Samenzwering, consensus, welvaartsstaat

     Een extremist ziet overal een verstikkende consensus, behalve in zijn eigen kleine dissidente hoekje. En als die extremist ook nog eens fanatiek is, kan hij die consensus enkel verklaren als een gevolg van lobbywerk, samenzwering en propaganda. De extremistische klimaatmens ziet overal subsidies voor fossiele brandstoffen. Die subsidies worden in stand gehouden door het lobbywerk van de petroleumindustrie.  De extremist aan de andere kant van de straat ziet overal maatregelen die de CO2-uitstoot nodeloos beperken. Die zijn er gekomen door de machinaties van subsidieslurpende think tanks en van bedrijven die windmolens, zonnecellen, batterijen en elektische auto’s produceren.
      Zelf ben ik een libertariër. Dat is in de huidige constellatie een extreem standpunt. Ik denk dat de herverdelende welvaartstaat de welvaart veeleer afremt dan bevordert. Maar rondom mij stel ik vast dat ongeveer iedereen het tegenovergestelde denkt, van De Wever die de welvaartstaat wil ‘redden’ tot de PVDA die de hele economie tot een sociale sector wil omvormen. Waar komt dié verstikkende consensus vandaan?
      Eén antwoord bestaat erin om te wijzen op de vele bureacratieën – politieke en andere – die bij het bestaan van de welvaartstaat garen spinnen: de mutualiteiten, de vakbonden die werkloosheidsvergoedingen uitkeren, een groot deel van het ambtenarenapparaat, de politici die hun electoraat goedkope en gratis voorzieningen beloven.  Die instanties zijn zo omvangrijk, wijdvertakt en met elkaar verbonden dat samenzweren niet eens nodig is om de idee van welvaartstaat als orthodoxie op te leggen. Op dagen dat ik slecht gehumeurd ben, is dat de uitleg die ik zelf ook geloof.
      Maar meestal ben ik goed gehumeurd. Dan denk ik niét dat de consensus over de welvaartstaat het gevolg is van de druk die egoïstische bureaucratieën uitoefenen. Een groot deel van de bevolking zelf ziet heel wat reële voordelen in de welvaartstaat. Een staat die – in ruil voor torenhoge belastingen – voor je zorgt van je wieg tot je graf, heeft voor veel mensen iets aantrekkelijks. Ze betwijfelen of een vrijere economie vergelijkbare of grotere voordelen zou kunnen bieden. Ikzelf denk van wel, maar ik begrijp de twijfel. Zo zeker ben ik nu ook weer niet van mijn stuk. Ik kijk dus met een zekere gelijkmoedigheid naar de consensus van publiek, politiek, bureaucratie en media. Ik ben al blij als men iets doet aan die onderdelen van het welvaartstaatssysteem die overduidelijk het tegenovergestelde bewerkstelligen dan waar ze voor bedoeld zijn.