Whitewashing in Wuthering Heights

Wuthering Heights: whitewashing als idée revue
     Ik heb in mijn leven al veel verfilmingen van Wuthering Heights gezien, die met Laurence Olivier, die met Timothy Dalton, die met Ralph Fiennes ... Maar van de nieuwste versie heb ik in de bioscoop alleen de spectaculaire trailer gezien. Ik had er een dubbel gevoel bij. De somptueuze kasteeldecors passen niet bij het oorspronkelijke verhaal, maar ik weet uit ervaring – ik denk aan de recente verfilming van Hedda Gabler – dat zoiets het entertainend vermogen van het verhaal omhoog kan stuwen.
        Hetzelfde geldt voor de kostuums. De Standaard van 4 maart wijdt er een uitgebreid artikel aan. Samengevat: nee, de kostuums in de nieuwe Wuthering Heights zijn niet historisch, het zijn niet de kostuums die men droeg in de tweede helft van de 18de eeuw, de tijd waarin het verhaal zich afspeelt, noch de kostuums die men droeg in het midden van de 19de eeuw, het moment waarop het verhaal werd geschreven. Men liet zich inspireren door modes uit allerlei periodes, zegt Pauline Devies: 

Elizabethaans, Georgiaans, Victoriaans en de 20ste eeuwse vintage looks van Thierry Mugler en Alexander McQueen ... De kostuums van hoofdrolspeelster Margot Robbie voelen niet aan als historisch correcte jurken, maar als jurken van iemand die anno 2026 doet alsof.

     Moreel is dat niet helemaal in de haak. Getrouwheid aan de historische periode is ceteris paribus te verkiezen voor lichtzinnige afwijkingen. De kostuums in Wuthering Heights moeten ofwel Georgiaans zijn ofwel Victoriaans. Daarbij kan men dan die kleren kiezen die voor een hedendaagse kijker niet al te afgrijselijk of al te belachelijk zijn.
     Maar laten we enige mildheid betrachten. Artiesten zijn geen geschiedschrijvers. Aanpassingen om esthetische of commerciële redenen vallen onder de traditie van ‘dichterlijke vrijheid’ en het laatste wat ik wil is eeuwenoude tradities ondergraven in naam van de morele zuiverheid.
     Als ik dan toch streng wil zijn, kan ik voorlopig beter zwijgen over een film die ik nog niet gezien heb en mijn pijlen richten op de recensies die mij niet aanstaan en dan meer bepaald op de politiek correcte uitschuivers in die recensies. In De Standaard van 10 februari schrijft Fien Meynendonckx

 Is de ongegeneerde blik op de gecompliceerde verlangens en fetisjen van Isabella, Cathy en zelfs het dienstmeisje Zillah genoeg om de whitewashing van Heathcliff door de vingers te zien? Nee. Fennell zet het publiek ontegensprekelijk haar eigen witte en hetero bril op.

      Whitewashing? Waar haalt de recensente dat rare idee vandaan? Ik denk dat ik het weet. Een of andere activist heeft ergens in het boek gelezen dat Heathcliff verweten wordt er als een ‘zigeuner’ en als een ‘zwarte duivel’ uit te zien en besluit daaruit dat hij een medemens van kleur moet zijn geweest, en dat het boek dus gaat over raciale discriminatie. En zodra die veronderstelling is uitgesproken, krijgt ze de kracht van een idée reçue, zeker wanneer dan in 2014 inderdaad een film uitkwam met een zwarte Heathcliff. Dan is de zaak beklonken.
      Tegen een idée reçue is geen kruid gewassen.  Het beste bewijs: In De Standaard Weekblad van 28 februari leggen literatuurwetenschapper Raphaël Ingelbien (KU Leuven) en Helen MacEwan, voorzitster van de Brussels Brontë Group, geduldig uit waarom Heathcliff géén medemens van kleur is. Het is boter aan de galg. Een week later lezen we in dezelfde Standaard (4/3) alweer dat het boek ‘een tragisch verhaal over racisme’ is. Maar dat is het dus niet, of je moet er wel héél veel context bij halen. Wie die richting uit wil, kan verbanden leggen zoals deze:

 Liverpool was een van de belangrijkste hubs van de trans-Atlantische slavenhandel. Bovendien was er een link tussen abolitionisme en de Brontës: de opleiding van vader Patrick werd mee gefinancierd door William Wilberforce, een leidende figuur in de antislavernijbeweging. (DS 28/2)

     Hier openbaart zich een kloof tussen de gewone lezer en de literaire analist. De gewone lezer denkt bij Wuthering Heights aan het mythische landschap van de moors, de analist gaat op zoek naar de drie of vier keer dat Liverpool vermeld wordt en trekt daar verregaande conclusies uit. En dan: ‘de opleiding van de vader die mee gefinancierd werd door’ ... dat is wel erg vergezocht.
     Maar goed, dat sluit allemaal goed aan bij de gewoonte om in romans en films vooral ‘sociale thema’s’ te ontdekken. Pauline Devriese, die zulke deskundige commentaar gaf op de kostuums in de film, breidt haar kritiek uit tot een bredere interpretatie van Emily Brontës roman:

Het is een tragisch verhaal over racisme, klassenongelijkheid, huiselijk geweld en seksisme, maar eigenlijk wordt het in deze film gereduceerd tot een vreemd liefdesverhaal.

     Ik wil niets reduceren, maar de aantrekkingskracht van Wuthering Heights heeft altijd gelegen in het ‘vreemde liefdesverhaal’ en niet in de vier aangehaalde thema’s die toevallig vandaag in de mode zijn. Ik zal niet ontkennen dat de klassenongelijkheid een belangrijke rol speelt in het verhaal. Er moet toch iéts zijn dat de liefde van Cathy en Heathcliff in de weg staat. Het is moeilijk om een liefdesverhaal te schrijven zonder obstakel: een muur, een diepe zee, of rivaliserende families. Maar het publiek heeft de verhalen over Thisbe en Priamus, Hero en Leander of Romeo en Juliet toch altijd als liefdesverhalen gelezen, en niet als tractaten over architectuur, maritieme geografie of politieke rivaliteit in het Italië van de Renaissance.

                                                            ***

     Dat wil allemaal niet zeggen dat whitewashing in films, of racisme als thema in romans niet bestaat. Neem het boek De laatste der Mohicanen. Daar komen twee zussen in voor, Cora en Alice. Ik weet al heel mijn leven – door stripverhalen, jeugdbewerkingen en films – dat Alice ‘de blonde’ is en Cora ‘de zwarte’. Maar pas toen ik het boek zelf las, kwam ik te weten dat Cora niet alleen zwart haar had, maar ook een mulattin was. En die raciale afkomst is ook werkelijk een thema in het boek. Als majoor Hayward verliefd wordt op Alice maakt haar vader, kolonel Munro, zich boos omdat hij vermoedt dat Hayward uit racistische motieven zijn blonde dochter verkiest boven die van gemengde afkomst. 

                                                            *** 

     En dat wil ook niet zeggen dat ik geen interesse heb in nieuwe interpretaties van Wuthering Heights. Uit de recensie van Meynendonckx heb ik begrepen dat de wreedaardige behandeling van Isabella Linton door Heathcliff als een sadomasochistische relatie met wederzijdse toestemming wordt weergegeven. Ik ben benieuwd hoe dat in de film wordt uitgewerkt. En ik ben ook benieuwd hoe de politiek correcte opiniemakers daarmee omgaan. Moeten ze die kinky seks toejuichen als iets dat onder de LGBTQIA+ vlag vaart, of hebben we hier te maken met het goedpraten van misogynie wat dan weer moet worden ‘veroordeeld.’