Zinzen en Depoortere

 

     Ik heb het Humo-interview met Walter Zinzen en Johan Depoortere eindelijk gelezen, al heb ik er zijdelings al naar verwezen*. De journalisten hebben o.a. kritiek op de VRT omdat 

1. de commentaar over Oekraïne te eenzijdig is, en te vaak de Russische visie onvermeld laat 
2. de berichtgeving over Israël te neutraal is, en te veel rekening houdt met het Israëlische standpunt
3.  de duiding over defensie en leger te positief is 
4. de interviews met politici en militairen niet kritisch genoeg zijn
5.  de aanwezigheid van VB-politici op het scherm genormaliseerd is 
6. Jonathan Holslag te vaak, en de revolutionaire socialist Ludo De Witte te weinig aan het woord komen 

    Wat die kritische interviews betreft, vind ik dat men niet moet overdrijven. Als men bijvoorbeeld een minister interviewt, moet men hem ook de kans geven om zijn beleid toe te lichten en te verdedigen. De bedoeling is niet a priori om hem te ‘ontmaskeren’. Het beste is om informatieve en kritische vragen af te wisselen. Iemand als Zinzen lijkt ervan overtuigd, en hij straalt het ook uit, dat alleen kritische vragen goede journalistiek zijn. Maar exclusief kritische vragen stellen heeft twee nadelen: het interview kan ontaarden in een tribune voor de journalist en de politicus kan leren hoe hij zichzelf moet redden met vage antwoorden.

      In Yes Minister (Sz1,  Ep 4) wordt minister Jim Hacker op de rooster gelegd door een scherpe televisie-interviewer. De ene na de andere kritische vraag wordt afgevuurd waarop niets dan vage antwoorden komen. ‘How did it go?,’ vraagt Hacker na afloop aan de journalist. ‘I thought I waffled a bit.’ Waarop de journalist antwoord: ‘Oh no, you stonewalled superbly, Minister.’

***

     Op de vraag waarom de VRT geen Vlaams Belangers mag interviewen geven Zinzen en Depoortere elk een ander antwoord. Zinzen zegt dat ze te vaak liegen:

Vroeger gold er nochtans een heldere regel: we gaan níét live in debat met het Vlaams Blok of Vlaams Belang, want in een live gesprek kun je hun voortdurende stroom van onwaarheden niet meteen checken en weerleggen.

     De Humo-journalist antwoordt gevat ‘Noem mij één politicus die niet liegt.’ Toch zie ik het probleem van Zinzen. Hij ziet een interview als een debat – dat is de functie van de ‘kritische vragen’ – en zo’n debat is gemakkelijker als het zich binnen een welomschreven grenzen afspeelt. Maar als iemand aangaande migratie assertief van andere premissen vertrekt, en niet wil discussiëren over de honderden asielzoekers die geen opvang vinden maar over de duizenden asielzoekers die er elk jaar bijkomen, dan wordt het zelfs voor een verbaal sterke, vlugge geest – en dat is Zinzen – plots veel moeilijker om te ‘checken en te weerleggen’. De vragensteller begeeft zich op onbekend terrein**. 

     Depoortere geeft een ander antwoord:

 Dat liegen is niet de kern van het probleem. Je moet Vlaams Belang anders behandelen omdat het niet democratisch is. Tegenwoordig wordt dat argument opzijgeschoven met een drogreden: ‘Ze halen veel stemmen, dus we kunnen ze niet negeren.’ Zo herleid je de democratie tot een optelsom van de meeste zetels. Maar de democratie is méér dan dat. Het is een ideologie uit de verlichting, met als beginsel: we laten zoveel mogelijk mensen delen in rechten en welvaart. Wie dat beginsel ondergraaft door rechten te reserveren voor zijn eigen groep en anderen uit te sluiten, is een antidemocraat. 

        Ook dat argument begrijp ik. De liberále democratie is meer dan de wil van de meerderheid. Maar democratie is minstens óók de wil van de meerderheid, en is dus minstens óók de optelsom van de meeste zetels. Slechts monarchisten, anarchisten, fascisten en communisten verwerpen dat beginsel.

      De formule van Depoortere zelf om de democratie af te bakenen helpt ook al niet: ‘we laten zoveel mogelijk mensen delen in rechten en welvaart.’ Zoveel mogelijk … wat bedoelt hij eigenlijk? 

     Als Depoortere vindt dat alle mensen een gelijk deel van de welvaart moeten krijgen, dan is hij een soort radicale socialist, wat een respectabel minderheidsstandpunt is. Als Depoortere vindt dat elke migrant die legaal of illegaal het land binnenkomt gelijke verblijfs- en sociale rechten moet krijgen als de Belgische burgers, dan is hij een open-grenzer, wat alweer een respectabel minderheidsstandpunt is***. Maar ik zie geen reden om het democratisch debat te definiëren binnen de grenzen van dat minderheidsstandpunt – zelfs niet mocht dat ontstaan zijn, samen met andere standpunten, tijdens de Verlichting. Iedereen bepaalt natuurlijk zelf met wie hij wel en niet ‘het debat aangaat’. Men mag daarbij zo exclusief zijn als men wil, maar op een overheidszender mag het wat pluralistischer zijn. 

* Over de polemiek van Joël De Ceulaer tegen Zinzen, zie hier.

** Die laatste gedachte heb ik later teruggevonden in een stuk van Marijn Kruk (DS 23/4): ‘Als er de afgelopen jaren iets duidelijk werd, dan is het wel de hulpeloosheid van het establishment in het aanschijn van radicaal-rechts. Ik merkte het eerder bij mijzelf: als je zo lang niet in je overtuigingen wordt uitgedaagd, ga je geloven dat ze een vanzelfsprekende waarheid vormen. Dat ze geen uitleg meer behoeven, geen verdediging - en misschien zelfs geen tegenspraak.’ Dat is een goede verklaring waarom een links-georiënteerde journalist zich machteloos kan voelen tegenover een assertieve, rechtse politicus – een veel betere verklaring dan de precieze hoeveelheid leugens dat die laatste zou vertellen. 

***Als Depoortere niét vindt dat ‘zoveel mogelijk deelnemen aan welvaart en rechten’ een vollédige gelijkheid inhoudt, dan wordt het verschil tussen zijn standpunt en dat van Vlaams Belang een kwestie van proporties, een kwestie die binnen het democratisch debat moet worden opgelost. Overigens is het correct dat het vroegere 70-puntenprogramma van het Vlaams Blok elementen bevatte die strijdig zijn met de brede liberaal-democratische principes . Zie hier.