Films over films: lijstjes

     Als je aan drie verschillende chatbots vraagt om een lijst te maken van films over film, dan krijg je een bonte verzameling van titels en genres. Je krijgt titels van mooie films die je recent gezien hebt (Babylon, 2022; The Fabelmans, 2022), van films waar je maar een vage herinnering aan hebt (The Last Tycoon, 1976), van films waarvan je niet meer weet of je ze gezien hebt (Get Shorty, 1995; Ed Wood, 1994), van films die je kent van reputatie (The Man with the Movie Camera, 1929), van films die je graag zo snel mogelijk zou willen zien (Cinema Paradiso, 1988),  en van films die je graag opnieuw wil zien (8 1/2, 1963; Sunset Boulevard, 1950; La nuit américaine, 1973; The Player, 1992).
      De chatbots gebruiken verschillende criteria om hun lijst samen te stellen. Scream (1996) wordt opgenomen als parodie, The French Dispatch (2021) als pastiche, en één lijst bevat zelfs The Wolf of Wall Street (2013) omdat een ‘milieu getoond wordt dat vergelijkbaar is met dat van Hollywood.’ Het is duidelijk dat men met zulke criteria heel veel films kan selecteren, om te beginnen met élke film van Tarantino en met meer dan de helft van die van Woody Allen. Die kunnen allemaal als ‘hommage’ of ‘meta commentaar’ worden verkocht.
       De lijsten nemen ook enkele documentaires op zoals Hearts of Darkness – A Filmmaker’s Apocalypse (1991) en Burden of Dreams (1982). Dat is een filmgenre dat mij minder aanspreekt, alhoewel er uitzonderingen zijn. Wat helemaal ontbreekt zijn compilatiefilms. Een mijlpaal in mijn persoonlijke ontwikkeling als filmkijker was That’s Entertainment (1974). Die komt niet voor op de lijstjes. Ik heb hem intertijd in verschillende zalen gezien: eerst enkele keren in Kortrijk, en toen die daar niet meer gedraaid werd, nam ik de trein naar Gent. Er bestonden nog geen streamingsdiensten, geen dvd’s en zelfs geen videocassettes. 
     Als ik de lijsten van mijn chatbot-vrienden bekijk, begin ik onwillekeurig te speuren naar films  die ze vergeten zijn. Ik denk dan aan

• A Star is Born (1937) – die in tegenstelling tot de remakes van 1954, 1976 en 2018 niet over de muziek scene gaat maar over het milieu van filmacteurs.
• Nine (2009) –  een verrukkelijke musical die verder borduurt op de Fellini-klassieker 8 ½
• Stardust Memories (1980) – nog een spin-off van 8 ½, dit keer van Woody Allen
• Toby Dammit (1968) –  alweer een spin-off van 8 ½, maar nu geregisseerd door Fellini zelf; de film is het derde deel van Histories extraordinaires. 
• The French Lieutenant’s Women (1981) – er is een indrukwekkende scène waarin Meryl Streep onverwacht en op spectaculaire manier verandert van een Amerikaanse actrice in haar Engels personage; je krijgt heel sterk de indruk dat de liefdesverhouding tussen de acteurs zich in het echte leven afspeelt, terwijl die tussen de personages maar fictie is.
• All That Jazz (1979) – terwijl hij een nieuwe musical dirigeert duikt Joe Gideon, alter ego van Bob Fosse, af en toe in de montagekamer om steeds weer dezelfde scène te perfectioneren van een film waarin de kijker Lenny (1974) herkent.
• The Man Who Killed Don Quixote (2018) – een film die ik graag eens opnieuw zou willen zien ; ik meen mij te herinneren dat er op een bepaald moment een oude filmscène geprojecteerd wordt op een doek of een muur. Lost in La Mancha (2002), de film over de moeilijkheden om The Man Who Killed Don Quixote te maken,  is geloof ik beroemder dan de film zelf. Hij staat op het lijstje van wat ik nog wil zien.
• Citizen Kane (1941) – misschien wat vergezocht om hier op te nemen, maar bij die titel denk ik altijd, onder andere, aan de scène in de projectiezaal. 
• The Studio (2025) – goed gemaakte satirische mini-serie over het maken van films; zoals vaak bij satires – denk aan Barton Fink (1991) – is er een gebrek aan sympathieke personages die het plezier compleet kunnen maken. De tweede aflevering heet ‘The Oner’ en gaat over een scène die in één take moet worden opgenomen en - uiteraard - is die aflevering zelf ook in één take opgenomen.
• Their Finest (2016) – een absoluut charmante romcom over het draaien van een propagandafilm tijdens WO II.
• The Other Side of the Wind (2018) – ondanks de grote namen – Welles, Huston, Bogdanovich – nogal vervelend. 
• Jay Kelly (2025) – goed gemaakte maar niet meteen meeslepende satire over het beschermde leventje van Hollywood-acteurs; geen enkele chatbot heeft die opgepikt; recente films blijven onder hun radar als je er niet uitdrukkelijk naar vraagt.  
• Rifkin’s Festival (2020) – de sfeer van een filmfestival en veel mooie pastiche-scènes; kritiek en publiek konden de film niet smaken – ik wel.
• Fly Me to the Moon (2024) – daar heb ik al iets over geschreven. Zie hier.

     Om een of ander reden worden veel voor de hand liggende biografische films door de chatbots genegeerd. Zoals

• Chaplin (1992) – een oerdegelijke biografische film die de hele carrière van deze geniale filmmaker omspant
• Le redoutable (2017) – over Jean-Luc Goddard, voor mij bijzonder leuk omdat de film focust op de maoïstische periode van de regisseur
• Stan & Ollie (2018) –  gaat meer over ruzie en verzoening dan over het maken van films, maar graag gezien
• Riefenstahl (2024) – voor deze documentaire heb ik graag een uitzondering gemaakt op mijn stelregel om alleen speelfilms te selecteren
• Seberg (2019) – als er in een film Black Panthers voorkomen moet ik die altijd zien, uit revolutionaire nostalgie, en als Kirsten Stewart meespeelt natuurlijk ook. 
• Hitchcock (2012) & The Girl (2012) – twee mooie films; het is eigenaardig dat er binnen één jaar tijd twee films over Hitchcock verschenen zijn, zoals er enkele jaren daarvoor onmiddellijk na elkaar twee films over Truman Capote verschenen – en Toby Jones speelt mee zowel in één van die Hitchcock-films als in één van die Capote-films.
• Me and Orson Welles (2008) – prachtige film over de jonge Welles en over zijn theaterproductie van Julius Caesar. 

Een aparte lijst verdienen de speelfilms films die over één specifieke film gaan.

1. Nouvelle Vague (A bout de souffle) – 2025. Het eerste kwartier is fantastisch; de rest is ook heel goed. Had ik een eindejaarslijstje gemaakt van mijn beste films, hij stond erbij.
2. Mank (Citizen Kane) – 2020. Een film die noch mijn vrouw, noch mijn zoon kon bekoren, allez savoir pourquoi. Mijn zoon had kort daarvoor nochtans Citizen Kane gezien, maar het mocht niet baten.
3. The Offer (The Godfather) – 2022. Briljante mini-serie; zie mijn stukje hier.
4. Saving Mr Banks (Mary Poppins) – 2013. Mary Poppins, Tom Hanks, Emma Thompson, Paul Giamatti  - What’s not to like?
5. Hitchcock (Psycho) - 2012. Anthony Hopkins is een uitstekende Hitchock
6. The Girl (The Birds) – 2012. Toby Jones is een uitstekende Hitchcock.
7. Shadow of the Vampire (Nosferatu) - 2000. Perfecte grimering van Willem Dafoe die ook in zijn gestiek en mimiek niet te onderscheiden is van de oorspronkelijk Max Schreck, maar verder erg beperkt van opzet.
8. Irma Vep (Les Vampires, Irma Vep) – 2022. Zeer mooie mini-serie die gaat over het maken van een remake (2022) van een bestaande remake (1996) van een bestaande film (1915); een aantal acteurs van de eerste remake spelen mee in de tweede; het is allemaal nog veel leuker dan ik hier vertel, met een excentrieke filmcrew en een chronisch depressieve regisseur.
9. Curtiz (Casablanca) – 2018. Je kunt je afvragen of een vernieuwende film als Citizen Kane en een conventioneel melodrama als Casablanca in kwaliteit met elkaar vergelijkbaar zijn; ze behoren nu eenmaal tot verschillende genres. Maar er is een heel groot – wellicht zelfs aantoonbaar – verschil in kwaliteit tussen Mank en Curtiz, de allebei tot hetzélfde genre behoren.
10. Dolemite is my Name (Dolemite) – 2019. Een passioneel pleidooi voor slechte smaak, zonder daar overigens zelf in te vervallen; zelf hou ik vooral van slechte smaak als ze gedoseerd en occasioneel is.
11. Hugo (Le voyage dans la lune) – 2011.Alhoewel de film over Meliès gaat, moet ik altijd in de eerste plaats denken aan die seconde waarin James Joyce door het scherm wandelt.

P.S. De drie lijsten van de chatbots (Grok, ChatGPT, CoPilot) geven samen 85 filmtitels. De titels die twee of drie keer voorkomen zijn aangeduid met twee of drie sterretjes.

8½ (1963)*** –  Adaptation (2002)*** –  American Movie (1999)*** –  Argo (2012)** –  Babylon (2022)** –  Barton Fink (1991)*** –  Be Kind Rewind (2008)*** –  Birdman (2014)  –  Boogie Nights (1997)** –  Bowfinger (1999) *** –  Burden of Dreams (1982)** –  Cecil B. Demented (2000) –  Cinema Paradiso (1988)*** –  Close– Up (1990) –  CQ (2001) –  Dolemite Is My Name (2019) –  Ed Wood (1994)*** –  F for Fake (1973) –  Get Shorty (1995)** –  Hail, Caesar! (2016)*** –  Hearts of Darkness (1991)*** –  Hollywood Shuffle (1987) –  Hugo (2011)*** –  Inglourious Basterds (2009)  –  Inland Empire (2006) –  Irma Vep (1996) –  La La Land (2016)  –  La Nuit américaine (1973)*** –  Le Mépris (Contempt, 1963) –  Living in Oblivion (1995)*** –  Man with a Movie Camera (1929)** –  Mank (2020)  –  Maps to the Stars (2014) –  Me and Earl and the Dying Girl (2015) –  Mulholland Drive (2001)*** –  My Week with Marilyn (2011)*** –  New Nightmare (1994)  –  Once Upon a Time in Hollywood (2019)*** –  One Cut of the Dead (2017) ** –  Pompo the Cinephile (2021)  –  RKO 281 (1999) –  Room 237 (2012) –  Saving Mr. Banks (2013)  –  Scream (1996)  –  Shadow of the Vampire (2000)*** –  Sherlock Jr. (1924) –  Silent Movie (1976)  –  Singin' in the Rain (1952) *** –  Son of Rambow (2007)  –  State and Main (2000)*** –  Sullivan’s Travels (1941)** –  Sunset Boulevard (1950)*** –  Super 8 (2011)** –  Synecdoche, New York (2008) –  The Artist (2011) –  The Aviator (2004) –  The Bad and the Beautiful (1952)*** –  The Big Picture (1989) –  The Blair Witch Project (1999) –  The Bling Ring (2013)  –  The Cameraman (1928) –  The Disaster Artist (2017)*** –  The Dreamers (2003)  –  The Fabelmans (2022)*** –  The French Dispatch (2021)  –  The Great Dictator (1940)  –  The Holiday (2006)  –  The Kid Stays in the Picture (2002)  –  The Last Movie (1971)  –  The Last Picture Show (1971)  –  The Last Tycoon (1976)** –  The Life Aquatic with Steve Z (2004)  –  The Majestic (2001) –  The Pervert’s Guide to Cinema (2006) –  The Player (1992) *** –  The Purple Rose of Cairo (1985)** –  The Souvenir Part II (2021)  –  The State of Things (1982)  –  The Stunt Man (1980)** –  The Truman Show (1998) –  The Wolf of Wall Street (2013)  –  Tropic Thunder (2008)*** –  Trumbo (2015)  – What Just Happened (2008) – Why Don’t You Play in Hell? (2013) –