Bosbrandpreventie (1)
‘Negen ministers waren in maart al gewaarschuwd voor het risico op bosbranden’. (DS 20/8). Zo’n kop is een normale journalistieke reflex. Er gebeurt een ramp – een aanslag op de Twin Towers – en dan gaat men graven of er geen rapporten bestaan die waarschuwden voor zo’n ramp. Die rapporten vindt men altijd. Een andere vraag is: welke maatregelen had men moeten nemen om die ramp te voorkomen, en hoeveel hadden die maatregelen moeten kosten? En hoeveel mogen de toekomstige maatregelen kosten gezien de risico’s in de toekomst? Moeten we een gewone verzekering betalen, een mini-omnium, een maxi-omnium, een omnium plus. En voor welke van de mogelijke rampen moeten we zo’n verzekering afsluiten.
Bosbrandpreventie (2)
‘Bommenwerpers blussen geen branden.’ (DS 20/8). Het opiniestuk is van Luc Walleyn, een oude bekende. Hij heeft mij als advocaat verschillende keren verdedigd toen ik moest voorkomen wegens deelname aan verboden betogingen of ‘weerspannigheid tegen de politie’. Ik zou het stuk eigenlijk moeten lezen. Maar de kop staat mij tegen. Nee, natuurlijk, bommenwerpers blussen geen branden. De kans is groot dat het artikel één grote parafrase is van die platitude.
Klimaatcrisis
‘Alles is een crisis, behalve de klimaatramp.’ (DS 21/8). Joshua Livestro betreurt dat de Europese Raad – die hij te rechts vindt – geen ingrijpender maatregelen neemt om de klimaatopwarming tegen te gaan. Het IPCC legt volgens hem te veel nadruk op de toekomstige gevolgen.
De lens moet verschuiven van de toekomst naar vandaag. Rivieren zullen vanaf nu vrijwel standaard niet langer het hele jaar bevaarbaar zijn. Grote bosbranden worden een normaal fenomeen.
Maar bij het VTM-nieuws en -weerbericht is de lens al lang verschoven. Elke hittegolf, elke ‘hittedode’, elke bosbrand en elke overstroming wordt in verband gebracht met het klimaat.
Livestro heeft goede argumenten om te pleiten voor een ‘fierce urgency of now’. Maar dat maakt van de klimaatopwarming nog geen crisis. Ik zou het woord liever voorbehouden voor een probleem op korte termijn, of althans een probleem dat met maatregelen op korte termijn moet worden opgelost. De bosbrand in de Hoge Venen is een crisis. Die moet zo snel als mogelijk worden geblust. De klimaatopwarming is geen crisis. Welke ingrijpende klimaatmaatregelen ons land, Europa of de hele wereld neemt, de bosbranden en de bevaarbaarheid van de rivieren zullen nog vele decennia minstens even dramatisch blijven.
Goedgelovigheid
Zelfs als het een politicus is die iets vertelt, is mijn eerste reactie om hem te geloven. Hoewel ik zelf wel eens lieg, kan ik moeilijk geloven dat andere mensen ook liegen. Bij redeneringen is dat anders: dan ben ik sceptisch. Ik probeer zelf te controleren of de redenering klopt. Maar wat als feit verteld wordt, geloof ik gemakkelijk. Een geval apart zijn de ‘sterke verhalen’. Montaigne vertelt er zo een in boek II, hoofdstuk 29 van de Essays.
Er wordt verteld dat een van onze jonkers, die smoorverliefd was en tenslotte met veel overredingskracht het hart van zijn schone geliefde had vertederd, uit wanhoop dat hij, juist in het heetst van de strijd, onbekwaam was gebleken en zonder stootkracht, zich er bij zijn thuiskomst van ontdeed en het als een wreed en bloedig offer naar haar stuurde om te boeten voor zijn schande.
Dat heeft alle kenmerken van een broodje-aap-verhaal. Er zijn geen coördinaten, de naam van de jonker wordt niet vermeld, er is geen directe bron, en er treedt een verdubbeling op. In dit geval: de penis krijgt een dubbele en zelfs driedubbele rol. Eerst als onwillig instrument van de liefde, vervolgens als voorwerp van verminking, en ten slotte als inhoud van een verzending. Dat steekt schril af tegen een veel preciezer verhaal dat Montaigne eerst vertelt, over een dorpeling die in een aanval van woede zijn penis met een zeis had afgesneden en naar zijn vrouw had geworpen. Dat verhaal wordt nauwkeurig gesitueerd – ‘zeven of acht jaar geleden’, ‘twee mijl hiervandaan’, ‘hij leeft nog altijd’ – en het bevat amper verdubbeling. De penis heeft maar één rol: afgesneden worden. Ook kunnen we ons makkelijker voorstellen dat de zelfcastratie gebeurt ter plekke en in een aanval van woede dan dat iemand eerst naar huis gaat en na rijp beraad beslist om een theatraal gebaar te maken.
Ik acht het onwaarschijnlijk dat Montaigne het verhaal van de jonker zelf geloofde. Hij gebruikt een anekdote die hij gehoord heeft in een filosofische redenering; de waarheid van de anekdote is onbelangrijk . Maar iemand als Alain de Botton gelooft de anekdote blijkbaar wel. In De troost van de filosofie schrijft hij:
Montaigne kende een edelman uit Gascogne, die bij een vrouw zijn erectie niet in stand kon houden, naar huis vluchtte, zijn penis eraf hakte en die naar de dame stuurde ‘om zijn belediging goed te maken.’
Dat De Botton hier ‘Cascogne’ toevoegt is een aanvaardbare interpretatie van ‘een van onze jonkers’ maar dat Montaigne die edelman gekend heeft, valt nergens uit de tekst af te lezen. Gelooft De Botton dat verhaal dan écht? Dat is niet noodzakelijk. Hij heeft zich geloof ik de vraag niet gesteld. Mocht je hem de vraag stellen, dan antwoordde hij misschien: ‘Euh … nu je het zegt … eigenlijk niet. Maar het doet niet terzake.’
Vandaag kan ik de vraag naar de geloofwaardigheid van een sterk verhaal gewoon voorleggen aan ChatGPT. Die schatte de kans dat Montaignes anekdote waar was tussen 10 à 15 %.
Naar mijn smaak is die inschatting te hoog. Ik heb de bot ook gevraagd naar de waarschijnlijkheid van Jason Ardays verhaal over zijn 30 marathons die hij zou gelopen hebben op 35 dagen. Ook dit antwoord – 70 à 85 % - vond ik te hoog ingeschat. ChatGPT schat de waarschijnlijkheid van het volledige verhaal inclusief de details – haarfractuur, gezwollen been – op 50 à 70 %.
Fauci – corona – racisme
De zaak Fauci heeft een oude discussie weer doen opflakkeren. Waar was het SARS-CoV-2-virus ontstaan? Sommigen die het niét konden weten beweerden op de sociale media dat het virusvariant ontstaan was op een Chinese markt waar wilde ratten en honden als vlees worden verkocht, anderen die het evenmin konden weten waren er zeker van dat het uit een Chinees laboratorium was ontsnapt. Als je het aan Chat-GPT vraagt is de waarschijnlijkheid van de markthypothese 55 à 70 procent en die van het laboratoriumincident 20 à 30 procent.
Wat mij bij de discussie – en bij andere corona-discussies – altijd verwonderd heeft waren de wonderlijke argumenten die werden aangehaald. Apoorva Mandavilli, de wetenschapsjournaliste bij de New York Times postte in 2021:
Vroeg of laat zullen we stoppen met spreken over het laboratoriumlek en toegeven dat het verhaalt voortkomt uit racisme. Maar zover zijn we helaas nog niet.
Het antwoord van Nelli Bowles van The Free Press vond ik grappig: ‘Hoe kan het nu racistischer zijn om te zeggen dat de ziekte in een Chinees onderzoekslabortarium ontstaan is in plaats van op een Chinese markt waar vieze dieren worden verkocht om op te eten?’
Socialisme 2.0 in de VS
Socialisme 1.0 bestond in de VS vooral uit de kleine maar invloedrijke communistische partij. Nu gaat het om een nieuwe generatie politici die actief zijn binnen de Democratische partij. Wat Roeland Termote schrijft in De Standaard (21/8) lijkt de situatie goed samen te vatten: ‘De meeste socialistische politici staan het sterkst bij stedelijke kiezers met een hoog opleidingsniveau, maar een laag inkomen.’
The Economist en De Standaard
Gisteren maakte ik mij vrolijk over een stuk in De Standaard: ‘The Economist opent aanval op topeconoom Daren Acemoglu.’ Vandaag zie ik dat het Engelse weekblad een stuk brengt over Yuval Noah Harari die tekortkomingen ziet in de visie van Elon Must. Zou het niet enig zijn als De Standaard nu een stuk zou schrijven met als kop : ‘The Economist opent aanval op topondernemer Elon Musk.’
De Standaard opent aanval op AI
‘Chatbots lijken misschien gratis,’ schrijft Ruben Mooijman (DS 22/8). ‘Maar we betalen ze dus dubbel en dwars terug via het woonkrediet.’ Die formulering zou de indruk kunnen wekken dat een deel van wat we aan interesten betalen naar de AI-industrie afvloeit. Maar zo is het natuurlijk niet. Het gaat erom dat voor de investering in AI veel geld wordt geleend, waardoor het aanbod aan geld kleiner wordt en de rente dus hoger. In de vooringenomen taal van Mooijman wordt dat:
Om de steeds megalomanere datacenters te kunnen blijven financieren die de AI-industrie denkt nodig te hebben, wordt er tegen de sterren op geleend.
Ik moet denken aan de megalomanen die indertijd overal ter wereld spoorwegen hebben aangelegd. In elk geval: we moeten hopen dat Mooijman geen gelijk krijgt, dat de datacenters een goede investering zijn en geen uiting van megalomanie, en dat de AI-industrie dat geld allemaal kan terugbetalen. Anders is de verhoogde hypotheekrennte het minste van onze problemen.
Subsidies voor opera
‘Als we geen subsidies krijgen, moeten we voor tickets prijzen vragen van 500 euro of meer,’ zegt Jan Vandenhouwe, artistiek directeur van Opera Ballet Vlaanderen.’ (DS 21/8). Nu kosten die tickets tussen 26 en 140 euro. Het nadeel van niet de reële kostprijs in het ticket te verrekenen is dat de gewone economische wetten niet meer opgaan. Algemeen directeur Benedikt Spierings geeft een mooi voorbeeld:
Een extra voorstelling kost meer dan ze oplevert. Daarom kunnen we van succestitels als ‘Carmen’ minder opvoeringen plannen dan er een publiek voor is.
In het algmeen zou men, na het maken van de vaste kosten, meer winst moeten maken naarmate men meer voorstellingen organiseert. In de 19de eeuw kon je makkelijker rijk worden met toneelstukken en opera’s dan met romans. Je moest heel wat investeren in een productie en als je na enkele voorstellingen moest stoppen, maakte je verlies. Maar als je het stuk maandenlang kon laten opvoeren, zat je op rozen.
‘Links’ en ‘rechts’
Ondanks al hun tekortkomingen vind ik de begrippen ‘links’ en ‘rechts’ nog altijd bruikbaar om over politiek te spreken. Zou men bijvoorbeeld niet kunnen zeggen, om ons tot 1976 te beperken, dat Rocky een rechtse film, en Taxi Driver een linkse film is?
Hamsun en Reve
Ben ik nu de enige die vind dat er wel wat gelijkenis in toon is tussen Honger (1890) van Kunt Hamsun en De avonden (1947) van Gerard Reve?
Geen opmerkingen:
Een reactie posten