Bart Eeckhout en Ceuta, e.a.

Bart Eeckhout en Ceuta
      Naar aanleiding van de Ceuta-crisis van vorige week, schrijft Bart Eeckhout: ‘Niet migratie, maar migratieobsessie is Europa’s grootste probleem.’ (De Morgen, 8 augustus). Het sjabloon is onbeperkt bruikbaar. ‘Niet klimaatopwarming, maar klimaatobsessie is het grootste probleem.’ ‘Niet verkeersveiligheid, maar veiligheidsobsessie is het grootste probleem.’ ‘Niet ongelijkheid, maar gelijkheidsobsessie is het grootste probleem. Enzovoort.
           Het argument van Eeckhout is tweevoudig. Hij wijst erop dat de crisis – 72.000 migranten op een dag tijd – heel snel bedwongen werd – 70.000 remigranten de dagen erna. Hij wijst er aan de andere kant op dat de rechts en extreemrechts het tijdelijk karakter van de crisis niet hadden voorzien en voorbarig alarm hebben geslagen door woorden als ‘invasie’ te gebruiken. 

Uiteraard lieten ook de gebruikelijke, rechtse politici zich niet onbetuigd, van Europarlementslid Assita Kanko (N-VA) tot MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez, met oproepen om Spanje tijdelijk uit de Schengenzone uit te sluiten …Wie uiteraard niets terugtrok, was Europees radicaal-rechts … onder anderen Dries Van Langenhove. 

      Met enige kwade wil zou ik hierop kunnen antwoorden dat ‘niet rechts en radicaalrechts het probleem zijn, maar Eeckhouts obsessie ermee.’ Ik zou ook kunnen antwoorden dat rechts terecht argwanend stond tegenover de regering-Sanchez, dat rechts door haar alarmkreten heeft bijgedragen tot het kordate Spaanse optreden, en ten slotte dat rechts vanuit zijn standpunt gelijk heeft als het elke gelegenheid aangrijpt om aan te sturen op een restrictiever asielbeleid. 
    Eeckhout is geen open-grenzen-radicaal. Hij wil een beleid ‘ergens tussen de veeleer rechtse Mette Frederiksen in Denemarken en Sánchez in Spanje in.’ Hij heeft zich neergelegd bij de nieuwe realiteit van het EU-migratiepact, maar zou niet graag zien dat het nóg strenger wordt.

 Er ligt nu een strenger, “rechtser” EU-migratiepact klaar om te worden uitgevoerd. Zal dat volstaan? Zullen de verantwoordelijke bewindslui dat pact durven verdedigen? Of zullen ze uiterst rechts blijven napraten? Zullen ze blijven denken dat het een slimme tactiek is om de zorgen bij een groot deel van de bevolking mee op te kloppen tot een migratie-obsessie, net zoals hun radicale concurrent wenst? 

        Hier zien we de radicaal-rechts-obsessie van Eeckhout weer opduiken. Niet zozeer de omvang van de migratie baart hem zorgen, maar de munt die radicaal-rechts eruit zou kunnen slaan. De onderliggende redenering is dat centrum-rechts door uiterst rechts ‘na te praten’ datzelfde uiterst rechts electoraal versterkt. Dat is een aanvaardbare hypothese, maar ze is op zijn minst eenzijdig.
     Zal het huidige EU-migratie-pact volstaan, vraagt Eeckhout zich af. Radicaal-rechts antwoordt luidkeels: nee. En de ‘verantwoordelijke beleidslui’ van centrumrechts denken hetzelfde, zwijgen vaak, en beseffen dat een volledige ommekeer slechts geleidelijk, door steeds restrictievere compromissen, kan worden bereikt. En liefst binnen het kader van de EU.
     Dat laatste voeg ik eraan toe omdat het mijn overtuiging is, maar ook omdat ik er Eeckhout plezier mee doe. Voor Eeckhout is de EU-solidariteit het allerbelangrijkste, en ligt daar de grootste bedreiging.

 De tegenstrever [Marokko] die wilde nagaan hoe sterk en verenigd Europa werkelijk is, kan tevreden terugblikken. Een enkele draai aan de migratieknop volstond om de Unie in 27 stukjes te laten uiteenvallen. 

    Eigenlijk vond ikzelf dat dat nogal meeviel, met die solidariteit. Die “27 stukjes” zijn een felle overdrijving. De overrompeling van Ceuta gebeurde op 31 juli en op 1 augustus al hadden de leiders van 22 van de 27 EU-landen een eensgezinde brief naar de Europese Raad en de Europese Commissie gestuurd waarin de ‘hybride aanval’ op Spanje werd veroordeeld, en waarin tegelijk werd opgeroepen om in het vervolg op te passen voor ‘all policies that can serve as pull factors’. Het is alleen jammer dat vijf leden van de EU de Europese solidariteit doorbroken hebben door niet te ondertekenen: Spanje, Frankrijk, Portugal, Luxemburg en Ierland. Volgende keer moet dat beter. We willen in de EU geen nieuwe dwarsliggers zoals Hongarije indertijd.
     Eeckhout vindt dat rechts en het centrum zich ‘vergallopeerd’ hebben in hun reactie op Ceuta. Oud-journalist Johan Opdebeeck had geschreven: ‘Invasie. Hoe kan je ’t anders noemen.’ Eeckhout vindt dat Op de Beeck zijn tweet had moeten ‘corrigeren’ omdat de invasie maar enkele dagen geduurd heeft. Maar waarom? Ook een korstondige invasie is een invasie, zeker als ze gebeurt, zoals Eeckhout zelf schrijft, ‘in een gewelddadige wanorde’. Nou ja, met wat we nu weten heeft Italië zich misschien ‘vergallopeerd’ door het Schengen-verkeer met Spanje voor een hele maand op te schorten. Dat was blijkbaar niet nodig. Maar dat is geloof ik ‘achterafklap’.
   Eeckhout is, ik zei het al, geen open-grenzen-radicaal. In zijn conclusie verdedigt hij zelfs het gebruik van pushbacks, maar dan alleen in buitengewone omstandigheden.

 Een van de interessantste Europese geluiden na Ceuta kwam van de Griekse conservatieve premier Mitsotakis. In een bijdrage op de nieuwssite Politico pleitte Mitsotakis ervoor om bij tijdelijke, extreme noodsituaties die door buitenlandse krachten worden opgewekt, zoals Ceuta dus, ook een noodprocedure in te voeren, waarbij het asielrecht tijdelijk wordt opgeschort. Dat luistert uiteraard nauw, want dat klinkt als een uitholling van dat asielrecht (wat het ook gedeeltelijk is). Toch is het een discussie waard of zo’n tijdelijke, welomschreven noodprocedure niet te verkiezen valt boven de aanhoudende druk op rechts om het asielrecht altijd en overal in te perken.

     Dat Eeckhout wil discussiëren over tijdelijke opschortingen van het asielrecht getuigt van realisme. Maar hij maakt zich illusies als hij denkt dat de ‘aanhoudende druk op rechts om het asielrecht altijd en overal in te perken’ daarmee zal ophouden. Er zijn in alle Europese landen meerderheden die vinden dat niet de migratieobsessie, maar de migratie zelf het grootste probleem vormen. 

De ontkenningsbrigade
     Er bestaan allerlei soorten ontkenners. Lieden die ontkennen dat de aarde bolvormig is, dat mensen van apen afstammen (of eigenlijk apen zijn), dat het klimaat opwarmt vanwege door mensen geproduceerd CO2, dat massale migratie een samenleving kan ontwrichten, dat er twee geslachten zijn, dat er geld stroomt van Vlaanderen naar Wallonië, dat het coronavirus dodelijker was dan een griep, dat IQ in grote mate erfelijk is, enzovoort.

      Ik heb mijn voorbeelden wat tendentieus gekozen, maar in principe kunnen de ontkenners natuurlijk gelijk hebben. Zelf ben ik bijvoorbeeld, wat Israël betreft, een genocide-ontkenner. Het is ook bekend dat sommige ontkenningen samenvallen met algemene ideologische en politieke stellingnames. 

     Bij sommige ontkenners stellen we ons een bepaald type voor, al kunnen we dat type niet goed omschrijven. Ik weet niet hoe een flat-earther er precies uitziet. Draagt hij een houthakkershemd? Heeft hij zware, in elkaar overlopende wenkbrauwen? 

    Er is een soort ontkenner die ik wat minder kan uitstaan dan de andere varianten. Dat is degene die ontkent dat een genereus asielbeleid leidt tot een ‘aanzuigeffect’. Het is hetzelfde soort mensen dat vroeger ontkende dat een verslaving aan soft drugs kon leiden tot een verslaving aan hard drugs, die daarbij opmerkten dat de ‘stepping stone’ theorie al lang weerlegd was, en die daar nog aan toevoegden dat alcohol een hard drug is. De ontkenning als ‘opinion chic.’ 

   Hoe ziet zó’n ontkenner eruit? Een beetje zoals Bart Eeckhout geloof ik, maar niet helemaal. Eeckhout gebruikt liever het woord ‘aantrekkingskracht’ – pull factors vind ik nog mooier, en hij zal ook niet werktuigelijk ontkénnen dat het effect bestaat. Hij is eerder het type dat graag vaststelt dat het ‘geen grote rol speelt.’ 

Neocommunistisch kutland
     Bij een optreden in Genk riep de Nederlandse zangeres Sophie Straat vanop het podium: ‘Ik leef in een neofascistisch kutland, en jullie eigenlijk ook.’ Wat bedoelt ze hier precies met ‘eigenlijk’? Dat ons land eigenlijk nog altijd iets minder neofascistisch is dan Nederland.  Is dat iets alsof ik zou zeggen: ‘We leven hier eigenlijk in een neocommunistisch kutland.’ 

Schreeuwen 
    Op zijn FB-pagina plaatst Frank D’hanis alweer een stuk tegen Zuhal Demir. Hij beschuldigt de minister ervan dat ze Britse onderwijsmethodes wil invoeren die leiden tot slechtere prestaties van ‘kinderen uit de witte (sic) arbeidersklasse.’ Hij komt terug op een bezoek van Demir aan de strenge Michaela-school.

 De minister bezocht deze en nog twee scholen in de VK in maart 2025 om “inspiratie” op te doen voor ons eigen onderwijs. De droom van Demir? De resultaten opkrikken van onze internationale rankings. En dat kan volgens haar door strenge discipline en een kennisgerichte aanpak. Wat verder in de reportage zit Demir in het kantoor van de directeur van de strenge uniformschool. “Natuurlijk geloof ik in bestraffen!”, schreeuwt die.

     Dat die directeur, Katharine Birbalsing – een directrice dus –, zou geschreeuwd hebben, valt mij van haar tegen. Mijn moeder vond dat je nooit mocht schreeuwen als je voor een klas stond. ‘Dat ondermijnt je gezag,’ zei ze. Zelf verhief ik als leraar wel eens mijn stem als geroezemoes iets te lang aanhield, uit ongeduld, maar nooit, of bijna nooit, uit boosheid.
     Het blijft mij bezighouden. Zou Birbalsing echt geschreeuwd hebben? D’hanis geeft geen bronvermelding van de reportage waar hij naar verwijst. Misschien is het die in De Standaard van 14 maart 2025. Daar wordt gezegd dat de directrice haar overtuiging ‘vurig’ had uitgesproken. Dat is niet helemaal hetzelfde, vind ik. Of heeft D’hanis een francofone achtergrond en gebruikt hij schreeuwen als vertaling van s’écrier?