StuBru-iconoclasten

Stubru en de katholieke beelden
     Mag ik iets schrijven over die journalisten van Stubru die in een rageroom van alles hebben stukgeslagen, waaronder ook een beeld van Jezus en Maria? Ik heb het filmpje niet gezien, maar ik heb erover gelezen. Bijna iedereen maakt spontaan de vergelijking met het vernietigen van Mohammedaanse symbolen. Wat zou het verschil geweest zijn als de Stubru-journalisten ook een Koran in brand hadden gestoken?
      De mensen van Stubru zelf vonden dat je symbolen van de eigen cultuur mocht stukslaan, maar niet die van een andere cultuur. Frank D’hanis vindt dat je in onze streken best kunt lachen met Jezus, want dan ‘bevraag’ je een ‘machtsbastion dat nog steeds pedofielen beschermt.’ Dat is volgens hem ‘trappen naar boven’, in tegenstelling tot lachen met de Islam, dat een voorbeeld is van ‘trappen-naar-onder’. Tja. En dan is er nog het verschil waar Isolde Van den Eynde over spreekt wanneer ze een gebeurtenis aanhaalt die gebeurde in de redactielokalen van Charlie Hebdo.
     D’hanis legt verder nog uit dat het onmogelijk is om beelden van Mohammed te schenden, want die bestaan niet. Maar is D’hanis dat wel helemaal zeker? Lezen we niet in het Chanson de Roland hoe de moslims in Spanje omgingen met het standbeeld van hun Mohammed, nadat ze zich door hem in de steek gelaten voelden: 

                    E Mahummet enz en un fosset butent 
                    E porc e chien le mordent e defulent

                    En M. gooien ze in een ravijn 
                    Waar varkens en honden hem vertrappelen en bijten.

StuBru-iconoclasten
      Ik heb ze niet speciaal gezocht, de verontwaardigde commentaren aangaande de Stubru-iconoclasten, maar ik heb er toch een aantal zien voorbijkomen, van links en van rechts. Rechts was verontwaardigd over het stukslaan van de beelden, en links was verontwaardigd over die verontwaardiging: men had over iets ánders verontwaardigd moeten zijn.
        Een veelgedeelde FB-post van rechts was geschreven door Joren Vermeersch. Hij vindt dat zulke respectloze humor niet mag worden uitgezonden door een openbare omroep die betaald wordt met het geld van alle – ook de katholieke – belastingbetalers. Ik ben het daar niet mee eens. Ik vind dat zoiets wél moet kunnen, zeker op zenders waarvan we geredelijk kunnen veronderstellen dat ze weinig katholieken onder hun publiek hebben.
     Vermeersch schrijft ook dat men ‘doelbewust op de ziel van elke katholiek getrapt heeft.’ Dat is zeer twijfelachtig. Als je die StuBru-mensen achteraf hoorde, bleek juist dat ze niét doelbewust, maar eerder ondoordacht te werk waren gegaan. Vandaar dat de katholieke districtburgemeester van Antwerpen Paul Cordy een van hen een ‘stom kalf’ noemde. Met die onkarakteristieke uitspraak bewijst Cordy echter dat er inderdaad op zijn ziel is getrapt. Maar dat betekent weer niet dat er op de ziel is getrapt van élke katholiek. Van véél katholieken, dát geloof ik wel.
     Wat mij in deze reacties van Vermeersch en Cordy geweldig meevalt is dat ze de smakeloze actie aangrijpen om nog eens – tegen hun eigen belangen in zou je kunnen zeggen – de vrije mening te verdedigen. Zij maken tenminste het elementaire onderscheid tussen laakbaarheid en juridisch verbod. Vermeersch schrijft: 

Valt dit nog onder vrije meningsuiting? Wat mij betreft wel, ook al vind het het, naast stupide, moreel verwerpelijk.   

En Cordy schrijft:

Zolang je niet het bezit van een ander, of een stuk erfgoed, stukslaat is dat in een vrije samenleving toelaatbaar. Het getuigt misschien van weinig respect, maar respect is niet altijd een verplichting. Beeldenstormerij getuigt wellicht van intellectuele armoede, maar goed, ook daar hebben mensen recht op.

     Bij links ligt die reflex veel minder voor de hand. Het eerste voorbeeld dat mij te binnenschiet is het autobiografische boekje Another Life, van de Grieks-Zweedse schrijver Kallifatides. Daarin legt hij uit waarom hij destijds geweigerd had de vrije mening van de Charlie Hebdo-redactie te verdedigen. Hij vond dat de vrije mening geen ‘recht op belediging’ inhield. De moslims – de zwakkeren in de samenleving – waren door de cartoons beledigd. In het algemeen mocht er niet worden gespot met godsdienst, want daarmee werd ‘op de ziel getrapt’ van mensen als zijn gelovige grootmoeder, die zoveel had meegemaakt in het leven. Ook had Voltaire nooit gezegd dat je de vrijheid moest verdedigen van meningen waar je niet mee akkoord ging, en bovendien bedoelde hij iets anders. En ten slotte waren spottende afbeeldingen van Mohammed niet beter dan nazi-vlugschriften destijds waarin Grieken als apen werden voorgesteld.
       Een ding moet ik Kallifatides nageven: hij heeft een repliek gevonden op de oude wijsheid: Sticks and stones will break my bones, but words can’t hurt me. Zijn antwoord, dat hij aan zijn grootmoeder toeschrijft, luidt: Words have no bones, but they can break bones. Het is aardig, maar toch heel wat minder leuk dan het origineel. Van de treffende wissel van trochee naar jambe schiet in het vormloze ritme van het alternatief niets meer over;  het rijm stones/bones is vervangen door een rime riche bones/bones, wat meestal onhandig klinkt; en van de mooie assonantie words/hurt blijft niets meer over. Maar misschien klonk de boutade beter in het Grieks of het Zweeds.