Je kunt natuurlijk alles belasten: het dragen van een baard (Peter de Grote), het dragen van een hoed (George III), het niet dragen van een hoed (Elizabeth I) … Maar in onze verlichte tijden zijn er vooral vijf grote soorten belasting, te weten: belasting op arbeid, op ondernemen, op investeren, op consumeren en op overlijden. Belastingen, zo wordt ons door economen voorgehouden, ontmoedigen de activiteiten die onder de belasting vallen. Er wordt minder gearbeid, minder ondernomen, enzovoort, dan het geval zou zijn zonder die belastingen. Alleen bij de belastingen op overlijden – de erfbelasting – schijnt de ontmoediging niet helemaal te werken.
Op enkele verstokte libertairen na, is iedereen voorstander van hogere belastingen voor grootverdieners, niet alleen in bedragen, maar ook in procenten. Daarvoor heeft men de progressieve belastingschalen uitgevonden. En die werken prima om de middenklassen te pluimen, maar de absolute top, de 1 of 2 procent rijksten, betaalt weer wat minder omdat een groot deel van het inkomen uit investeringen komt, een activiteit die minder zwaar belast wordt. Die absolute top betaalt nog altijd het meest, maar hij betaalt procentueel iets minder dan hoogste middenklasse. En bijna iedereen vindt dat onrechtvaardig.
Wat ik rechtvaardig vind, wil ik voor één keer niet laten meespelen. Maar ik vind het geen goed idee om in een periode van lage productiviteit vooral de investerende klasse zwaarder te belasten. En als men dat toch wil doen, dan liefst niet door het vermogen zélf (nog meer) te belasten, zoals de PVDA, Paul De Grauwe, Conner Rousseau en Les Engagés willen. Het inkomen uit vermogen, vooruit, als het niet anders kan, maar het vermogen zélf, dat niet.
En ik wil ook uitleggen waarom. Rechts waarschuwt dat een vermogensbelasting tot kapitaalvlucht zou leiden*. Links antwoordt dat dat niet zal gebeuren, en áls het zou gebeuren, dat het dan immoreel zou zijn. Beide kampen halen het voorbeeld aan van Fabien Pinckaers, de ceo van het Waalse softwarebedrijf Odoo, die zei dat hij naar het buitenland zou verhuizen als er een rijkentaks komt. Maar wat men vaak vergeet is de reden waaróm zo iemand zou verhuizen. Dat wordt mooi uitgelegd door Maarten Michielssens, ceo van EngergyVision in De Standaard (9/7):
Pinckaers zei dat hij 100.000 euro op zijn spaarrekening heeft, terwijl zijn bedrijf op papier 10 miljard waard is. Een jaarlijkse belasting van 30 miljoen euro kan hij dus niet betalen. Wel, ik [Michielssens] heb nog 30.000 euro minder op mijn spaarrekening. Als er een rijkentaks, een miljonairstaks of een andere vermogensbelasting komt, waardoor ik enkele miljoenen moet betalen op mijn aandelen, ga ik persoonlijk failliet … Ik heb geen enkel probleem met een meerwaardebelasting op de verkoop van aandelen. Je mag die van mij zelfs verhogen, sterke schouders moeten in deze moeilijke tijden meer bijdragen. Maar een papieren vermogen belasten, dat is een stommiteit.
De interviewer suggereert dat Michielssens toch ook aandelen kan verkopen om de belasting te betalen.
Nog los van het feit dat dat niet verstandig zou zijn, mag ik dat niet. Bij de beursgang heb ik mij ertoe geëngageerd om drie jaar lang geen enkel aandeel te verkopen. Wat kan ik dan doen? We zijn een groeibedrijf, we keren geen dividend uit. Ik zou mijn huis kunnen verkopen, een lening aangaan, maar als die belasting nu zou bestaan, was ik in de kortste keren persoonlijk failliet. Ik heb Rousseau gemeld dat dit soort voorstellen me zou dwingen om naar het buitenland te vertrekken, terwijl ik dat helemaal niet wil. Ofwel moet ik EnergyVision van de beurs halen.
De argumentatie van Michielssens zal weinig linksen overtuigen van hun ongelijk. Als we discussiëren gaat moraal boven economisch resultaat. In het echte leven komt das Fressen misschien vóór die Moral, zoals Brecht schreef, maar aan de toog of achter het klavier is dat omgekeerd. Daar komt voor alles de moraal, en daarachter verscholen, de emotie. Die linksen worden niet overtuigd met economische argumenten; wat hen drijft is de ‘egalitaire passie’ zoals Tocqueville die analyseert in de laatste hoofdstukken van zijn Amerika-boek.
We zien trouwens mutatis mutandis hetzelfde bij rechts: de morele principes, de emotie, de passie, zijn bepalend. Ik stel het vast bij mezelf, terwijl ik nochtans af en toe pogingen doe om rationeel te zijn. Maar bij het kijken naar Yellowstone supporterde ik voor Kevin Kostner. De man bezit uitgestrekte gronden die miljarden waard zijn, maar het hoeden van vee brengt amper iets op. Hij heeft nauwelijks geld om zijn cowboys te betalen. Die krijgen een schijntje voor hun harde werk: misschien de helft van wat een Belgische steuntrekker van het OCMW krijgt. Maar Kostner wordt niet op zijn schamel inkomen belast, maar op zijn formidabele vermogen, zijn grondbezit. Hij zou een deel van zijn grond moeten verkopen om de belastingen te kunnen betalen.
Ik vond dat moreel en emotioneel moeilijk om te aanvaarden. En nochtans bestaan er goede economische redenen voor zo’n grondbelasting. Ze zou ervoor kunnen zorgen dat Kostner zijn gronden op een meer economische manier gaat benutten, of ze verkoopt aan iemand die ze op een meer economische manier benut. Maar ik blijf tegenspartelen.
***
Ik heb hetzelfde met de erfbelasting. Ik lees bijvoorbeeld de column van Jérémie Haberkorn, student handelsingenieur (DS 9/7):
Er is één vorm van vermogensbelasting waar economen al veel langer van houden: de erfbelasting. De meeste andere heffingen ontmoedigen iets nuttigs: een loonbelasting bestraft werken, een winstbelasting bestraft ondernemen … Een erfbelasting bestraft niets. Ze belast een meevaller die de erfgenaam per definitie niet verdiend heeft, op een moment waarop de gever geen prikkel meer kan verliezen. Daarom noemt de Oeso de erfbelasting een van de minst verstorende manieren om inkomsten te heffen.
De Oeso zou wel eens gelijk kunnen hebben. Als alle belastingen slecht zijn, is erfbelasting misschien de minst slechte. Maar moreel en emotioneel kan ik het moeilijk verkroppen. Je hebt gewerkt, je hebt gespaard in plaats van je geld te verdoen aan drank en vrouwen, en aan het einde van je leven mag je dat geld niet nalaten aan wie je wil, zelfs niet aan degenen die je genen verder verspreiden.
Lange tijd heb ik gedacht dat de egalitairen het aangaande erfbelasting moeilijk zouden hebben om de meerderheid met zich mee te krijgen. Die hogere erfbelasting leek mij meer iets voor zonderlingen als Karl Marx en Bert Anciaux. Ik geloof dat Annie M.G. Schmidt ooit gezegd heeft dat er in Nederland twee soorten mensen waren: zij die iets wilden nalaten en zij die iets wilden erven. Dat is een andere tweedeling dan links en rechts, dan egalitaire en libertair. En als iederéén graag iets nalaat, en iederéén graag iets erft, dan zal iederéén wel begrijpen, dacht ik, dat anderen er ook zo over denken, zelfs als die anderen rijker zijn.
Maar er zijn geen zekerheden meer. New York, ooit het symbool van vrijheid en kapitalisme, heeft een socialistische burgemeester verkozen. Uit een enquête van het Nederlandse Centraal Planbureau blijkt dat meer dan de helft van de bevolking vandaag vindt dat grotere erfenissen zwaarder belast mogen worden dan nu het geval is. Dat komt niet door de redeneringen – juist of verkeerd – van de economen en de handelsingenieurs, maar door de gelijkheidsgedachte die al twee eeuwen als een ideologische maaimachine over het veld van de geschiedenis voortdondert en alle concurrerende begrippen, overwegingen en instincten laag bij de grond afsnijdt.
***
En de techmiljardairs dan? Zijn die superrijken van vandaag, ondanks de egalitaire maaimachine, niet rijker dan ze ooit waren in de geschiedenis? Zeker, maar ik heb het over een ideologische machine. Als ik iets over de techmiljardairs léés, is het altijd om hen aan te klagen. En die aanklacht komt van mensen die dagelijks gebruik maken van hun producten: computers, smartphones, pakjes aan huis bezorgd, sociale media, streamingsdiensten. Van mij mogen de kinderen van Jeff Bezos en Bill Gates gerust de aandelen van hun vader erven. Ik heb dat liever dan dat die bedrijven overgaan in handen van de staat. Maar ze mogen hun fortuin ook wegschenken aan goede doelen. Daar zal ik niet tegen protesteren.
* De kapitaalvluchters kunnen dan beter niet naar Frankrijk uitwijken, want volgens de tweede grafiek hierboven is de belasting op vermogen daar nog hoger dan in België.
