woensdag 22 maart 2023

Dankzij Dalle ben ik nu zelf woke


   
In veel reacties op mijn woke-stukjes las ik dat woke een randfenomeen is. Ik heb daar lang en diep over nagedacht. Ik zat vol twijfels. Maar nu ik het stuk van Vlaams minister Benjamin Dalle over woke gelezen heb, weet ik het zeker. Woke is géén randfenomeen. Sterker nog: ik ben zelf woke.
     En wie niet eigenlijk? Dalle definieert woke als een ‘positief gegeven – stilstaan bij onrecht en rekening houden met elkaars gevoeligheden.’ Daar ben ik voorstander van. Ik ben dan gaan nadenken over andere ‘positieve gegevens’, om mijn opstelling in de wereld te bepalen. En ik deed enkele ontdekkingen.
     Voortaan ben ik – onder meer – communist, fascist en christendemocraat. Het communisme wil namelijk het rijk der vrijheid waar geen mens wordt uitgebuit door een andere mens. Ik ben helemaal vóór. Het fascisme wil een ordentelijke samenleving waar burgers zich met elkaar verbonden weten. Daar ben ik ook voor. De christendemocratie zoekt het juiste midden. Welja, ik ook, zij het op het rechterbaanvak.
     Verder ben ik gerustgesteld dat bij ons niemand gecanceld wordt. Dat gebeurt volgens Dalle alleen door de anti-wokebeweging zoals in de VS door Ron DeSantis en in Hongarije door Victor Orban. Bij ons mag zelfs Theo Francken in het openbaar gaan spreken, schrijft Dalle. Dat is een hele geruststelling.
     Even trok ik één wenkbrauw omhoog toen ik las over de ‘aanpassingen van onze gebruiken die simpelweg terecht zijn.’ Wie die overtreedt, ‘hoort niet thuis in het publieke debat,’ schrijft Dalle. Maar dat ging dan over het n-woord.  Ik gebruik dat woord al jaren niet meer en moet mij dus niet ongerust maken.
     Als Dalle mij op tijd verwittigt dat ik ook het b-woord niet meer mag gebruiken, komt alles goed. Als er iets is wat ik wil vermijden, dan wel dat ik niet meer zou ‘thuishoren in het publieke debat.’

     

maandag 20 maart 2023

De porno-snor van Frank en andere kortjes


De porno-snor van Frank
Hier en daar las ik dat Frank Deboosere in het begin van zijn carrière een ‘porno-snor’ had. Is dat een hollywood-cliché? Mark Wahlberg had toch geen snor in Boogie Nights? Ja, Burt Reynolds, die wel. En James Franco in The Deuce.  Maar Boogie Nights en The Deuce spelen zit af af in de jaren 70-80. Ik had toen ook een snor, en Tom Selleck ook.
Wat ik mij ook afvraag: moet dat dan eigenlijk geen ‘homo-snor’ zijn, want dát is meestal de Hollywood-hint om de geaardheid van nevenpersonages raden. Of durft men dat zo niet noemen?

1 + 1 gratis
CD&V wil een verbod om winkelpromoties 1+1 gratis als het gaat om landbouwproducten. ‘Waar moeien die zich nu weer mee?’ vroeg mijn vrouw verstoord. ‘Toch een mooie kans om publiciteit voor jezelf te maken,’ antwoordde ik. ‘Je weet wel, wij zijn de partij die vindt dat de boer een eerlijke prijs voor zijn producten moet krijgen.’ ‘Dat is praat,’ zei mijn vrouw weer. ‘Want waarom alleen de landbouwproducten. Moeten die andere producenten wier producten 1 + 1 worden aangeboden dan geen eerlijke prijs krijgen?’ Nu werd ze boos, want niemand moet tussen haar en haar supermarkten komen als het om kortingen gaat. ‘Je moet mij niet overtuigen,’ zei ik snel, en met overtuiging.

Advocaten
Laatst zei mijn moeder: ‘Ik ben blij dat geen van mijn kleinkinderen advocaat is.’ Nee, het is geen populair beroep. In Shakespeares Henry VI zegt de opstandeling Dick the Butcher: ‘First thing we do, let’s kill all the lawyers.’ Ik vraag mij af hoeveel advocaten dat citaat op hun kantoor of in hun living aan de muur hebben opgehangen. Redelijk veel denk ik.

Exit FvD
Forum voor Democratie heeft een zware verkiezingsnederlaag geleden.Ik volg dat niet zo, maar het komt ongetwijfeld door de concurrentie van de BoerBurgerBeweging en door de stijl van hun leider. Pim Fortuyn indertijd was excentriek, Thierry Baudet was eerder hysterisch.
Ik heb enkele jaren geleden de twee bundels gelezen die onder zijn redactie verschenen:
 Conservatieve vooruitgang en Revolutionair verval. Mij bevielen zowel de tekstkeuze als de inleidende essays van Baudet. Maar conservatisme haal je niet alleen uit boeken. Je moet zeker als conservatief ergens wortels hebben. Het voordeel van N-VA en Vlaams Belang is dat ze wortels hebben in de oude Vlaamse beweging. Zo’n verleden kan een last zijn, maar het houdt een partij ook een beetje op haar plaats. Het beschermt in een beginfase niet noodzakelijk tegen extremisme, maar wel tegen bepaalde buitennissigheden. 

Illegalen uitwijzen
Het uitwijzen van illegale immigranten wordt in Engelse en Amerikaanse films en reeksen  op een heel andere manier behandeld. In Engeland krijg je de problematiek vaak in de vorm van een dystopisch science-fiction verhaal. De strijd tegen illegale immigratie leidt uiteindelijk tot uitroeiingskampen, zoals in Children of Men of Years and Years. In een Amerikaanse context gaat het meer om de individuele problematiek. De FBI zet een Latino onder druk om mee te werken anders wordt zijn oude moeder uit het land gezet. 

Is Woke een spook?
Is woke een spook in de verbeelding van rechts zoals fascisme, nazisme en de terugkeer van de jaren ’3o een spook zijn in de verbeelding van links? Ik zie althans één verschil. Ik zie aan de rechterkant geen bekende opiniemakers die het fascisme enzovoort goedpraten, zoals ik Marc Reynebeau in De Standaard woke wel heb zien goedpraten.

Woke bestaat niet.
Naast mensen die zeggen dat woke het goed bedoelt, of ongevaarlijk is, of door de gewone mensen niet eens wordt opgemerkt, heb je de hardliners die vlakaf zeggen dat woke niet bestaat. Of bijna niet bestaat. Dat doet dan denken aan Baudelaires ‘Le joueur généreux’ waarin snuggere predikant waarschuwt dat ‘la plus belle des ruses du diable est de vous persuader qu’il n’existe pas.’ Toen de duivel die preek hoorde, had hij zich even betrapt gevoeld.

Woke en de financiële crisis
Ik heb de laatste weken, beginnend met de zaak-Dahl, een vijftiental stukjes geschreven over woke en aanverwanten. Had ik niet beter geschreven over iets belangrijkers, zoals de nakende financiële crisis. Zeker, zeker. Alles op zijn tijd. Ik heb hier een vijftiental blogstukjes klaar liggen waarin ik haarfijn uitleg hoe die financiële crisis kan vermeden worden. Ja, de algemene principes kent iedereen: minder geld drukken en de banken verantwoordelijk maken voor hun eigen verliezen. Maar hoe moeten we dat precies aanpakken? Volg mijn blog.

Is De Croo woke?
Soms krijg ik ook lastige vragen. Kunt u één belangrijke politicus in noemen in dit land die woke is? Eigenlijk niet. Maar gaat woke wel zo te werk? Veronderstel dat Alexander De Croo op televisie komt en verklaart dat zijn regering zich over een nieuw wetsontwerp buigt. Er komt een lijst met verboden woorden zoals ‘blank’ en ‘Zwarte Piet’.  Die laatste mag ook niet meer uitgebeeld worden. Of we zo’n wet nu erg zouden vinden of niet, is één zaak. Maar het is minstens toegelaten om zo’n wet woke te noemen. En om erop te wijzen dat die veranderingen zijn, of worden, doorgevoerd ook zonder wet of premier. Woke heeft geen ‘belangrijke politici’ nodig. De sociologische wet van Nassim Taleb volstaat: een onverdraagzame minderheid kan altijd haar wil opleggen aan een onverschillige meerderheid. 

 

* Over Reynebeau en woke: zie mijn stukje hier.

zondag 19 maart 2023

Losse bedenkingen bij de Arenberg-schilderijen


De 
witte mannen van Leiden
De reactie van de Antwerpse schepen van cultuur is wellicht beïnvloed door de rel van enkele maanden geleden aan de universiteit van Leiden. Daar werd een schilderij van ‘witte bestuursleden’ van de muur gehaald en omgedraaid. Dat gebeurde toen wél uitdrukkelijk met een woke motivering over de ‘onterechte dominante rol van mannen in de wetenschappelijke wereld’ en ‘de pijnlijke nadruk op het patriarchaat’. 
Ik vond het Leidense schilderij in elk geval heel mooi. De figuur links deed mij enigszins denken aan W.F. Hermans en de figuur in het midden aan Godfried Bomans. En al de anderen deden mij ook aan telkens aan iemand denken, maar ik weet niet aan wie. 

Krantenkoppen.
Koppen zijn vaak het meest tendentieuze van een krantenstuk. Vrt.nws kopte op 16 maart:
  • ‘Antwerpse stadsbestuur verplicht Arenberg om multiculturele foto’s te vervangen door klassieke schilderijen.’ 
Guust Peters heeft op zijn facebookpagina een aantal alternatieven gesuggereerd. 
  • ‘Stadsbestuur laat originele schilderijen terughangen in Arenbergschouwburg.’ 
  • ‘Foto's van Mous Lamrabat krijgen andere plaats in de Arenberg’ 
  • ‘Portrettengalerij aan staatsietrap in Arenbergschouwburg wordt in ere hersteld.’ 
  • ‘Befaamde figuren keren terug naar hun oorspronkelijke plaats.’
Ja, je kunt met krantkoppen altijd twee richtingen uit.
  • ‘Wonder aan het meer van Galilea. Jezus van Nazareth loopt over het water’  
  • ‘Onthutsend. Zelfverklaarde koning der Joden kan niet zwemmen.’

Anti-geschiedenis.
Het schilderij in Leiden was een ‘modern’ schilderij. De ruzie ging dus niet over de moderne of traditionele stijl van het schilderij, maar over de personen die op het schilderij waren afgebeeld. Dat geldt ook voor de schilderijen in Antwerpen. Het gaat om de figuren van Marnix van Sint-Aldegonde en Gilbert Van Schoonbeke die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van Antwerpen. Wie die schilderijen wil behouden, bewijst zijn gehechtheid aan die geschiedenis.
Omgekeerd, bewijst iemand die ze wil verwijderen ook dat hij géén belang hecht aan de geschiedenis? Dat is niet zeker. Maar de anti-geschiedenismentaliteit bestaat. Woke herleidt de geschiedenis tot die ene trieste dimensie van onderdrukten tegen onderdrukkers en schrapt al de rest. Of erger: een maand geleden las ik in de krant dat het Gemeenschapsonderwijs in de nieuwe lessentabellen een kwart minder uren wou besteden aan geschiedenisonderwijs.

Symbolenstrijd.
De hele Arenbergkwestie is natuurlijk niets meer dan een symbolenstrijd. Van nature ben ik minder geneigd om mij daarin te laten meeslepen. Symbolen zijn máár symbolen. Er zijn belangrijker zaken: het begrotingstekort, de immigratie, het klimaat, de oorlog in Oekraïne. Maar ... Oekraïne ... ik denk dat juist de mensen daar nogal heftig zijn als het op symbolen aankomt.

‘Woke is onbelangrijk’
Ik heb zelden zoveel reacties gekregen als op mijn stukje over de Arenberg-schilderijen. Bij  degenen die woke au sérieux nemen, lijkt mij dat normaal. Maar bij hun tegenstanders maakt dat een rare indruk. De hardnekkigheid waarmee ze herhalen dat woke onbelangrijk is of niet bestaat doet een beetje aan strijdbare atheïsten denken die ook maar blijven herhalen dat Hij niet bestaat. Waarom de hele kwestie dan niet negeren?

Artistieke appreciatie
Sommigen verleggen het schilderijen-debat van de cultuurstrijd naar die van de artistieke appreciatie. Hoe goed waren die schilderijen eigenlijk die men naar het depot verhuisd had? Hier heb ik de onsterfelijke Sir Humphrey aan mijn zijde. Als zijn minister een museum wil slopen, zogezegd omdat het alleen een ‘collection of  unimportant second rate 19th-century paintings’ tentoonstelt, antwoordt Humphrey: ‘But an important and representative collection of unimportant 19th-century paintings. A source of spiritual uplift to the passing citizenry.’ 

Treffers op Google
En trouwens, door wie moeten de Arenberg-schilderijen en -foto’s artistiek beoordeeld worden? Door een onafhankelijke groep specialisten? Michaël van Peel, de man die de naam Marnix Huppeldepup muntte, had een beter voorstel. Laten we het aantal treffers op Google vergelijken! Hij had vastgesteld dat Mous Lamrabat van de foto’s 20 000 treffers meer haalde dan de 16de-eeuwse Antwerpse stedenbouwer Gilbert van Schoonbeke wiens portret was weggehaald. In zijn bescheidenheid vergat hij te vermelden dat hijzelf op Google nog meer treffers haalt dan Mous Lamrabat. 

Leopold II-standbeelden
Ik hoor het argument van de artistieke waarde nooit als het over de Leopold II-standbeelden gaat. Zelf heb ik het ook niet gebruikt toen ik die beelden verdedigde*. Om zeker niet misbegrepen te worden: ik heb de beelden verdedigd, niet de persoon die ze voorstellen.

Kitcherige hoogreliëfs.
Heeft iemand de film Vanya on 42th street gezien? Die gaat over een toneelacteurs die Tsjechov repeteren in een vervallen theatergebouw. De inkomhal is nogal kitcherig versierd met laat 19de-eeuwse hoogreliëfs, die bij een uitgenodigde vriendin de volgende commentaar ontlokken: ‘I like these squirrels,’ waarop een van de acteurs antwoordt: ‘And the faces are actually from Shakespeare’s plays, or that’s what they say.’ Ik geloof dat het gebouw ondertussen gerenoveerd is. Ik hoop dat de ‘squirrels’ en de ‘faces’ er nog zijn.

Activistisch links en het traditionele straatbeeld
Heeft iemand de serie How I Met Your Mother gezien? Daar komt de verrukkellijke Zoey, het activistische liefje van Ted op voor het behoud van een vervallen hotel, The Arcadian. Hier is het politiek links dat het historische straatbeeld van New York wil vrijwaren, tegen de economische belangen in. Als er moet gekozen worden tussen traditie en economische belangen, dan hou ik mij op de vlakte. Maar als de traditie geen geld kost, zoals in de Arenberg, dan ben ik vóór de traditie. 

Mijn oude school
Kent iemand de prachtige school waar ik jarenlang heb lesgegeven, het Sint-Ursula-Instituut in Onze-Lieve-Vrouw Waver? Daar heeft de dynamische algemeen directeur ervoor gezorgd dat er aan enkele muren gigantische moderne schilderijen zijn opgehangen. Er waren er bij die ik graag zag, en andere die ik niet graag zag. In het algemeen hield ik niet van de stijlbreuk met het 19de-eeuwse decor. Ik zou die muren kaal gelaten hebben. Maar onze directeur heeft in elk geval de schilderijen niet boven de bestaande fresco’s gehangen.


* Over de standbeelden van Leopold II, zie mijn stukje hier.

zaterdag 18 maart 2023

Paul Goossens, Bart De Wever en de anti-Verlichting


    Over Paul Goossens hoorde ik Ludo Martens, zijn oud-strijdmaker van mei 1968, wel eens iets denigrerends zeggen. ‘Paul Goossens weet van toeten noch blazen als het over geschiedenis gaat,’ was een van zijn uitspraken.  Ik heb het laatste stukje van Goossens in De Standaard gelezen, en ik moet Ludo – in het milieu van mijn jeugdjaren ook wel hij of de voorzitter genoemd, maar toch vooral Ludo – ik moet Ludo hier dus gelijk geven.
     Het stuk van Goossens is de zoveelste polemiek tegen het woke-boek van Bart De Wever. Het stuk bevat een politiek en een geschiedkundig deel. In het politieke deel verwijt Goossens de N-VA-voorzitter dat hij polariseert. De Wever is de ‘grote polarisator.’ Als student heeft hij namelijk geageerd tegen links, later protesteerde hij als politicus tegen de financiële transfers van Vlaanderen naar Wallonië, ging hij niet akkoord met Angela Merkel om vluchtelingen aan te trekken door ze op voorhand welkom te heten, en nu keert hij zich ook tegen elke uiting van woke die opduikt in het artistieke, academische en journalistieke milieu.
     Paul Goossen lardeert dat politieke portret met zoveel scheldwoorden dat hij geen plaats meer heeft om zijn betoog met citaten van De Wever te ondersteunen, maar ik geloof dat hij de kernstandpunten wel juist weergeeft. Het zijn ongeveer ook mijn standpunten. Goossens plaatst één rijtje woorden wél tussen aanhalingstekens, met name waar hij De Wever laat zeggen dat migranten ‘gelukzoekers zijn die het vooral op onze sociale zekerheid gemunt hebben.’  Aangezien toon en woordkeus in het migratiedebat belangrijk zijn, had ik graag geweten waar De Wever zoiets gezegd of geschreven heeft. Is hier geen verwarring mogelijk met Louis Tobback? In elk geval: áls De Wever het zó heeft gezegd, valt het mij van hem tegen; als hij het niet zo heeft gezegd, valt het mij tegen van Goo…  – ach nee, sommigen denken nu eenmaal dat je je in polemiek alles kunt veroorloven.
      Omdat Goossens zoveel ruimte nodig heeft voor zijn scheldwoorden, vallen niet alleen de citaten, maar ook de argumenten weg. Er is blijkbaar geen plaats om rustig uit te leggen wat er nu precies fout is aan de standpunten van De Wever. Het algemene verwijt van ‘polarisatie’ is geen heel goed argument, want de tegenovergestelde houding en standpunten polariseren evenzeer: als student tegen rechts ageren, de financiële transfers naar Wallonië rechtvaardigen, wél akkoord gaan met Angela Merkel, en elke uiting van woke goedpraten. Dat lijken mij min of meer de standpunten van Goossens zelf te zijn, en van een niet onbelangrijk deel van onze verkozenen. Verdienen die dan ook allemaal de naam van ‘grote polarisator’?
     Naast dat algemene politieke verwijt heeft Goossens nog enkele kleinere bezwaren. Hij verwijt De Wever dat hij in zijn pamflet niet spreekt over de daling van de koopkracht. Waar ik vandaan kom zag men dat anders. Het strekte juist tot aanbeveling als een auteur zich tot zijn onderwerp beperkte. Ook lees ik het volgende: ‘Zelfs de doodslag op Sanda Dia door verwende studenten was voor de grootinquisiteur van de Vlaamse intelligentsia geen bedenking waard. Gecanceld*.’ Ik weet eigenlijk niet waarom De Wever niets geschreven heeft over Sanda Dia. Misschien omdat het niet veel met woke te maken heeft. Of misschien omdat de zaak niet zo actueel was toen hij zijn boek aan het schrijven was. Maar mocht De Wever bewúst over Sanda Dia gezwegen hebben omdat hij die zaak niet politiek wou uitbuiten, dan getuigt dat vind ik van een hoger moreel niveau dan waar Goossens zich met zijn verwijzing toe verlaagt.
     En dan het geschiedkundig deel van de polemiek. Daar loopt het helemaal fout. Nu praten we allemaal wel eens mee over iets waar we niet veel van afweten, maar je moet in zulke zaken toch een beetje maathouden. Goossens spreekt met zoveel stelligheid over Carl Schmitt, Johan Gottfried Herder en Edmund Burke alsof hij van die heren niet alleen het verzameld werk gelezen heeft, maar ook de secundaire literatuur erover stipt bijhoudt. En daarna bewijst hij het tegenovergestelde. 
    Vooral Burke moet het ontgelden. Hij was de ‘aartsvader van het conservatisme’ en ‘behoorde tot de ultra’s van de anti-Verlichting’, schrijft Goossens. Met Burke denkt hij een smoking gun gevonden te hebben waar hij vervolgens zelf nog mee kan schieten. De Wever heeft zich immers altijd voor de ideeën van ‘anti-Verlichter’ Burke uitgesproken en toch valt hij woke nu aan vanuit een Verlichtingsfilosofie. ‘Wie tegelijkertijd Burke, de Verlichting en gelijkheid omarmt,’ schrijft Goossens, ‘belazert de kluit.’ 
     Wat moeten we daarvan denken? 
      Vooreerst is het natuurlijk waar dat Burke zich sterk kantte tegen de optimistische maakbaarheidsgedachte van de Franse Verlichting, en de gevolgen ervan tijdens de Franse Revolutie. Wie wil kan Burke historisch dus bij de anti-Verlichting plaatsen**. Maar dat betekent in geen geval dat hij tot de ultra’s van die stroming behoort, zoals Goossens denkt. Om de kwestie uit te klaren, kunnen we te rade gaan bij een onverdachte bron: Steven Pinker, zelfverklaard kampioen van de hedendaagse verlichting en een radicale anti-conservatief en anti-nationalist. In zijn boek The Better Angels of Our Nature bespreekt Pinker de twee anti-Verlichtingstromingen. De eerste is de gematigde strekking van Burke. Pinker bekritiseert Burke omdat hij ‘te ver gaat’, maar vat diens positieve bijdrage als volgt samen: ‘Burke had een punt. Onuitgesproken normen van beschaving in het alledaagse leven en in het politiek bestuur van een land zijn de noodzakelijke voorwaarde om succesvol hervormingen door te voeren.’ Hij ziet in Burke in de eerste plaats iemand die reageerde tegen ‘de ongewilde gevolgen van de Verlichting voor de stabiliteit van de samenleving’, en niet tegen de Verlichting zelf.
     Zo bekeken was het antwoord van Burke op de Verlichting eerder een aanvulling en nuance dan een radicale tegenaanval.  Pinker plaatst Burke dan ook tegenover de radicale anti-Verlichting van Jacobi, Herder en Schelling. ‘Hún aanval,’ schrijft Pinker, ‘… betrof de grondslagen van de Verlichting zelf.’ Dát waren dus de ultra’s, en niet Burke en de zijnen***. Maar voor Goossens is dat allemaal één pot nat. Nog even in de woorden van Pinker: ‘Vergeet niet dat er twee anti-Verlichtigsbewegingen waren als reactie op de Franse troebelen. De eerste was die van Edmund Burke … Zijn conservatisme … vertegenwoordigde een kleine aanpassing aan het Verlichtingshumanisme.’
     Goed, laten we dus aannemen dat Goossens inderdaad van toeten noch blazen weet, Burke en Pinker niet gelezen heeft, en het boek van De Wever alleen kent van het interview in De Standaard. Dat is geen schande. Maar als hij zelf even had nagedacht, dan had hij ook wel kunnen begrijpen dat, hoe het ook in het verleden was gesteld, het Burkeaanse denken en de Verlichting elkaar vandáág eerder aanvullen dan tegenspreken. Want wat is de kern van dat Burkeaanse denken? Respect voor traditie in plaats van tabula rasa. En wat is de 250 jaar oude traditie die de Westerse beschaving het meest onderscheidt van de andere beschavingen, met inbegrip van de Russische en Chinese autocratieën? Precies, de diepe wortels van de Verlichtingsideeën****. En wat zijn de kernwaarden waarvan we verwachten dat ze wortel schieten bij onze migranten? Inderdaad, alweer de Verlichtingsideeën. 
     Of hoe noemen we anders de vijf basiswaarden van ons maatschappijmodel zoals de conservatieve socialist Marc Elchardus ze opsomt: democratie, rechtstaat, wetenschap, secularisme, verzorgingsstaat? Elchardus en ik kunnen het over veel oneens zijn. Hij is een conservatieve socialist – ook de sociaaldemocratie is vandaag een traditie – en ik ben een conservatieve liberaal. Ik zou vrije meningsuiting en vrijhandel aan het lijstje toevoegen, en het begrip verzorgingstaat anders begrenzen. Maar in grote lijnen zijn Elchardus en ik allebei, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Poetin en Xi,  kinderen van de Verlichting. Bart De Wever is dat ook. Zelfs Goossens is dat, al ondergraaft hij met zijn woke-sympathieën wat Pinker noemt: de ‘onuitgesproken normen in het alledaagse leven die de noodzakelijke voorwaarden [voor het Verlichtingsreformisme] zijn.

 

* Goossens verwijt dat De Wever bepaalde onderwerpen niet ter sprake brengt, laat mij verbijsterd achter. Er is zoveel dat De Wever niet ter sprake brengt, van de xylofoon tot de komeet van Halley. Met dezelfde verbijstering kijk ik naar wat Goossens er zelf allemaal wél bij betrekt, zoals zijn vergelijking tussen Bart De Wever en de 56 witte heren die de de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring op papier zetten.

** Men zou Burke, in plaats van met de anti-Verlichting, ook in verband kunnen brengen met de ‘Schotse Verlichting’, met sceptische denkers als David Hume en Adam Smith. Burke was trouwens ook een sympathisant van de Amerikaanse Revolutie.
*** Dat onderscheid tussen de gematigden en de ultra
s was op het toenmalige politieke strijdtoneel niet altijd duidelijk. De reactionaire anti-Verlichter Joseph de Maistre bijvoorbeeld is lyrisch over het werk van Burke, dat hem goed uitkomt en waarvan hij de logica bewondert. Maar hij zal het verschil met zijn eigen ideeën heus wel hebben gezien.

**** Al is het best mogelijk dat die onderscheidende Verlichtingsideeën op hun beurt wortelen in de eraan voorafgaande ideeën en praktijken.

vrijdag 17 maart 2023

De verdwenen schilderijen van de Arenberg



      Het is altijd hetzelfde liedje. Ik lees op Facebook een aantal berichten die ik niet begrijp. Ik denk: laat maar. En daarna blijft de kwestie mij achtervolgen. Gisteren ging het over de Arenbergschouwburg, en foto’s, of schilderijen,  die waren opgehangen, of weggehaald, of vervangen. Ik begreep er niet veel van, en had ook niet veel zin om het te begrijpen. ‘Er zit geen stukje in,’ dacht ik.
     Maar zo gemakkelijk kwam ik er niet van af. Op mijn oude woke-stukjes verschenen plots reacties die naar de kwestie verwezen. F.D. schreef cryptisch: ‘Prachtige foto’s moeten weg uit de Arenberg, “woke” zegt de N-VA-schepen.’ Volgens F.D. was het een treffend voorbeeld van rechtse, autoritaire cancel-cultuur. Dus zuchtte ik even, en ging kijken op de FB-pagina van Paul Cordy, die districtsburgemeester van Antwerpen is, en een cultureel onderlegd man. Die zou wel weten hoe de vork in de steel zat.
     En op die FB-pagina kreeg ik inderdaad enige uitleg: ‘Toch even de puntjes op de i,’ schreef Paul, Nabilla Ait Daoud laat de foto’s niet verwijderen. De foto’s worden verplaatst binnen het gebouw en zullen daar nog altijd bekeken kunnen worden door het publiek. Toen directeur Milan Rutten echter, zonder de stad te raadplegen en zonder blijkbaar ook de raad van bestuur te raadplegen, besliste de schilderijen te vervangen door foto’s, verdwenen de schilderijen naar het depot en waren ze niet meer zichtbaar voor het publiek. Met andere woorden, niet de N-VA schepen bezondigde zich aan het censureren en verwijderen van beelden, maar wel de directeur van de Arenberg.’ Nu wist ik ongeveer genoeg om op F.D.’s reactie te antwoorden. De foto’s waren niet weg, en de schilderijen hingen weer op hun plaats. Als F.D. vond dat het ‘prachtige foto’s’ waren, dan gaf ik hem op dat punt graag gelijk. Ik weet niet veel af van fotografie, en misschien waren de schilderijen die nu weer op hun plaats hingen ook wel prachtig. Daarmee was de kous af. Case closed.      Ja, dat had ik gedacht! Vandaag sla ik Het Nieuwsblad open en lees ik het commentaarstuk van Peter Mijlemans. Dat is altijd goed voor enige ergernis. Het zijn de ‘vleiers van Bart De Wever’, schrijft Peter, die de foto’s vervangen hebben. Zij willen de strijd tegen woke voeren door op ‘simplistische manier’ de foto’s van ‘oude blanke mannen’ terug te hangen en zo het ‘herschrijven van de geschiedenis’ ongedaan te maken. Ze hebben ‘veronrustende uitspraken’ gedaan, vindt Peter nog.
     Ik weet niet zeker wat ik ervan moet denken. Gelukkig staat op de bladzijde ernaast een foto van een deel van de trappenhal waar het om gaat. Eén beeld zegt meer dan duizend woorden. Ik zie vijf portretten: David Teniers - dan een eigentijdse foto - dan Joost van den Vondel - dan William Hogarth - dan weer een eigentijdse foto. Ik vind die combinatie een barbaarse stijlbreuk*. Ik krijg onmiddellijk sympathie voor de N-VA’ers die die ingreep ongedaan wilden maken en de oorspronkelijke harmonie wilden herstellen. Alles weer zoals het was! In onze school heeft een barbaarse directeur – de man is niet lang directeur gebleven – een prachtig koloniaal fresco laten overschilderen. Het fresco was ‘toch niet meer intact’, en de muur had ‘een fris kleurtje nodig’. Helaas is die schandaad niet te herstellen. In de Arenberg kon het wel. De oorspronkelijke schilderijen waren niet overschilderd, maar netjes opgeborgen in het depot.
    En wat waren dat voor schilderijen die ontbraken op de foto in Het Nieuwsblad? Provinciaal gedeputeerde Luk Lemmens (N-VA) legt het uit: ‘Het gaat om portretten van historisch belangrijke figuren. Die portretten weghalen was eens te meer een voorbeeld van hoe de woke-beweging de geschiedenis probeert te wissen.’ Dat vindt comedian Michaël van Peel dan weer ‘hilarisch’. Michaël treedt geregeld op in de Arenberg en is dus een soort expert terzake. ‘De portretten van Marnix Huppeldepup en Gilbert Dinges? Sorry, wie? Niemand kent die figuren.’
     Die Gilbert Dinges is eigenlijk Gilbert van Schoonbeke, een 16de-eeuwse ondernemer die de stad hielp uitbouwen naar het noorden. Ik had eerlijk gezegd nog nooit van hem gehoord, en ben blij dat ik de naam nu heb opgezocht op Wikipedia. En Marnix Huppeldepup is - hoe is het mogelijk? - Marnix van Sint-Aldegonde. Die ken ik maar al te goed. Meester Bernard in het vierde leerjaar vertelde ons van die  burgemeester van Antwerpen en strijdmakker van Willem van Oranje. Zelf vertelde ik elk jaar aan mijn leerlingen dat het Wilhelmuslied aan Marnix wordt toegeschreven, maar dat het auteurschap niet zeker is. Ik meen mij zelfs te herinneren dat Tom Waes het even over Marnix had in de zesde aflevering van Het Verhaal van Vlaanderen.
     Marnix Hupeldepup! Welja, en David Huppeldepup en Joost van den Huppeldepup! En er moet ook een schilderij geweest zijn dat een zekere Leonardo Huppeldepup voorstelde. 

 

*Anderen, zoals Michaël van Peel, vinden dat zo’n stijlbreuk ook de aandacht vestigt op de historische portretten zelf. Daar kan over worden gediscussieerd. Als dat zo is, dan had men de historische portretten niet naar het depot moeten brengen, maar ze ergens andersophangen midden in een collectie hedendaagse foto’s. Maar ’t is mijn smaak niet. 

donderdag 16 maart 2023

Reuzegom en andere kortjes


Reuzegom
Advocaat Sven Mary spreekt over Reuzegom als een ‘elitair clubje met een rechts, racistisch kantje’. Rechts? Is het omdat ik mijzelf eerder aan die kant situeer, dat ik die associatie van het Reuzegom-sadisme met een politieke stroming onfatsoenlijk vind? Ik geloof het niet. Elke vorm van politiek misbruik die men van zo’n verschrikkelijke gebeurtenis maakt, stuit mij tegen de borst. Ik heb in de vijf jaar dat ik op Doorbraak publiceer slechts één keer de hoofdredactie lastiggevallen met een klacht. Dat was toen een artikel over de zaak-Sanda Dia in mijn ogen teveel naar politieke commentaar neigde. Ik vond dat in die dramatische omstandigheden ongepast. Het is best mogelijk dat de Reuzegommers uit een milieu komen van CD&V’ers, Open-Vld’ers, N-VA’ers en VB’ers, maar dat heeft met het – weliswaar ongewild – doodfolteren van een ‘schacht’ weinig te maken. 

Reuzegom (2)
Overgangsrituelen zoals studentendopen hebben mij nooit aangesproken. Toen ik ‘jaarverantwoordelijke’ was in de Romaanse, heb ik een doop georganiseerd die zo braaf was dat we de professoren er op konden uitnodigen. Ik zou geweldig opgezien hebben tegen een Reuzegomformule waarbij je eerst extreme pijn en vernederingen moet ondergaan om die dan het jaar daarna zelf toe te brengen aan anderen. Het ene lijkt mij al even erg als het andere. En dat alles met als doel een ‘broederband’ tot stand te brengen die mij ook al niet veel zegt.
Maar als ik mij nu eens wél aangetrokken had gevoeld tot zo’n broederbandbedoening, hoe zou ik mij dan gedragen hebben bij het sadistische ritueel dat eraan voorafgaat? Als haantje-de-voorste? Dat zou mij verwonderen. Als medeplichtige die de andere richting uitkijkt? Dat kan ik niet uitsluiten.

Populisme
Politici moeten doen wat juist is, en niet wat ‘het volk’ zegt. Maar ze moeten altijd goed nadenken of ‘het volk’ niet ergens toevallig gelijk heeft. En dat is iets helemaal anders dan het hautaine ‘luisteren naar het signaal van de kiezer.

Pilot
Als men een televisieserie maakt, begint men meestal met een pilot, een eerste aflevering om uit te testen hoe alles loopt. Als je achteraf zo’n eerste aflevering bekijkt, sta je er versteld van hoeveel materiaal daar al aanwezig is dat later zal worden uitgewerkt. De eerste aflevering van Allo, Allo bevat geloof ik al alle grappen die in de 84 volgende afleveringen zullen worden herhaald. Soms bevat zo’n aflevering ook materiaal waar later niets mee gebeurt. In de pilot van The Marvelous Mrs. Maisel vernemen we dat Midge aan de universiteit Russische literatuur heeft gestudeerd. Daar horen we nooit meer iets over. En gelukkig maar. Ik moet er niet aan denken dat Midge Tolstoj of Dostojevski zou citeren terwijl ze op straat omkijkt naar het leuke hoedje van een voorbijgangster.

Kijkvoer
Sinds Netflix weten we pas echt wat het betekent om naar series te kijken. Er zijn vandaag méér series, er zijn veel goede bij, en je kunt de afleveringen na elkaar bekijken, zonder telkens een week te moeten wachten. Nu pas merken we ook hoeveel gemakkelijker het is om naar een serie te kijken dan naar een film. Bij een serie moet je weliswaar eerst de pilot door, maar dan ken je de personages, de drijfveren, de settings, het genre, de toon, de sfeer en de algemene richting van het verhaal. Je kunt je laten drijven op de stroom. Bij een film daarentegen moet je telkens vanaf nul beginnen. Je moet heel wat investeren om in het verhaal te komen.
Maar series zijn gemakkelijk kijkvoer.

Leesvoer
Laatst las ik een vergelijkbare opmerking over dikke romans en korte verhalen. Dikke romans zijn als series. Je moet wat investeren in de eerste 20-30 bladzijden, en als je de personages mooi genoteerd hebt op een los blaadje, kun je je verder laten meeslepen door het verhaal en er helemaal ‘in opgaan’. Met korte verhalen is dat anders. Dat is meer zoals bij films. Je moet bij elk verhaal weer helemaal opnieuw beginnen.
Maar dikke 19de
-eeuwse romans, en hun opvolgers, de hedendaagse bestsellers, dat is gemakkelijk leesvoer. Ze zijn ook zo ontstaan, legde ik elk jaar aan mijn leerlingen uit: als periodiek verschijnende feuilletons, met lekkere clifhangers aan het einde van elke aflevering.

The masked singer
Verdraagzaam zijn is gemakkelijk als het niets kost. De televisie mag van mij de grootste onzin uitzenden, ik kan er mij niet in opwinden want ik moet er niet naar kijken. Andere mensen beleven er wel plezier aan, en dat is voor mij genoeg. Ik heb op die regel maar één uitzondering: The Masked Singer. Ik heb mij het concept laten uitleggen. Ik heb foto’s gezien. Echte foto’s, niet gefotoshopt. Als ik eraan denk, gaat mijn bloed koken. Ik moet niet kijken, dat is waar, maar de gedachte dat het programma bestáát, is voor mij onaanvaardbaar. In elke fatsoenlijke dictatuur zou het verboden zijn. Wat waren de laatste woorden van Mr. Kurtz ook weer?

woensdag 15 maart 2023

Ontsla ons nu! en andere kortjes


Ontsla ons nu!
De vakbonden verzetten zich tegen de overname van Delhaize-winkels door zelfstandige franchisehouders. De werknemers zouden onder het nieuwe beheer wellicht iets minder verdienen, flexibeler moeten werken en bovendien niet zeker weten of hun Delhaize-winkel na de overname wel rendabel zou zijn en dus open zou blijven. Dan nog liever een collectief ontslag, vinden sommigen, met een ruime ontslagvergoeding voor iedereen, een brugpensioen voor de oudere werknemers, en de keuze tussen ander werk zoeken of een werkloosheidsvergoeding voor de jongere werknemers.
Werknemers die eisen om ontslagen te worden, het blijft iets vreemds. Maar het ligt niet in mijn aard om daar verontwaardigd over te zijn. Ik houd mij in zulke gevallen aan de stelregel: don’t blame the player, blame the game.

Gigantisme of monopolie
Oud Parochieblad-hoofdredacteur Mark van de Voorde plaatste op Knack.be enkele bedenkingen bij de zaak-Delhaize. Hij begint met de stelling dat franchisehouders van een Proxy Delhaize-winkel geen echte zelfstandigen zijn en eindigt met een aanklacht dat grote multinationale concerns ‘razendsnel’ en ‘wereldwijd’ een monopolie aan het verwerven zijn over productie en verkoop. Ik denk dat Van de Voorde hier twee zaken door elkaar haalt: gigantisme en monopolievorming. Gigantisme ontstaat als kleine bedrijven plaats ruimen voor grote bedrijven, terwijl die grote bedrijven elkaar blijven beconcurreren. Gigantisme leidt tot killere menselijke relaties* maar ook tot goedkopere producten. Met monopolievorming gaat het om iets helemaal anders. Daarmee krijg je geen goedkopere maar duurdere producten, want de monopolist is de enige die iets aanbiedt en hij kan dus vragen wat hij wil. Colruyt is een gigantisch bedrijf, maar de rode prijzen zijn het tegenovergestelde van monopolieprijzen. Dat ziet het kleinste kind.
Toch zal het discours van Van de Voorde blijven appelleren aan diegenen die het gigantisme verwerpen om menselijke redenen**, en die daarvoor graag de economische drogreden van monopolievorming door de vingers zien.

Eerst alles kapotconcurreren en dan …
Mijn vader had de ziel van een middenstander en was 60 jaar geleden al een groot tegenstander van supermarkten. Eerst lokken ze je met lage prijzen, zei hij, ze concurreren alles kapot, en nadien, als ze alleen overblijven zullen ze hun prijzen met 200 of 300 procent opslaan. Ondertussen zijn we 60 jaar verder. Er is veel kapotgeconcurreerd. Er is veel in de plaats gekomen. Maar supermarkten waar alles 200 of 30o procent duurder is dan in de kleinhandel, dat hebben we nog niet gezien.

Guilt by association
Ik las ergens dat een fatsoenlijk stukjesschrijver onmogelijk nog iets op Doorbraak kon plaatsen, nu Cliteur er een positieve recensie geplaatst had over het laatste boek van Baudet. Als ik dat dus wel doe, wat ik van plan ben, dan associeer ik mij met Doorbraak dat op zijn beurt geassocieerd is met Cliteur, die op zijn beurt geassocieerd is met Baudet,  die zich op zijn beurt geassocieerd heeft met antisemitische twitteraars. 
Mijn reflex is omgekeerd. Ik ben altijd geneigd om te dissociëren. Mocht ik een tractaat van Hitler tegenkomen waarin hij een vergelijkende studie maakt van het Duitse protestantisme en het Duitse katholicisme door de eeuwen heen, dan zou ik dat tractaat geloof ik in de eerste plaats op zijn merites beoordelen. De filosoof Popper had dat ook. Hij prijst Lenins boek Empiriocriticisme en materialisme omdat het goede argumenten voor het filosofisch realisme bevat. Daarmee dissocieert Popper die argumenten niet alleen van Lenin als politicus, maar ook van de fanatieke en uiterst onverdraagzame toon van het boek, een toon waar elke andere filosoof zich een hoedje van schrok.

Oude mannetjes
Als ik op straat een oud mannetje zie, kan ik mij vaak min of meer voorstellen hoe hij er als jongen moet hebben uitgezien. Ik kan mij zelfs zijn gezicht ongeveer voorstellen. Maar bij een oud vrouwtje kan ik mij nooit voorstellen hoe ze er als meisje uitzag.

Hallo
Zijn er naast mijn vrouw en ik nog andere supporters van VTM-weerman David Dehenauw? Die man is kostelijk. Aan het einde van Het Nieuws doet hij een korte interventie over het weer waar niet veel aan te beleven valt, maar na een kort reclameblokje volgt dan de hoofdschotel: Het Weer. ‘Hallo,’ zegt David, op een toon die zo vlak is als de Noord-Europese Laagvlakte. ‘Hallo,’ antwoordden mij vrouw en ik, unisono, in een poging om de montere monotonie van David zo goed mogelijk te benaderen.
Probeer het eens, beste lezer, je wordt er vrolijk van.

Actiefilms
Voor ontspanning grijp ik hoe langer hoe meer naar actiefilms. Dat is eigenaardig, want er zijn heel veel slechte actiefilms, en bovendien hou ik niet zo van actie. Actiescènes spoel ik meestal versneld door. Maar als ik moet kiezen tussen een heel slechte actiefilm en een heel slechte romantische komedie, dan kies ik de heel slechte actiefilm. Trouwens, maakt men nog goede romantische komedies?

* Misschien leidt de neergang van kleine zelfstandige ondernemers en handelaars ook tot politieke verschuivingen doordat de typische middenstandsmentaliteit uit de maatschappelijke puzzel verdwijnt.
** Of om ideologische ‘antikapitalistische’ redenen, wat bij Vande Voorde ook wel eens het geval zou kunnen zijn.

dinsdag 14 maart 2023

De definitieve definitie van woke


De definitieve definitie van woke
Onlangs vond ik een zeer bevredigende definitie van woke bij Jean-François Braunstein. In vrije vertaling: woke is een doctrine met vier stellingen.
 
  1. je eigen perceptie van je geslacht is belangrijker dan je fysiologische geslacht; 
  2. antiracisme moet niet kleurenblind zijn maar moet juist ras en afkomst betrekken in elke analyse en actie;
  3.  je bent onderdrukker of onderdrukte in functie van je intersectionele positie: geslacht, huidskleur, seksuele oriëntatie, opleiding, handicap … 
  4. objectieve wetenschap bestaat niet want de visie van de wetenschappers is bepaald door hun intersectionele positie.
Voeg daar als methoden de cancel-culture, de safe spaces, en de goeie oude positieve discriminatie bij, en een flinke scheut fanatisme als levensingesteldheid, en je zult in het heetst van de cultuurstrijd nooit meer om een defintie verlegen zitten. 

Definitie van de westerse cultuur
Nu we toch met definities bezig zijn. Elchardus definieert de hedendaagse westerse cultuur vanuit vijf kenmerken: democratie, rechtstaat, secularisme, verzorgingsstaat, wetenschap. Gemakkelijk om te onthouden. Ik zou eraan toevoegen: vrijheid van ondernemen en vrijheid van meningsuiting, waarbij ik aanvaard dat de grenzen rond die vrijheiden controversieel zijn. Maar dat zijn de grenzen rond de andere begrippen ook.

Unizo en vakbond
Op de radio hoorde ik hoe een zegsman van Unizo en een vertegenwoordiger van de vakbond lessen trokken uit de Delhaize-perikelen. De antagonisten waren het over een punt eens: er waren te veel supermarkten, er mochten er geen meer bij komen. Unizo vond dat gemeentebesturen de ruimtelijke ordening als voorwendsel moesten gebruiken om vergunningen te weigeren, en de vakbond had een advocatenkantoor gecontacteerd om te zien wat men tegen nieuwe vergunningen kon beginnen. Zelf vermoed ik ook dat er te veel supermarkten zijn, maar in tegenstelling tot Unizo en de vakbond weet ik dat niet zo zeker. Misschien zijn er wel niet genoeg. Zoiets wordt in een vrije economie uitgemaakt door de markt, en niet door Unizo, of de vakbond, of gemeentebesturen, of advocatenkantoren. 

Unizo en de vakbond (2)
En wat waren de redenen om het aantal supermarkten te hoog te vinden? Unizo was duidelijk: de winstmarges waren in gevaar. Prima, daar dient de vrij markt voor: om de winstmarges in gevaar te brengen. En de vakbonden? Dat was minder duidelijk. Als ze consequent willen zijn, zouden ze moeten aandringen op de sluiting van vestigingen. Dat is niet hun gewoonte geloof ik*. Ze klagen nu vooral dat vestigingen van het concern Delhaize door zelfstandigen zouden worden overgenomen. Komt dat, zoals mijn vader altijd zei, omdat vakbonden instinctief liever met het grootkapitaal dan met de middenstand te maken hebben? Dat kan. Wat zeker meespeelt is de vrees dat zelfstandige uitbaters minder gunstige voorwaarden aan de werknemers zullen kunnen aanbieden. Een concern maakt soms grotere winst door schaal- en mangementsvoordelen en heeft daardoor  een ruimere onderhandelingsmarge. En als het geen winst maakt, maar verlies, kan het de geleden verliezen een poosje opvangen met andere winstgevende activiteiten. Maar dat laatste blijft niet duren.

Werknemer en klant
Bij linksen hoor ik soms dat het kapitalisme de klant bevoordeelt ten opzichte van de werknemer. Ik had een vriend die altijd op dat spijkertje klopte. En hij had gelijk. Het kapitalisme werkt volgens het beginsel dat de klant koning is. Supermarkten en fastfood restaurants beconcurreren andere supermarkten en fast food restaurants met lage prijzen om klanten te lokken. Om die prijzen laag te houden, betaalt men caissières en hamburgerbakkers lage lonen. Maar werknemers zijn tegelijk ook klanten, en klanten zijn tegelijk ook werknemers, waardoor een en ander op een nuloperatie neerkomt. Wat de caissière door een laag loon als werkneemster verliest, wint ze weer als klant als ze een lage prijs betaalt in een fastfood restaurant.

Werknemer en klant (2)
Maar proberen de werkgevers die winstmarges niet te vergroten, door de lonen zo laag mogelijk te houden? Zeker proberen ze dat. Maar de markt werkt langs twee kanten. Men moet klanten lokken met lage prijzen, en werknemers lokken met hoge lonen. Als de prijzen té hoog worden, verliest men klanten, en als de lonen té laag worden, verliest men werknemers. 
Blijft er dan speelruimte over bij het bepalen van lonen en prijzen? Natuurlijk. Waarom vergelijkt mijn vrouw anders de reclamefolders? En waarom bestaan er anders onderhandelingen tussen ‘sociale partners’ als Unizo en de vakbond? 

Culturo’s in Oostende
Op de Facebookpagina van Pascal Cornet las ik dat alle culturo’s naar Oostende aan het verhuizen zijn of daar nu al een tweede verblijf betrekken. Dat is goed nieuws. Ik vind het fijn om in het weekend beroemde mensen op straat te zien rondlopen, of op café aan een tafelte te zien zitten. Maar ik wil het ook niet zo ver drijven als voormalig bouwmeester Leo Van Broeck. Die was geloof ik speciaal in Brussel gaan wonen omdat hij daar in het park al eens een beroemd Frans politicus rondjes kon zien lopen. ‘Dat zie je niet in fermettegem,’ zei de bouwmeester ergens in een interview.

Neutrale journalisten
Waarom stoor ik mij aan politieke journalisten die op twitter berichtjes plaatsen met een politieke strekking? Zozeer zelfs dat er van mij een deontologische code mag komen die zoiets verbiedt. Nochtans stoor ik mij daar veel minder aan wanneer BV’s, academici of sportjournalisten zoiets doen. Er zijn geloof ik twee redenen die mijn houding kunnen verklaren. Ik vind dat politieke journalisten, zeker als ze ook commentaarschrijver zijn, al genoeg kansen krijgen om hun mening openbaar te maken, en dat binnen een kader dat tot enige nuance verplicht. En ten tweede zou ik graag zien dat die journalisten een zekere onpartijdigheid blijven betrachten. Die onpartijdigheid is in het beste geval een onbereikbaar ideaal, maar ‘je eens goed laten gaan op de sociale media’ brengt dat ideaal zeker niet dichterbij. 

Reageren op nijdige reacties (2)
Ik heb in mijn voorlaatste stukje al aangegeven waarom ik nijdige reacties op mijn Facebookpagina soms beantwoord in plaats van ze te negeren. Dat was, schreef ik, om uit te testen of ik voor mijzelf bevredigend antwoord vond. Er is nog een andere reden. Ik wil ook uittesten of ik mijn opponent zover krijg dat hij een toegeving doet op een klein onderdeeltje van de controverse – op een onderdeeltje waar mijn standpunt mij onweerlegbaar toeschijnt. Ik verwacht dan dat de opponent op zijn beurt antwoordt en dat zijn reactie begint met ‘dat is wel waar, maar …’ Helaas krijg ik zelden een antwoord dat met die woorden begint. 


* Het lijkt mij wel een typische vakbondsbenadering om risico’s voor bestaande arbeidsplaatsen te willen uitsluiten zelfs als men daarvoor het creëren van nieuwe arbeidsplaatsten moet tegengaan. 

maandag 13 maart 2023

Jongens die rechtopstaan en andere kortjes


Jongens die 
rechtopstaan
Naar aanleiding van de vrouwendag heeft men in het Atheneum van Halle een ludieke actie georganiseerd. De jongens moesten gedurende het eerste lesuur rechtopstaand les volgen terwijl de meisjes mochten gaan zitten. Ik ben daar voorstander van. Ook op het openbaar vervoer moeten mannen hun zitplaats afstaan aan vrouwen. Jongens kunnen die oude hoofse regel ook in woke tijden best zo vroeg mogelijk ingeprent krijgen. In het klaslokaal zijn weliswaar genoeg stoelen voor iedereen, maar het is nu eenmaal moeilijk om daar ‘authentieke’ situaties na te bootsen, hoezeer de pedagogische richtlijnen voor talenonderwijs daar ook op aandringen. Alleen vraag ik mij nu af hoe men het gender van de zogenaamde jongens in het Atheneum heeft bepaald. Heeft men wel gevraagd hoe ze zichzelf identificeren?

Gary Lineker
Mensen die bekommerd zijn om de evenwichtigheid van mijn blog kwamen met de suggestie om iets te schrijven over de Britse voetbalpresentator Gary Lineker. Die is door de BBC geschorst geweest vanwege een tweet waarin hij het Britse immigratiebeleid vergeleek met de jodenvervolging in nazi-Duitsland. ’t Was een mooi voorbeeld van rechtse cancelling, werd mij gezegd, en het was waar. Ik vind zelfs dat de woke cancellers er een voorbeeld aan moeten nemen. Na enkele dagen is de schorsing ongedaan gemaakt en heeft de BBC zich bij de presentator verontschuldigd*. Zo hoort het.
Verder wordt er nu bij de BBC nagedacht over betere richtlijnen voor medewerkers in verband met de sociale media. Ook dat is een prima idee. Zelf vind ik dat de media hun schermgezichten en journalisten best mogen verbieden van op sociale media openbare politieke berichten te plaatsen. Dat is een vorm van zelfcensuur waar ik achter sta. Als ik een politieke tweet tegenkom van Joël De Ceulaer schrik ik altijd even. Hij zegt daarin misschien hetzelfde als wat hij in een artikel schrijft, maar die tweet stoort mij meer. Anderzijds, als Joël een sportjournalist was, zou het mij minder storen. En als Joël een professor was zoals Van Ranst, zou het mij ook minder storen.

Appartementsgebouwen aan de kust
Veel mensen vinden de appartementsgebouwen aan de kust lelijk. Die mensen zouden liever hebben dat de zee overgaat in duinen, zoals in Raversijde en op de oosteroever van Oostende, met misschien hier en daar een smaakvolle villa voor de 0,01 procent. Daar valt iets voor te zeggen. Ik vind de Koninklijke Villa in Oostende ook mooier dan het appartementsblok van waaruit wij naar de zee kijken. Ik ben ooit in die Villa geweest toen mijn broer daar aan het revalideren was, en het is daar en toen dat ik begon dromen van een verblijf met zeezicht.  Maar met alleen villa’s en geen appartementsblokken zou dat bij een droom gebleven zijn. 
Die appartementsgebouwen hebben echter een groot nadeel. Er wonen mensen in, en in de zomer overspoelen die het strand. En dat trekt op zijn beurt toeristen aan die zich bij bewoners voegen tot het één wriemelende kudde wordt. In Raversijde en op de oosteroever van Oostende zul je zelfs in het hoogseizoen zo’n kudde niet aantreffen. Natuurlijk, een eenzame en verlaten kust is edeler en hoogstaander dan een druk strand, maar gezellige drukte heeft ook iets. Veel mensen komen precies naar het strand omwille van die drukte. Mijn grootvader ging erg graag naar de kust. Om naar de zee te kijken, maar eigenlijk nog meer om naar de mensen te kijken. Hij ging nooit baden in zee, maar hij had, met de dichter kunnen zeggen: ‘Je suis homme et veut prendre un bain d’humanité.’ 
Maar goed, dat er onder de appartementsgebouwen ook erg lelijke zijn, dat vind ik ook. Al raak ik het met mijn vrouw niet altijd eens over welke dat nu precies zijn.
 
Vuilnisbak
Laatst waren wij op zoek naar een vuilnisbak voor het appartement. Hij moest passen in een kleine bergruimte, mocht niet breder en dieper zijn dan 35 cm en niet hoger dan 70 cm. Door een gelukkig toeval had Delhaize die week een model in de aanbieding: de Curver Decobin Push 40 l Zilver Metallic / Zwart - 28x35x68 cm. ’t Is een prachtig toestel. Het model heeft geen pedaal, maar als je op het deksel drukt veert het omhoog. Als je voorzichtig drukt en je vinger op het deksel laat rusten terwijl het omhoogkomt, is het precies alsof je vinger magische krachten bezit.

Stifstof en Marrakesh
Bij de Marrakesh-crisis was N-VA geïsoleerd in de federale regering; bij de stikstof-crisis was CD&V geïsoleerd in de Vlaamse regering. Laten we even uitgaan van de eerlijke bedoelingen van de dissidente partij. Dus: rond Marakesh was N-VA bezield door een eerlijke bekommernis** om immigratie te beperken en de andere partijen door de eerlijke wens om immigratie te vergemakkelijken; bij stikstof was N-VA bezield door een eerlijke bekommernis om de stikstofuitstoot te beperken en CD&V door de eerlijke wens om de jonge boeren een maximaal economische perspectieven te garanderen.
Vanwaar komt dan het verschil in uitkomst van de twee crisissen?  De eenvoudigste verklaring is dat bij de eerste crisis enkele partijen geen énkele toegeving wilden doen en dat in het tweede geval enkele partijen wel toegevingen wilden doen***. Wie die partijen waren, dat weet ik niet. Ik heb natuurlijk wel een mening. Maar de lezer ook, dus die heeft niets aan de mijne.

Stifstof en Marrakesh (2)
Er is nog een andere verklaring mogelijk. Marrakesh was een principieel dossier dat uitnodigde tot onverzoenbare tegenstellingen. Rond stikstof krijg je de indruk dat het het water niet zo diep was en dat het vooral om technische details ging. Zowel N-VA als CD&V wilden minder stikstof; zowel CD&V en N-VA wilden rekening houden met de economische belangen van de boeren.

Ecologische voetafdruk
Ik het het altijd moeilijk met het begrip van de ecologische voetafdruk, waarbij consumptie van grondstoffen wordt omgerekend in oppervlakte-eenheden – de zogenaamde totale biologisch productieve ruimte die voor die consumptie noodzakelijk is. Ik denk wel dat het begrip nuttig is om vergelijkingen te maken. Zo zou een gemiddelde Belg per jaar 7,5 hectare nodig hebben voofr zijn consumptie en de gemiddelde Indiër 0,9 hectare. De ecologische voetafdruk van de Belg is dus 8 keer groter dan die van de Indiër, terwijl zijn jaarlijks inkomen 43 keer groter is. Je zou op het eerste gezicht andere verhoudingen verwachten.
 
Ecologische voetafdruk (2)
De ecologische voetafdruk wordt wel eens gebruikt om de ecologische apocalyps af te kondigen. Men neemt het hele bruikbare aardoppervlak, verdeelt dat door het aantal inwoners en komt dan tot de conclusie dat elke aardbewoner recht heeft op 1,8 hectare, waaruit blijkt dat de Belg 400 % boven zijn ecologische stand leeft. Of men neemt de hele wereldbevolking en vermenigvuldigt die met de voetafdruk van de gemiddele Amerikaan. Dan is de wereld vele, vele malen te klein. Maar het toekomstige draagvlak van de aarde kan moeilijk berekend worden. Het is afhankelijk van de technische evolutie. De hoeveelheid grondstoffen die beschikbaar is, hangt af van de mijnbouwtechnieken. Ik kijk van hier uit op het windmolenpark van Zeebrugge. Dat is oppervlakte die tot voor kort amper gerekend werd bij de ‘bruikbare ruimte’.

 

 

* Zie hier.
** In plaats van een eerlijke bekommernis kunnen ook politieke berekening de oorzaak zijn van de harde opstelling van N-VA en CD&V: de verwachting dat men kiezers kon winnen door profilering. Maar zo
n verklaring vergt meer speculatie dan ik hier bereid ben in te roepen.

*** Ook hier kan gespeculeerd worden over de politieke berekening van de meerderheidspartijen: in het Marrakesh-dossier de wil om N-VA te vernederen, in het stikstofdossier de wil van N-VA om haar staatsmanschap te bewijzen. En er zijn nog andere speculatieve verklaringen mogelijk zoals het communautaire aspect, de deadline, de onderhandelingskunst en doorzettingsvermogen van de regeringsleider.

zaterdag 11 maart 2023

Het stikstofakkoord en andere kortjes



Stikstofakkoord
Ik wilde de onderhandelaars niet beïnvloeden en heb dus tot nu toe gezwegen over de stikstofmiserie. Maar nu het akkoord er is, wil ik er wel iets over kwijt. Ik heb begrepen dat de stikstofuitstoot in de nabije toekomst hoger zal zijn dan Demir had gewild en lager dan CD&V had gehoopt. Daar kan ik mee leven. Ik ben blij dat ik mij niet gemoeid heb. En ik ben blij voor Jan Jambon, maar dat durf ik bijna niet schrijven uit vrees voor nijdige reacties.

Reageren op nijdige reacties
Ik probeer nijdige reacties van opponenten op mijn Facebookpagina te negeren of heel zakelijk te beantwoorden. Zo’n zakelijk antwoord kan wat hautain overkomen, ik weet het, maar het is niet de bedoeling. Meestal probeer ik gewoon even uit of ik voor mijzelf een bevredigend antwoord vind op de gerezen tegenwerping. 

Wispelturige kat
In The Long Goodbye – de film, niet het boek – heeft Philip Marlow een probleem. Zijn kat wil maar één soort kattenvoedsel eten en het voorraadje daarvan is op. Wij hier hebben het tegenovergestelde probleem. Onze kat wil altijd maar ánder kattenvoedsel eten. Na twee, drie blikjes is het tijd voor een ander merk. En dan bang afwachten of hij het zal lusten. Het is niet omdat hij het de vorige keer lustte, dat dat nu weer het geval zal zijn.

Elchardus en John Stuart Mill
In zijn boek Vrijheid/Veiligheid heeft Elchardus harde woorden over voor het liberalisme. Daar doet hij mij veel verdriet mee. Vooral de 19de-eeuwse filosoof en econoom John Stuart Mill moet het ontgelden. ‘De liberale heilige,’ wordt hij smalend genoemd, en wat verder ‘de liberale patroonheilige.’ Die heilige is ook nog eens, zoals dat gaat in polemiek, ‘rabiaat’.
En nog meer scherpe woorden. ‘Mill raskaalt,’ schrijft Elchardus, ‘als het over vrijheid gaat.’ Want h
et meest is Elchardus gebeten op Mills beginsel dat vrijheid onbeperkt moet zijn zolang men anderen geen schade toebrengt. Maar wie bepaalt wat schade is? vraagt Elchardus.
Dat is inderdaad een moeilijke vraag. Maar ook weer niet zó moeilijk. Als je iemand vermoordt, breng je hem schade toe. Ook als je hem slaat, verwondt, foltert, besteelt, beliegt, bedriegt, belastert, beledigt of dwingt dingen te doen of te laten die hij niet doen of laten wil. Dat is toch al een goed begin? ’t Is niet genoeg voor een wetgeving, dat weet ik, al was het maar omdat je niet alles wat schade toebrengt kunt of moet verbieden.
Over die kwestie kunnen beschavingen van mening verschillen. Maar als ze een wetgeving opstellen, houden ze best het beginsel van Mill als vuistregel in het achterhoofd. Als ze van alles verbieden dat niet onder klaarblijkelijke ‘schade aan anderen’ valt, dan moeten ze daar héél goede redenen voor hebben, of die nu uit een traditie dan wel uit een ideologie komen.

Tijdreizen
Als ik in de tijd kon reizen, wat zou ik dan, na opfrissing van mijn latijn, aan de Romeinen kunnen uitleggen over onze wetenschap en techniek? Ik bedoel: uitleggen op een overtuigende en precieze manier. Niet veel vrees ik. Onze ‘arabische’ cijfers misschien.

Onderwijs: de lat ligt veel te hoog!
Je hoort soms dat ons onderwijs te lage eisen stelt aan de leerlingen. Voor het onderwijs van vreemde talen is dat omgekeerd: daar ligt de lat veel te hoog. Leerlingen moeten bij een ‘luisteroefening’ een Franse conversatie kunnen begrijpen die opgenomen is in een treinstation. Ze moeten op een toets tien zinnen kunnen bedenken die op een oudercontact – hún leefwereld weet je wel – door de leraar en de ouders zouden kunnen zijn uitgesproken. En in elke zin moet een subjonctif voorkomen. Ik zou het niet willen doen. Geef mij maar een vertaaloefening.
Lezen, nog zoiets. Naast gruwelijke non-fictie teksten over ‘vakantie’ en ‘jongerenmode’ en ‘sociale media’ moeten de leerlingen van het eerste middelbaar meteen ook al een Frans boekje lezen. Wij begonnen daar pas in het vierde jaar mee. Zo’n Frans boekje voor het eerste middelbaar is dan een flutverhaal dat een zure pedagoog moeizaam op papier heeft gekregen. Op bladzijde twee bots je op de uitdrukking ‘se frayer un chemin’. Dat wordt dan vertaald, niet onderaan de bladzijde zoals het hoort, maar achteraan, met een uitdrukking die veel lezertjes van het eerste middelbaar evenmin begrijpen: ‘zich een weg banen.’ Het amateurisme is hemeltergend.
Het maakt allemaal deel uit van het ‘communicatieve talenonderwijs’. De leerlingen moeten minder vervoegingen uit het hoofd leren en meer leuke en realistische dingen doen, zoals scenario’s voor oudercontacten verzinnen en conversaties in treinstations afluisteren. En Franse boekjes lezen natuurlijk. Het resultaat is dat de leerlingen in het zesde middelbaar geen vervoegingen kennen én ook geen Franse boekjes kunnen lezen. Wij konden het allebei en toch was het in de klas ook soms leuk geweest, op een manier die zure pedagogen niet kunnen vermoeden.
Tja, de lat hoog leggen. Als je die hoog genoeg legt, kun je er met de deliberaties gewoon onderdoor lopen. 

Verliefd op filmsterren
Laatst maakte ik een kort lijstje bekend van filmsterren waar ik als kind of adolescent op verliefd was. Bij nader toezien waren het allemaal meisjes. Ben ik dan zo heteronormatief? Had ik dan nooit iets met jongens op het witte doek? Als ik diep nadenk, kom ik uit op Morte a Venezia. Die jongen in een matrozenpakje. Ja, daar kreeg Visconti mij een heel klein beetje waar hij mij hebben wou.

Omvolking en blank
Omvolking is een woord dat redelijk goed een grootstedelijke realiteit weergeeft. Waarom zouden we het dan niet mogen gebruiken? Maar ik geef het toe: het woord heeft ook nadelen. Voor sommigen houdt het in dat de ‘machthebbers’ op geheime vergaderingen samenzweren om zoveel mogelijk immigranten naar hier te brengen. Voor anderen houdt het in dat de autochtone bevolking binnenkort in de minderheid zal zijn. Voor nog anderen houdt het in dat nieuwkomers nooit tot het Vlaamse volk kunnen behoren. Dat lijkt mij driemaal fout. Ik zal het woord dan ook niet verdedigen, zoals ik het woord blank wél wil verdedigen. Blank is geen nieuwkomertje zoals omvolking, maar een goed traditioneel woord. Ik blijf blank zeggen en schrijven zolang Mia Doornaert het zegt en schrijft. Als er alleen nog een harde kern van tweehonderd white supremacists het woord gebruiken, dan geef ik mij over. Nul n’est tenu à l’impossible.

Sokken en diepvriespotjes
Het mopje circuleert al enige tijd: elk huisgezin heeft een portaal naar een andere dimensie waar sokken in verdwijnen en in plaats daarvan vershoudpotjes zonder dekseltje uitkomen. Zo’n portaal is eigenlijk best handig. Vroeger ging het er bij ons heel wat primitiever aan toe. Naast onze wasmachine was een groot rooster dat boven een kelderopening lag. De sokken verdwenen daarin en we kregen er niets voor in ruil. Maar sinds die kelderopening met een betonnen deksel is afgesloten, gebruiken we zoals iedereen een portaal. Veel handiger, en die vershoudpotjes kunnen ook met plasticfolie worden afgesloten.