbetaler. Zeker, er zijn politieke partijen die lakse regelingen voorstaan rond werkloosheid, langdurige ziekte en lage pensioenleeftijden, maar zeggen dat de hele politieke klasse zoveel mogelijk burgers afhankelijk wil maken van een uitkering is een intentieproces, dat bovendien heel eenzijdig de werkelijkheid weerspiegelt. Cliëntelisme bestaat, maar het is slechts een deel van de politieke motivatie, zelfs bij de sociaal-democraten.

     ‘Geruisloos evolueren we naar een communistische dictatuur,’ schrijft Verbeke. Dat sluit aan bij wat ik hierboven al schreef: dat een democratie inherent een bedreiging vormt voor het eigendomsrecht. De armste helft plus 1 kan immers stemmen voor de onteigening van de rijkste helft min 1. Maar zelfs als dat gevaar reëel is, en er een logische evolutie in die richting is, bestaan er in een liberaal-democratisch kapitalisme verschillende tegenkrachten. 

     Er is vooreerst een uitgebreide middenklasse die eigendomsrecht en lage belastingen als principe apprecieert. De bezittende klasse heeft – tot spijt van links – een disproportionele invloed door haar mogelijkheid tot lobbywerk. En daarnaast wordt het beleid ook bijgestaan door technocraten en economen die aan politici kunnen uitleggen dat de belangen van hun electoraat op lange termijn beter gediend worden door economische groei dan door loutere en gemakzuchtige herverdeling. En dan spreek ik nog niet van rechtstatelijke en grondwettelijke grendels.

     Nee, de kracht van het algemeen enkelvoudig stemrecht leidt niet op wetmatige wijze naar de installatie van het communisme, evenmin als de tegenkrachten op wetmatige manier een garantie bieden dat die niet gebeurt. Wie het kapitalisme aan banden wil leggen of het communisme wil tegenhouden, zal het zelf moeten doen. 

     ‘Ons management kan geen begroting maken,’ schrijft Verbeke. Hij schijnt gelijk te krijgen. Met meervoudig stemrecht zou het inderdaad vlotter gaan. Conner Rousseau, die doet alsof hij ‘de mensen’ vertegenwoordigt, zou wat minder kunnen dwarsliggen: zijn electorale gewicht zou nog lager zijn dan het nu al is. De Wever zou het makkelijker hebben. Maar de gemakkelijke oplossingen zijn daarom niet de beste.  Het is waar dat de regeringsbegroting vooral betaald wordt door de rijken en de middenklasse, maar de beslissingen erover moeten door iedereen gedragen worden, anders loopt het mis. Lange discussies in de regering of in het Parlement zijn vervelend, maar zij zijn nog altijd beter dan een opstand met doden in de straten van Leuven. Riot is an ugly thing, zegt Inspector Kemp in Young Frankenstein. 

* Het FB-commentaar van Dumolyn is sarcastisch van toon, en mijn commentaar erbij in zekere zin ook. Zoiets delicaat  om te interpreteren. Hieronder de letterlijke woorden van Dumolyn: 

Ik weet waarover mijn volgende stuk in De Standaard zal gaan: ik pleit voor het herinvoeren van de guillotine voor gestoorde antidemocratische collega's die terug naar de negentiende eeuw willen. Een snelle, goedkope en menselijke oplossing. En oh ja, graag ook een sterke communistische partij die daarvoor zal zorgen, want die democratie ja, dat is toch ook allemaal maar een beetje iets van het verleden he. Benieuwd hoe lang het zal duren voor de halve politieke klasse hijgerig begint te roepen over LINKSE WOKE UNIVERSITEITEN en zo. Maar als een hoogleraar mafketel-economist zoiets schrijft, wel ja, hij heeft toch recht op zijn mening natuurlijk. Of nog beter: we gaan iets verder in Leuven naast het bureau van de collega staan en schieten op de menigte die betoogt voor het algemeen stemrecht, hoera! 

** Het stukje van Tom Wouters staat hier.

 

     

Trump en de onherstelbare schade

     Een democratie moet niet perfect zijn om gezond te zijn. De basisvoorwaarde is de mogelijkheid tot aflossing van de wacht. Bij verkiezingen die een nipt verschil opleveren, kan het even spannend worden, zoals toen Biden het van Trump won met een klein verschil in relevante stemmen en Trump wild tekeer ging. Maar bij een duidelijk verschil zoals bij de midterms van gisteren, moet zelfs Trump zijn nederlaag toegeven. De VS zijn nooit in de buurt gekomen van een ‘fascistische dictatuur’.

     Aan de andere kant kan een democratisch verkozen president wel schade toebrengen die langere tijd doorwerkt of zelfs onherstelbaar is. Blunders in het buitenlands beleid zijn daar een voorbeeld van: slecht geplande militaire avonturen zonder exitstrategie, verkeerde bondgenootschappen, handelsoorlogen die moeilijk terug te draaien zijn.

     Als het echter op sociaal-economisch beleid aankomt, lijkt het mij moeilijker om een links beleid terug te draaien dan een rechts beleid. Als een systeem van sociale uitkeringen en garanties een keer is ingevoerd, is het heel moeilijk om dat weer in te perken. Voor wie denkt dat er nooit genoeg sociale uitkeringen en garanties zijn, is dat geen probleem. Maar degenen die geloven dat het systeem boven een bepaalde grens contraproductief wordt, zullen zien dat het een tanker is die heel moeilijk van koers kan veranderen. 

     Ik heb daarom een dubbel gevoel bij de Democratische overwinning in de VS. Het is mij zeker niet onwelgevallig dat de Grote Idioot is afgestraft. Ik hoop dat die afstraffing hem zal afremmen in zijn toeschietelijkheid tegenover Poetin. Maar ik vind het vervelend dat de half-socialistische strekking binnen de Democraten aan invloed wint. Gematigde Democraten hebben er na de laatste verkiezingsoverwinning van Trump voor gepleit dat de partij het centrum op zou zoeken. Dat zou volgens hen de beste strategie zijn om Trump te verslaan. Ik hoop nog altijd dat dat waar is, maar ’t is geen zekerheid. Trump heeft zijn verkiezingen gewonnen door te radicaliseren. Wat als de Democraten zijn voorbeeld volgen … en succesvol zijn?

 

     

Man van staal

     Ik kwam gisteren toevallig op de necrologie terecht van Berten Hedebouw (1946-2024), de vader van PVDA-leider Raoul. De titel zal misschien een beetje raar klinken, vooral de titel: ‘Een man van staal met een hart van goud.’ Die ‘man van staal’ verwees naar zijn wilskrachtig karakter, en ook naar het beroep van Berten, die zich na universitaire studies had omgeschoold tot staalarbeider. Verwees het ook naar de Russische revolutionair Jozef Vissarionovitsj Djoegasjvilli, die zich Stalin – man van staal – liet noemen, en die door de eerste generatie PVDA’ers bewonderd werd? Niet noodzakelijk. Ik zie veeleer een spoor naar de roman van de Russische schrijver Nikolaj Ostrovski: Hoe het staal gehard werd (1934). Wie lid was van de partij in de jaren 70, 80 en 90 werd verondersteld dat boek gelezen te hebben. Ik denk niet dat er leden waren die dat boek niet gelezen hadden. Toen een van de boegbeelden van de partij, Cockerill-arbeider Jan Saeys, in 1975 overleed, werd een strijdbare plechtigheid georganiseerd. Een dokwerkersvrouw las een stuk voor uit de roman van Ostrovski: over de begrafenis van Lenin. 

 

Linkse kritiek op 'radical chic'

     Ik kan er ook niets aan doen, maar als Nona De Dier een stukje schrijft in De Standaard, dan resoneert dat vaak met mijn eigen monologue intérieur, en dan wil ik daar iets over kwijt*. Vandaag (13/11) heeft Nona het over over de links-intellectuele subcultuur die haar irriteert. Op een culturele avond had ze een presentatrice gezien ‘met een tas van het merk Freitag over de heup en een rok-over-broek-outfit’ en die had iets heel links gezegd dat Nona ‘een beetje cringe’ vond. Nona vond die presentatrice typisch voor het milieu:

Het is een deel van de esthetiek die bij ons demografische milieu past. Je speelt flexitariër, vindt de oorlog in Iran ‘wel heftig’ … je denkt goed na over de taal die je gebruikt: de safe space heet nu safer space, want echt safe kan een space natuurlijk nooit zijn … Het grootste probleem dat ik met die houding heb is dat de impact ervan niet verder reikt dan de grenzen van de incrowd. Je kunt iedere bezoeker er aan de ingang van de nachtclub attent op maken dat er een zero tolerance policy for sexism and other forms of discrimination heerst, maar onderbetaalde vrouwen in de zorg- en schoonmaaksector verdienen daar geen euro meer mee. Dat is dan ook niet het doel … Het signaal dat je de wereld instuurt is dus niet politiek van aard, maar moreel: wij zijn toch een tikkeltje beter dan jullie gewone stervelingen.

 

     Met mijn slecht karakter kan ik nu moeilijk weerstaan aan de neiging om op deze tirade met een jij-bak te antwoorden: ‘En jij, beste Nona, welk signaal stuur jij de wereld in? Dat je net een tikkeltje beter bent dat de gewone progressief?’ 

     Maar jij-bakken is mijn stijl niet. Ik ken Nona niet, maar misschien is zij iemand die zich voorbereidt op een leven ten dienste van de onderbetaalde vrouwen in de zorg- en schoonmaaksector: als extreem-linkse activiste, als vakbondsjuriste, of als lid van een parlementaire fractie die wetsvoorstellen indient ter verhoging van de minimumlonen. In dat geval is haar misprijzen voor de radical chic begrijpelijk.

     Ik moet hierbij denken aan mijn revolutionaire tijd bij Amada-PVDA. Dat overkomt mij vaak als ik stukjes schrijf, maar gelukkig nooit daarbuiten. De doorsnee revolutionair van de pionierstijd had de universitaire aula’s verlaten om in een fabriek te gaan werken, zoals de vader van Raoul Hedebouw**. Hoe keek zo iemand aan tegen het demografisch milieu van progressieve intellectuelen die mooie praatjes hadden, maar die niets deden? 

     De reactie was dubbel. Enerzijds hadden ze hetzelfde gevoel van irritatie dat Nona beschrijft. Daartegenover stond een naïef geduld die gepaard ging met revolutionaire verantwoordelijkheidszin. Wie weet kon men die praatjesmakers later nog overtuigen om zich bij de revolutie aan te sluiten, en ondertussen waren allerlei vormen van samenwerking mogelijk. Misschien waren ze wel bereid om financiële steun te verlenen. En als het om prestigieuze intellectuelen ging, professoren en dergelijke, was het altijd goed als die hun prestige inzetten voor een of andere zaak die in de revolutionaire strategie paste: tegen de Amerikanen in Vietnam, voor open grenzen, tegen de rijkswacht … Het resultaat was dat de revolutionaire militant geen geïrriteerde stukjes schreef zoals Nona. Toen Jean-Paul Sartre overleed, dat toonbeeld van het saloncommunisme, schreef Ludo Martens een respectvol stuk in de partijkrant.

    Tom Naegels heeft het stuk van Nona ook gelezen en reageerde helemaal anders. Hij bekijkt het sociologisch:

 

Allez, weer een jonge witte progressief die ten prooi valt aan de zelfhaat van links. Zulke columns zul je een jonge N-VA’er, een jonge bouwvakker of een jonge kinesist van West-Afrikaanse origine toch echt nooit over de eigen peer group zien schrijven. Terwijl ook zij, zoals iedereen, heus deel uitmaken van een subcultuur met een eigen taalregister, een eigen kledingstijl, eigen voedingsgewoonten, een eigen waardenkader en eigen culturele codes die intern voor cohesie zorgen en extern een beetje belachelijk kunnen worden gevonden.

 

     Dat elke subcultuur haar eigen codes heeft, zal niemand ontkennen, en dat die codes voor de buitenwereld een beetje belachelijk overkomen, is ook waar. Maar dat juist progressieven zo gemakkelijk tot zelfkritiek overgaan is niet zo verwonderlijk. Die progressieven vormen, anders dan de bouwvakkers en de kinesisten, een typisch intellectueel milieu, en intellectuelen zijn nu eenmaal, in de traditie van Socrates of laat ons zeggen Naomi Klein, meer bezig met zelfbeschouwing. Ook gaat het om een ideologische coterie, en dat is een subcultuur met daarin weer sub-subculturen. Je kunt het vergelijken met het flamingantisme: ook daar hoor je veel kritiek op de Vlaamse beweging. Dat is dan kritiek op een ánder deel van de Vlaamse beweging.

     Toch wil ik de hypothese van zelfhaat niet helemaal uitsluiten. Jan Van Duppen heeft de gewoonte om een bepaald soort linksen steevast ‘flagellanten’ te noemen omdat ze zichzelf verachten wegens hun privileges. Behoort Nona ook tot die flagellanten? Draagt ze vaak een rok-over broek-outfit en voelt ze zich daar schuldig over? Gebruikt ze zelf modewoorden om te laten zien dat ze helemaal mee is? Gaat ze vaak naar clubs waar een zero tolerance policy for sexism wordt geafficheerd terwijl ze zich kwelt met gedachten aan onderbetaalde vrouwen in de zorg- en schoonmaaksector? Ik weet het niet, en het interesseert me niet.

     Iets anders interesseert me wel. Daarvoor moet ik terugkeren naar de presentatrice met haar heuptas van Freitag. Wat had die weer gezegd dat de irritatie van Nona had veroorzaakt? Ik citeer:

 

Verbaasd was ik toen de gastvrouw het gesprek [over een Vlaamse avant-gardedichter] opende met een statement dat niets met het onderwerp te maken had. “Omdat we ons hier in de gebouwen van de UGent bevinden,” klonk het door de luidspreker, “wil ik toch eerst even aangeven dat ik mij als deel van de community niet kan vinden in de aanstelling van Nathan Cofnas aan onze universiteit.” Ik zie in Cofnas ook een onserieuze neofascist, maar ik moet toegeven: ik vond de uitspraak een beetje cringe. Begrijp me niet verkeerd: ik vind het normaal dat academici zich tegen de aanwerving van een ‘rassenwetenschapper’ aan hun instituut verzetten. Maar de manier waarop de presentatrice haar uitspraak deed stoorde mij … Haar uitlating had dan ook vooral te maken met profileringsdrang … een identiteit, veeleer dan een politieke mening.

 

     Niet toevallig gebruikt Nona het handzame anglicisme ‘cringe’. Ik gebruik dat woord ook wel eens, waar ik vroeger van ‘plaatsvervangende schaamte’ sprak. Het is dus een schaamte – haat is als woord te sterk – die je voelt omdát je je met iemand anders identificeert, en die andere doet iets waar je je voor schaamt. Nona heeft dezelfde mening als de presentatrice over Cofnas – vandaar de identificatie – maar ze schaamt zich voor de overdrijving die erin bestaat om de kwestie ter sprake te brengen op een literaire avond. Het pleit voor Nona dat ze de overdrijving aanvoelt (een overdrijving die wat mij betreft veel erger is dan die van professor Mortier toen hij Cofnas ter sprake bracht op een proclamatie; Mortier had de zaal niet goed ‘gelezen’ terwijl de presentatrice haar zaal veel te goed ‘gelezen’ had***).

     Als het dát soort schaamte is die Nona voelt, dan kan ik Tom Naegels gerust stellen: die bestaat ook bij rechts en ik haal mijzelf aan als bewijs. Dagelijks voel ik schaamte als ik op de sociale of in de traditionele media meningen aantref waar ik het in grote lijnen mee eens ben, maar die mij choqueren door de eenzijdigheid, de overdreven verwoording, de grove scheldwoorden, de gebrekkige argumentatie of de afwezigheid van nuance. Ik geef toe dat ik daar bijna nooit iets over schrijf. Dat komt omdat fouten van rechts mij verdriet doen, terwijl die van links mij plezier doen, en ik schrijf liever vanuit die laatste emotie.

     Op één punt moet ik Nona helemaal gelijk geven: daar waar ze de hypocrisie van de valse mannelijke feministen aanklaagt:

 

Ik ken nogal wat jonge kerels die zich op iedere Vrouwendag bij de feministische betoging aansluiten, niet omdat ze zoveel om gelijkheid geven, maar omdat daar nu eenmaal de knapste meisjes op afkomen.

 

     Precies. Die jonge kerels verpesten de boel, en het ergste is dat ze er ook in slagen om de knapste meisjes in te palmen. Zo blijven er geen meer over voor degenen onder ons die uit échte feministische bevlogenheid aan die betogingen deelnemen. Een schande!

 

 

* De vader van Raoul Hedebouw: zie hier.

** Commentaar bij de stukjes van Nona staat hier, hier en hier.
*** Over de zaak-Mortier, zie mijn stukje hier. 

De triomf van Rousseau, e.a.

 

De triomf van Rousseau?
     Vorige week zat ik met iets in mijn maag, maar ik wist niet wat het was. Ik voelde een vage onrust, en dat was inderdaad ter hoogte van dat belangrijke onderdeel van ons spijsverteringskanaal. Ondertussen weet ik wat het was: ik had het ontslag van Bart De Wever voelen aankomen. Het voorgestelde en weer afgevoerde noodplan, Frank Vandenbroucke met zijn ‘gebroddel’, Conner Rousseau met zijn media-offensief dat door Siegfried Bracke geprezen werd vanwege het tentoon gespreide vakmanschap. Het werd stillaan duidelijk wat er gebeurd was. Bouchez had de onderhandelingen gerekt tot aan de deadline, en had daarmee de kansen gecreëerd voor Rousseau om in de krappe tijdspanne die restte de onderhandelingen te doen mislukken. Slecht gespeeld van Bouchez, goed gespeeld van Rousseau.
     En De Wever? Die heeft geloof ik nog altijd een beetje last van het idealisme van de Volksunie. Hij had de analyse gemaakt dat een drastische sanering mogelijk was, waarbij de pijnlijke maatregelen min of meer gelijk over de electoraten van de regeringspartijen werden gespreid. Terecht redeneerde hij dat de regeringspartijen voor zo’n beleid niet, of niet al te hard, zouden worden afgestraft, als ze tenminste min of meer eensgezind konden blijven. Ook moet hij gegokt hebben dat geen enkele partij de regering zou willen doen vallen, uit vrees om daar bij nieuwe verkiezingen voor afgerekend te worden. 
     Maar de ene val van de regering is de andere niet. Mocht de regering vallen en er komen nieuwe verkiezingen, dan zou Rousseau best wel eens beloond kunnen worden. Misschien onthouden de Vlamingen vooral Bouchez als saboteur en Rousseau als degene die de rechtvaardige lasten op andermans schouders wil leggen. Als hij zijn kaarten goed speelt, kan hij zelfs een deel van de Groen- en PVDA-kiezers binnenhalen. N-VA kan stemmen verliezen, want wat heb je aan een realistische partij als zelfs De Wever geen regering bij elkaar kan houden. Nationaal komt dan een linkse regering in zicht, ook al omdat het voor Wallonië tegennatuurlijke succes van MR niet kan blijven duren.
     Beseft Rousseau dan niet dat de sanering nodig is, met verdere besparingen op de uitgaven? Natuurlijk beseft hij dat. Alleen zou hij nog liever hebben dat een Europese trojka een drastische besparing komt opleggen, waar hij niet verantwoordelijk voor is, dan dat hijzelf een geleidelijke, evenwichtige en draagbare besparing moet doorvoeren. En misschien kan hij later zelfs de ontevredenheid over de trojka-maatregelen electoraal verzilveren.
     De conclusie dringt zich op. Rousseau is een knap politicus. De manier waarop hij Sammy Mahdi, voorzitter van de partij waarmee hij in de regering zit, voor de camera een ‘leugenaar’ noemde, bewijst zijn zelfvertrouwen. Maar is hij ook een verantwoordelijk politicus? Dat is iets anders. Een verantwoordelijk politicus moet drie belangen afwegen: het belang van het land (en de toekomst), de belangen van het eigen electoraat, en het pure electorale belang voor zijn partij. Voor zover ik kan zien telt voor Rousseau slechts het laatste en voor Bouchez vooral het tweede.
     Of het allemaal echt zo in elkaar zit, weet ik natuurlijk niet. Ik ben bij geen enkele van de besprekingen betrokken geweest. Maar binnen een jaar zal er wel een boek over de periode verschijnen. En ondertussen moeten we afwachten wat er volgende vrijdag gebeurt. 

Ontwikkelingshulp en fondsenwerving
      Enige tijd geleden werd ik aangesproken door een fondsenwerver die zich voorstelde als ‘Palestinian refugee’. Ik heb mijn naam en bankrekening nummer toen niet opgegeven. Nochtans heb ik geen probleem tegen professionele fondsenwerving. Naar het schijnt gaat de donatie de eerste paar maanden naar de vergoeding van de fondsenwerver, maar als de doorlopende opdracht daarna blijft doorlopen, is er een batig saldo voor de hulpbehoevende. Het is een kwestie van efficiëntie.

     Ik las ooit een opiniestuk (DS 26/9) waarin iemand de fondsenwerving gebruikte als argument voor meer ontwikkelingshulp door de staat. De schrijfster vroeg zich af of ze niet moest 

 

Luider protesteren tegen de besparingen op ontwikkelingssamenwerking, zodat ngo’s wat minder geld moeten pompen in fondsenwerving. Of ben ik dan te naïef?

 

     Welnee, de schrijfster zondigde niet door naïeviteit maar door gebrek aan logica. Ook als de staat meer geld besteedt aan ontwikkelingshulp, moet een efficiënte ngo evenveel blijven investeren in fondsenwerving, zolang het saldo batig blijft, en de gevers niet te erg worden afgeschrikt door de gedachte dat een deel van hun geld niet bij de arme mensen terecht komt. 

 

Oekraïne-polemiek onder professoren

     Twee professoren van de KULeuven hebben in De Standaard (21 en 22/10) de degens gekruist: Jan De Volder, historicus verbonden aan de faculteit Theologie, en Steven Van Hecke, hoogleraar Europese politiek. De historicus voerde de eerste attaque uit. Hij verweet Europa dat het alle onderhandelingen met Rusland weigerde en daardoor leek op een trein die maar op één spoor kan rijden: dat van ‘financiële en militaire steun aan Oekraïne, zonder rechtstreeks met Rusland in oorlog te treden.’ Hij prijst daarentegen het beleid van het Vaticaan dat ‘zijn sympathie voor het geteisterde Oekraïne, maar toch in gesprek bleef met Rusland.’ 

     Vooral de kwestie van historische vergelijkingen viel mij op in het stuk. De Volder schrijft:

 

Soms krijg je de indruk dat Europese leiders en waarnemers niet meer historische kennnis hebben dan die over de Tweede Wereldoorlog: de Russische president Vladimir Poetin is dan Hitler, Rusland is nazi-Duitsland, vooral te vermijden is een deal à la Chamberlain, en na vier of vijf jaar oorlog winnen de goeden (wij dus). Het is een simplistische visie. Evengoed kun je de huidige situatie vergelijken met de Balkanoorlogen en de slaapwandeldiplomatie die aan de Eerste Wereldoorlog voorafging. 

 

      Dat is een goede waarschuwing. Als ik speculeer over de afloop van de oorlog in Oekraïne, geloof ik niet dat die zal eindeigen zoals de oorlogen die mijn historisch geheugen uitmaken geëindigd zijn. De buitenlandse mogendheid zal zich niét terugtrekken zoals uit Vietnam (1973) en Afghanistan (1989, 2021), de plaatselijke oorlog zal niét eindigen in een wereldbrand zoals Balkanoorlogen waar De Volder naar verwijst, er zal géén vernederende capitulatie plaatsvinden zoals in het Bois de Compiègne in 1918, en de overwinnende legers zullen niét de hoofdstad van het vijandelijke rijk innemen zoals met Berlijn 1945. Hoe zal de oorlog wel ooit eindigen? Hoogstwaarschijnlijk door een ‘paix impure’ waarvan de kern bestaat uit het bevriezen van de frontlijn. De Volder geeft hoog op over geduld, out of the box denken, realisme en creativiteit, maar dat zal niet veel veranderen aan de zaak: de frontlijn wordt bevroren.

     De riposte van Van Hecke is heftig. Het Vaticaan wordt ‘door Poetin gebruikt om een schijn van bereidwilligheid hoog te houden’, er is in het verleden, na 2014, al zo vaak onderhandeld met Poetin, diplomatieke toegevingen worden door Moskou geïnterpreteerd als zwakte, en men kan niet onderhandelen met iemand die maximale eisen stelt. Dat laatste is een zwak argument, want Van Hecke geeft zelf toe dat het stellen van maximale eisen behoort tot het diplomatieke spel.

 

Iedereen weet dat Oekraïne bereid is om in de praktijk bereid is om in de praktijk afstand te doen van dat deel van het territorium dat momenteel door Rusland wordt bezet … Wie Oekraïne verwijt dat niet openlijk toe te geven, kent weinig van diplomatie. Alsof onderhandelen betekent dat meteen alle kaarten op tafel moeten liggen.

 

     Je kunt Poetin veel verwijten, maar niet dat hij maximale eisen vooropstelt. Oekraïne en Europa doen dat ook – en terecht. Alleen Trump leek de creatieve strategie te volgen om vooraf de eisen van de tegenpartij als basis voor de onderhandelingen over te nemen. Maar achteraf bleek dat hij in het Oekraïense conflict Rusland niet eens als de tegenpartij beschouwt.

     Van Hecke gebruikt in de discussie een eigenaardig gezagsargument.

 

Volgens de redenering van De Volder vergist [behalve radicaal-rechts en radicaal-links] de rest van het politieke spectrum in Europa zich al bijna vijf jaar schromelijk. Stel je eens voor dat die politici wel grondig hebben nagedacht over hun houding in het conflict ten aanzien van Rusland.

 

     Maar het is op zich zeer wel mogelijk dat het politieke spectrum zich al vijf jaar vergist. Bovendien is het een overbodige veronderstelling. De weerzin om met Rusland te onderhandelen kan evengoed voorkomen uit onzekerheid en onenigheid in eigen rangen.

     Het belangrijkste verwijt van Van Hecke is het volgende:

 

Jan De Volder schrijft binnen dat denkkader: door halstarrig Oekraïne te steunen en en niet te willen onderhandelen met Rusland is Europa mee verantwoordelijk voor het aanhoudende oorlogsleed.

 

     Ik vond dat eerst onrechtvaardig. Nergens in zijn stuk had De Volder opgeroepen om de steun aan Oekraïne stop te zetten. Ik heb het stuk nog eens nagelezen, om dat te controleren. Tegelijk is mij iets anders opgevallen: nergens in zijn stuk roept De Volder op om de steun aan Oekraïne verder te zetten. Dat kan niet. Wie met goede argumenten pleit voor onderhandelingen moet minstens één of twee zinnetjes toevoegen over onverminderde financiële en militaire steun voor Oekraïne. Anders lijk je zelf op ‘een trein die maar op één spoor kan rijden.’ En dan helpt het niet om, zoals het Vaticaan doet ‘sympathie te betuigen voor het geteisterde Oekraïne.’

 

 

Rijkswacht of burgerpolitie

     Tegen Theo Franckens idee om de rijkswacht herop te richten als instrument tegen straatrellen beroept columnist Raf Njotea zich op de Conservatieve Britse politicus Robert Peel (1788-1850). Het was Peel die op het idee kwam om de orde in Groot-Londen te laten handhaven door politiemannen zonder geweren of pistolen, maar slechts bewapend met houten matrakken. Ook Peels principles of policing worden erbij gehaald. Njotea citeert het zesde beginsel: ‘fysiek geweld kan alleen als laatste redmiddel, wanneer dialoog en de-escalatie falen.’

     Dat is een mooi beginsel, en Njotea zal het met mij eens zijn dat bij het straatgeweld van de black blocks, de casseurs en de pilleurs, het laatste redmiddel best mag worden ingezet. Welk soort politiekorps daarvoor het beste geschikt is, kan nog altijd een onderwerp van discussie zijn.