Petra De Sutter citeert ... verkeerd

** Rector De Sutter heeft in haar openingstoespraak in september drie citaten gebruikt – van Einstein, van filosoof Hans Jonas, en van psychiater Paul Verhaege – die alle drie verzonnen bleken te zijn door AI. Die flater was al langer bekend in besloten kring, maar werd nu openbaar gemaakt, verneem ik, ‘na een onderzoek dat gevoerd werd door de nieuwssite Apache.’ Bij hett woord ‘onderzoek’ schoot ik in de lach, zonder goede reden overigens.  

 ** Uit De Sutters flater blijkt een elementair gebrek aan media-wijsheid waarvan de eerste regel luidt: de meeste citaten van Einstein zijn verzonnen.

** De verzonnen Einstein-uitspraak werd door De Sutter in het Engels geciteerd: ‘Dogma is the enemy of progress’. Ze gaf als bronvermelding een toespraak die de geleerde gegeven had aan de Sorbonne in 1922. Die bronvermelding is een goed punt, want dat maakt de controle gemakkelijker. Maar tegelijk had de vraag moeten rijzen: hoe groot is de kans dat Einstein zijn publiek aan de Sorbonne in het Engels heeft toegesproken? Mijn leerlingen verloren punten als ze van een Duits, Frans of Russisch boek een Engelse titel opgaven. Ofwel gebruikte je Duits, Frans of Russisch, ofwel gebruikte je Nederlands.

** Ik had in het zesde jaar een hele lessenreeks over correct citeren in academische teksten: bronvermelding, aanhalingstekens, gebruik van parafrase. Een van mijn tips voor gevorderden was dat platitudes zoals ‘een dogma is de vijand van vooruitgang’ geen bronvermelding behoefden, en dat je twee keer moest nadenken of de platitude wel de moeite waard was om op te nemen in je tekst.

** De andere platitude in de rede van De Sutter was dat ‘wetenschappelijke vooruitgang moet worden geleid door ethische overwegingen’ en dat ‘kennis zonder geweten tot een ramp kan leiden.’ Het zou mij verwonderen als de geciteerde filosoof Hans Jonas nóóit iets in die richting had gezegd of geschreven. Iederéén heeft ooit wel eens iets in die richting gezegd of geschreven. In de memoires van mijn vader vind ik dat ‘technology without humanity would end in disaster.’

** Er is echter niets mis met een paar goedgekozen citaten in een officiële rede*. Die horen erbij. Onze directeur op het Sint-Aloysius-College van Menen (nu SAM), de Z.E.H. Devloo, had altijd wel een paar citaten van Franse auteurs om ons mee om de oren te slaan. Wij als leerlingen begrepen overigens niets van wat hij zei, hoe luid zijn stem ook in de zaal weergalmde.

** Je zou als redenaar eigenlijk geen citaten mogen gebruiken die je niet al kende vóór je je redevoering schreef, anders is het valse eruditie. In die zin heb ik er geen probleem mee dat De Sutter een boek van Paul Verhaege citeerde. Ik acht de kans groot dat ze dat boek van Verhaege wel degelijk gelezen heeft en dat ze de geciteerde gedachte toen min of meer heeft onthouden. Als je dan aan een chatbot om het correcte citaat vraagt, en je specificeert wat je je nog woordelijk herinnert, of verkeerd herinnert, dan is de kans op een gehallucineerd antwoord 50 procent. Dan moet je meer nog dan anders checken en dubbelchecken.

** Op het vtm-nieuws zei Maarten Boudry dat De Sutter de eer aan zichzelf moest houden en ontslag moest nemen als rector. Ik vond het niet kies van vtm om de mening te vragen aan Boudry die een oude vete uit te vechten heeft met De Sutter. Mijn vrouw ging daar niet mee akkoord. ‘Hij is de enige die dat openlijk durft zeggen,’ vond ze, ‘dus is het normaal dat ze bij hem aankloppen.’

** Boudry vergeleek de situatie terloops ook met een student die ‘plagiaat’ pleegde. Dié vergelijking is niet terecht. Petra De Sutter heeft géén plagiaat gepleegd. Ze heeft niét geprobeerd om gedachten en woorden van iemand anders als die van haarzelf voor te stellen. Ze maakte de omgekeerde fout.

** Na Boudry kwam Verolien Van Cauberghe aan het woord, professor communicatiewetenschappen. ‘Dit is echt jammer,’ zei ze, ‘dit had geverifieerd moeten worden, dit kan niet, en dat is ook wat de rector heel duidelijk aangeeft.’ Die laatste woorden vonden mijn vrouw en ik allebei grappig. Misschien spreekt Van Cauberghe op vergaderingen altijd zo: ‘Het is zoals de rector heel duidelijk gezegd heeft, we moeten  …’

** Van Cauberghe zei nog: ‘En de rector geeft de fout eerlijk toe.’ Uit de kranten verneem ik dat dat niet helemaal klopt en dat De Sutter geprobeerd heeft haar fout stilzwijgend en halfslachtig te corrigeren. Die stilzwijgendheid begrijp ik, al is het niet helemaal in de haak, maar die halfslachtigheid is een stommiteit. 

** De eerste reflex van De Sutter als ze een flater heeft begaan, is blijkbaar altijd om een heel klein beetje te liegen. In De Morgen van 13 september zei De Sutter dat er meningen bestaan – zoals de ontkenning dat het geweld in Gaza een vorm van genocide was – ‘die geen onderwerp van onderzoek mogen zijn.’ Toen de Raad van Bestuur haar confronteerde met die dogmatische uitspraak beweerde ze dat de journalist haar woorden had verdraaid en uit de context had gerukt, terwijl van haar uitspraak natuurlijk een bandopname bestaat. Ze had beter kunnen toegegeven dat ze zich verkeerd had uitgedrukt en iets anders bedoelde. 

** Ik zal ook in 2026 blijven reageren op opiniestukken in De Standaard, en zeker als ze geschreven zijn door ‘onderzoekers in de filosofie’. Dit keer is het masterstudent Victor Warmotte die de verzonnen citaten van De Sutter in een bredere context plaatst. Hij vindt dat een rector helemaal geen AI mag gebruiken voor het schrijven van een redevoering. 

De opgave van de universiteit is het voorzien in een specifieke vorm van discours die zich emancipeert van wat reeds gezegd is … LLM’s reproduceren eenvoudigweg wat eerder gezegd is.

Het zou inderdaad lullig zijn als een rector zijn redevoering helemáál door AI liet schrijven. Maar ik heb geen precieze informatie over de rol van de rector, van haar medewerkers, en van de chatbots in de totstandkoming van de rede. En ik ben er zeker niet tegen dat zo’n rede, in tegenstelling tot een doctoraatsdissertatie, enigszins reproduceert wat eerder is gezegd, bijvoorbeeld in de vorm van plechtige citaten. 

** Neemt niemand het nu op voor De Sutter? Toch wel. D. wijdt er zijn dagelijks FB-stukje aan. Ik lees die altijd. D. argumenteert dat

1. de rede geschreven is door medewerkers van De Sutter, niet door haarzelf
2. de verkeerde citaten geen bewuste fraude uitmaken
3. het om een banale inauguratiespeech gaat
4. de fout niet ligt bij de luiheid van de AI-gebruikers*, maar bij de ontwerpers van AI die de luiheid stimuleren en de kritische intelligentie ondermijnen 
5. journalisten hypocriet zijn als ze de AI-fout in de openingsrede bekritiseren terwijl ze zelf ook AI gebruiken
6. men beter het ontslag zou eisen van Zuhal Demir.

Zoals meestal heb ik niet veel zin om op de argumenten van D. in te gaan. Hij beweert ook dat de AI-technologie beter niet had bestaan, ‘behalve voor narrow toepassingen in de wetenschappen, zoals voor onderzoek naar protein folding.’ Zelf ben ik blij dat AI beschikbaar is voor iedereen. Ik heb voor dit stukje alleen al drie vragen gesteld aan mijn chatbot. 

* Je kunt citaten in redevoeringen op minstens twee manieren gebruiken. In het eerste geval heb je in je op een bepaald punt in je rede een platitude nodig, en dan kun je die wat opsmukken door er een beroemde naam bij te halen die ooit een gelukkige formulering heeft gebruikt. Of je kunt een moeilijk te interpreteren citaat gebruiken om je over de betekenis ervan te bezinnen, een beetje zoals de priester een citaat uit het evangelie aanhaalt in een preek.

** Intellectuele luiheid ... Dat was het verwijt van Isolde Van den Eynde in HLN.