Frank Vandenbroucke als betweter
Het is niet makkelijk, maar als we Frank Vandenbroucke op televisie bezig horen moeten we proberen niet te veel aandacht te besteden aan zijn toontje, zijn mimiek en zijn lichaamstaal. We moeten luisteren naar wát hij zegt. ‘Had men naar ons geluisterd,’ zei hij onlangs, ‘had men al lang een akkoord gehad.’
We zagen hem gisteren (16/11) nog eens op het VTM-nieuws. Vandenbroucke vond zichzelf een realist. Hij wou wel degelijk een akkoord, zei hij. Maar hij had al veel toegevingen gedaan, nu was het aan de anderen om toegevingen te doen. En hij somde een aantal punten op waarover hij géén toegevingen had gekregen, voornamelijk op een verhoogde belasting op vermogens van meer dan 1 miljoen*.
De vraag waarover ik hier iets wil zeggen is niet of de vermogensbelasting van Vooruit rechtvaardig en efficiënt is*. De vraag is ook niet of een meerderheid van de bevolking erachter staat want we leven – gelukkig – niet in een referendumdemocratie. De kwestie is dat Vooruit met haar standpunt in de regering in de minderheid is. De partij vertegenwoordigt 8 % van de stemmen en de andere partijen samen 42 %. Het is begrijpelijk dat de partij haar huid duur wil verkopen, maar je moet tegelijk ook je minderheidspositie in rekening brengen. Je kunt met je 8 % - een zesde van het regeringsaandeel – niet de helft van het beleid bepalen, wel ongeveer een kwart. Een beetje meer als je een heel goed onderhandelaar bent, een beetje minder als je je laat rollen. Maar alles wat boven een kwart gaat, zou veronderstellen dat de ándere partijen zich laten rollen.
Vandenbroucke lijkt dat anders in te schatten. Ik doe een toegeving, zij doen een toegeving, ik doe een toegeving, zij doen een toegeving, enzovoort. Zo maak je aangelengde zwaluwleverpaté: ik lever een zwaluwlever, jij levert een varkenslever, ik weer een zwaluwlever, jij weer een varkenslever, enzovoort. Zo ongeveer schat Vandenbroucke zijn toegevingen in.
Ik geloof ook te weten waaróm Vandenbroucke zich niet neerlegt bij de mathematische realiteit. Hij denkt dat hij extra credits verdient omdat hij gelijk heeft. Met zo iemand is het moeilijk om compromissen te sluiten. Compromissen zijn altijd moeilijk als je te maken hebt met een maximalist, een Prinzipienreiter of een betweter. Poetin is een voorbeeld van de eerste soort, De Gaulle, althans volgens een recente film, een voorbeeld van de tweede soort, en Vandenbroucke is een prachtig specimen van de derde soort. Maar misschien heb ik die conclusie toch weer getrokken, ondanks mijn eigen waarschuwing, uit het toontje, de mimiek en de lichaamstaal van laatstgenoemde.
* Paul De Grauwe heeft daar een opiniestuk over geschreven in De Morgen. Ik kom daar misschien morgen op terug.
** Vandenbroucke vond zo’n bescheiden vermogensbelasting eerlijker dan een bescheiden inlevering op de hogere pensioenen en op de lonen van leraren. Ikzelf vind die laatste inlevering vooral realistischer, en dat schrijf ik als iemand die in de twee categorieën valt: als gewezen leraar én als gepensioneerde. Ik ben niet bang van een, twee of drie inleveringen op mijn pensioen. Ik ben bang van een Europese trojka die naar Grieks voorbeeld in één klap 40 procent van mijn pensioen afneemt. Mijn voornaamste bezwaar tegen Vandenbroucke en Rousseau is dat ze gewild of ongewild, naïef of cynisch, het Griekse scenario dichterbij brengen (en achteraf luid zullen protesteren).
Fiscale voordelen voor topvoetballers
Vandenbroucke stelde ook voor om de fiscale voordelen voor topvoetballers af te schaffen. Dat kon enkele honderden miljoenen opbrengen. Zelf ga ik daarmee akkoord. De fiscale voordelen voor topvoetballers zijn een Sinterklaasgeschenk aan een segment van de voetballiefhebbers* – een minderheid in ons land – dat we ons eigenlijk niet kunnen veroorloven. Waarom moeten we per se die topvoetballers in eigen land houden met een fiscaal gunstig tarief? Laat dat talent toch naar het buitenland vertrekken. Als alle voetbalclubs op kwaliteit inleveren, dan blijft de competitie toch even spannend?
Maar ik neem aan dat sommige voetballiefhebbers daar anders over denken. Die willen zich op zondag wel verplaatsen om een wedstrijd te zien op het niveau van eerste klasse, maar niet op dat van eerste provinciaal. Het is een deel van hún welzijn. Mij kan het allemaal niet veel schelen, maar een politieke partij met plaatselijke verankering moet daar rekening mee houden. Ik neem aan dat die kwestie op de bilaterale contacten is besproken, en dat De Wever de wensen van Vooruit in dit verband heeft doorgegeven aan de andere partijen. Ik deel de voorkeur van Vooruit, maar ik zou er de begrotingsonderhandelingen niet voor op het spel zetten.
* Niet alleen een segment van de voetballiefhebbers profiteren van die regeling. De club houdt meer geld over om allerlei mensen tewerk te stellen, jeugdtrainers te betalen, kapotte douches te vervangen ... En natuurlijk profiteren de topvoetballers zelf die een hoog nettoloon krijgen zonder te moeten verhuizen naar het buitenland.
Inkomen uit arbeid en kapitaal
Ik heb dat opiniestuk van Ive Marx over bedrijfssubsidies* letterlijk tientallen keren voorbij zien komen, op pagina’s van linkse, extreemlinkse en centrumlinkse FB-gebruikers. Nochtans verdedigde Marx in de eerste plaats een liberaal inzicht dat uitzonderingen in het belastingsysteem economisch ontwrichtend werken, en in elk geval onvoldoende geëvalueerd werden. Maar die linkse FB-gebruikers zagen er vooral een verhaal in van cadeaus aan het ‘patronaat’, en een voorstel om de staatsfinancies op orde te krijgen door dat ‘patronaat’ zwaarder te belasten.
Links haalt in deze discussie vaak aan dat de inkomsten uit arbeid en kapitaal ongelijk worden belast. Inkomsten uit arbeid zouden véél zwaarder belast worden. Maar dat verhaal wordt niet bevestigd door de cijfers. Op een mediaan brutoloon van 3700 euro betaalt de werknemer 20 procent belasting; op een nornaal dividend betaalt de aandeelhouder 30 procent.
Goed, dat is een scheve vergelijking want in werkelijkheid liggen de belastingen veel hoger. Voor de werknemer moet je er de sociale bijdragen bijtellen die zowel hij als de werkgever betalen, en voor de aandeelhouder moet je er de bedrijfsbelasting bijtellen die hij eerder al heeft moeten betalen. Als je die cijfers neemt, dan gaat er van de gemiddelde loonkost 50 % naar de staat; van een inkomen uit aandelen 47,5 %**. Het is waar dat de hoogste werknemerslonen jammer genoeg een nog hoger percentage betalen.
* Mijn eigen commentaar bij het opiniestuk van Ive Marx staat hier.
** Bij een vennootschapsbelasting van 25% en een roerende voorheffing van 30% bedraagt de gecombineerde belastingdruk: 1 – (0,75 x 0,70) = 47,5 %. Dat houdt dan weer geen rekening met de vermogenswinsten (en -verliezen).
Dalende koopkracht
Ik sprak laatst met iemand uit het bankwezen, zo’n man die de dagelijks De Tijd leest en denkt in cijfers, procenten en grafieken. ‘Wist je dat de inflatie in ons land over de laatste vijf jaar 27 procent bedroeg.’ En de lonen?’ vroeg ik. ‘Dat weet ik niet uit het hoofd. Met die gezondheidsindex, misschien 10 of 15 procent.’
Ik dacht dat die ordegrootte niet kon kloppen en wist meteen wat ik zou doen zodra ik thuiskwam: de hele geschiedenis voorleggen aan ChatGPT. Ik wist ook dat ik daarvoor anderhalf uur moest uittrekken, om wijs te raken uit de tegenstrijdige cijfers die ik zou krijgen. Gelukkig mag je aan de chatbot eindeloos blijven doorvragen.
ChatGPT gaf mij cijfers voor verschillende periodes, met verschillende bronnen en ramingen, en bleek uiteindelijk het liefst te werken met een periode van vier kalenderjaren, van 2021-2025. Over die periode van vier jaar was de inflatie 19,4 procent en was het gemiddelde brutoloon toegenomen met 19,1 procent. Daar was dus amper een verschil. Als je in plaats van naar het brutoloon gaat kijken naar het mediane netto huishoudinkomen* is de stijging daarentegen beperkt tot 14,5 procent, wat resulteert in een koopkrachtverlies over vier jaar van 4,1 %**. Dié ordegrootte kan kloppen.
* Na belastingen en sociale bijdragen en, inclusief sociale uitkeringen en andere inkomsten
** (1,145/1,194)-1.



