Liegen óver Trump

     In zijn boek Waarheid houdt Rik Torfs ons voor dat liegen helemaal zo slecht niet is als moralisten beweren. Zijn argumenten ben ik vergeten, maar een aantal voorbeelden staan mij nog bij, vooral die die ik al eens ergens anders gelezen had. Dat je mag liegen tegen de Gestapo over de Joden die je op de zolder verborgen houdt, enzovoort. Zelf ben ik van oordeel dat je eigenlijk nooit mag liegen, maar er zijn zoveel dingen die je eigenlijk niet mag doen.
        De laatste dagen kwam mij tientallen keren een meme onder ogen met een uitspraak die Trumps Home Secretary Kirsti Noem gedaan had naar aanleiding van de Super Bowl en de traditionele half time show. Die werd dit keer verzorgd door de Trump niet welgezinde in het Spaans zingende artiest Bad Bunny. Volgens de meme verklaarde Kirsti Noem aan de pers: 

If Jesus wanted America to speak Spanish and have the Superbowl half time Show in a foreign language, he wouldn’t have written the Bible in English.

     Ik heb onder die meme honderden reacties gelezen van mensen die geloofden dat die meme de letterlijke woorden van Noem weergaf. Die mensen geloofden dat écht, terwijl de meme alleen een oud mopje recycleert over domme Amerikanen die geloven dat de bijbel in het Engels geschreven was. Wellicht bestaan er zulke Amerikanen, en die zijn dan inderdaad niet erg snugger; maar Europeanen die de Kirsti Noem-meme letterlijk geloven zijn ook niet erg snugger.
      Mogen we die meme als een leugen beschouwen? Op het eerste gezicht niet. De meme bevat voldoende aanwijzingen dat de boodschap niet ernstig bedoeld is. Als je goed kijkt zie je overal op de foto in kleine lettertjes de boodschap @Mrs Putin en een paar keer zelf @Mrs Putin Satire. In een iets grotere letter wordt de afgebeelde dame voorgesteld als Kirsti No-aim, Homelad Suckretary. Het is dus satire, en we kunnen het erover eens zijn dat satire geen leugen is.
      Maar wat als de makers van de meme er nu eens op speculeerden dat een meerderheid van het publiek de boodschap wel letterlijk zou nemen? Dan is het natuurlijk wél een leugen. Dan heeft de maker van de meme dus opzettelijk gelogen, en heeft hij zich met enkele aanwijzingen ingedekt tegen de beschuldiging, zoals een valsemunter een foutje aanbrengt in zijn nagemaakte bankbriefjes. In het andere geval heeft hij zijn publiek overschat, een fout die je niemand erg kwalijk kunt nemen.
     Ik ben niet goedgelovig als het over spectaculaire memes gaat, maar wel als ik intenties moet inschatten. De intentie tot satire is voor mij hier geloofwaardiger dan de intentie om te liegen. Maar ik interesseer mij ook voor een andere vraag. Als het dan toch een leugen is, kan die dan op een of andere manier vergoeilijkt worden? Je zou bijvoorbeeld kunnen zeggen dat het waar had kúnnen zijn. Of dat in de strijd tegen Trump en zijn aanhangers alle middelen geoorloofd zijn. Of dat Trump en zijn aanhangers zelf ook voortdurend liegen. Of dat wat letterlijk een leugen is, op een hoger niveau veel waarheid bevat: over de domheid van de Amerikanen, over hun religieus fanatisme, en over het taalracisme van de Trump-aanhangers.
       Je kunt dan over de meme zeggen wat men zegt over Trump: you don’t have to take it literally, but you have to take it seriously. Maar dat is geen excuus, vind ik.