woensdag 18 november 2026

De Grauwe en de belastingen


      Zelfs een liberaal als professor Paul De Grauwe, lees je wel eens, pleit voor een vermogensbelasting, voor inkomensherverdeling, voor meer sociale uitgaven, enzovoort. Dat is alsof iemand zou zeggen dat zelfs een maoïst als Clerick pleit voor de vrije markt. Ik ben lang geleden maoïst geweest, en daar blijft niet veel van over. Ik redeneer nu als een liberaal. De Grauwe is lang geleden een liberaal geweest, en ook daar blijft niet veel meer van over, behalve dan dat hij nu niet redeneert als een maoïst, maar als een sociaal-democraat. Dat mag natuurlijk. In zijn framing van de huidige begrotingsdiscussies (DS 16/11) gaat hij zelfs in de richting van de marxistische klassenstrijd: 

‘Het is een keuze tussen hoog en laag: tussen degenen aan de top van de maatschappij en degenen die zich lager bevinden.’ 

Daarmee steekt hij aan hoge snelheid Frank Vandebroucke langs links voorbij. De Grauwe schrijft verder dat de keuze tussen enerzijds bezuinigen op uitgaven en anderzijds opleggen van hogere lasten voor sterke schouders een ‘framing’ is.  En waarom is dat een ‘framing’? Omdat de belastingdruk op de hoogste inkomensklassen vandaag … laag liggen.
       Dat leek mij op het eerste gezicht een heel onlogische redenering. Als de belastingdruk voor de sterke schouders te laag zou liggen, dan moet die toch omhoog? Bij nader toezien echter bleek het alleen een wat ongelukkige formulering omdat De Grauwe verschillende kwesties door elkaar haalt. Ik probeer ze hier uit elkaar te halen. Dan gaat het om de volgende vragen:

  1. Hoe hoog of laag zijn de belastingen voor de hoogste inkomens?
  2. Uit wat bestaan de belastingprivileges van de rijken
  3. Welke verdeling van de belastingdruk is rechtvaardig?
  4. Welke verdeling van de belastingdruk is redelijk?
  5. Wat is de relatie tussen economische groei en belastingen voor de hoogste inkomens
  6. Is het niveau van sociale uitgaven houdbaar?

1. Hoe hoog of laag zijn de belastingen voor de hoogste inkomens? De Grauwe schrijft:

Feit is dat de belastingdruk voor de hoogste inkomensklassen in België lager ligt dan die voor de modale Belg. De belastingdruk op het inkomen van de modale Belg is ongeveer 47 procent. Die belastingdruk daalt tot 40 procent voor de top 10 procent van de inkomens, tot 37 procent voor de top 5 procent, en tot 23 procent voor de top 1 procent. De sterkste schouders dragen de lichtste last.

Het gevaar bij die statistieken is dat een modern belastingsysteem ingewikkeld in elkaar zit, en men keuzes moet maken wat men precies vergelijkt. Een klassiek rechtse ‘trucje’ is om alleen de inkomensbelastingen te bekijken en dan vast te stellen welk aandeel van de belastingdruk door de hoogste inkomens wordt gedragen. Dan krijg je cijfers als

  • de 50 procent laagste inkomens betalen 7 % van alle belastingen
  • de 10 procent hoogste inkomens betalen 46 procent van alle belastingen
  • de 1 procent hoogste inkomens betalen 11 procent van alle belastingen

Die cijfers ‘bewijzen’ dat de sterkste schouders al lang het zwaarste lasten van het staatsbudget dragen. Maar die cijfers geven een vertekening. Ze houden bijvoorbeeld geen rekening met de RSZ-bijdragen en de BTW. 
     Een klassiek links trucje houdt dan weer als het over de belastingen op aandelen gaat alleen rekening met de roerende voorheffing, en niet met de voorafgaande bedrijfsbelasting.  (Zie mijn stukje hier). Zo blijf je bezig. De cijfers zelf blijven razend interessant, maar als je in vergelijkingen geïnteresseerd bent, moet je zowel die van De Grauwe als die van, zeg, Geert Noels bekijken.

2. Uit wat bestaan de belastingprivileges van de rijken? De Grauwe schrijft:

In België gebeurt dit door het verlenen van bedrijfswagens, het gebruik van een vennootschapsstructuur om te profiteren van lagere vennootschapsbelastingen, en andere vormen van belastingontwijking.

     Mijn vrouw is goed in haar werk, heeft een mooi loon en beschikt over een bedrijfswagen die een substantieel deel van haar loon uitmaakt. Wat stelt De Grauwe eigenlijk voor? Dat mijn vrouw haar bedrijfswagen inlevert en daardoor aanzienlijk meer belastingen betaalt? Mij goed, maar dat hij dat dan zegt. Dan kan mijn vrouw naar een ander werk uitkijken. (Grapje, ze gaat volgende maand op pensioen.) Of stelt hij voor dat het bedrijf het verlies voor mijn vrouw compenseert? Maar de winstmarges, vrees ik, laten dat niet toe. Misschien wil De Grauwe lagere lasten op het loon van mijn vrouw zodat die bedrijfswagen niet nodig is. Dan ben ik het met hem eens, maar dan hebben we nog altijd geen oplossing voor het staatsbudget.

3. Welke verdeling van de belastingdruk is rechtvaardig? De Grauwe schrijft:

Deze tegenstelling creëert de perceptie dat de mensen met de sterkste schouders vandaag al veel lasten dragen. Maar uit solidariteit met de zwakkeren moeten ze nog extra lasten op zich nemen …  Maar het is niet zo dat aan de mensen met sterke schouders gevraagd wordt een zwaardere last te dragen dan de andere Belgen. Het is wel zo dat aan de mensen met sterke schouders gevraagd wordt een even zware last te dragen als de modale Belg.

De Grauwe lijkt ervan uit te gaan dat we een onderscheid moeten maken tussen ‘solidariteit’ en ‘rechtvaardigheid’. Bij solidariteit ontstaat er een herverdeling omdat de rijksten procentueel méér belastingen betalen dan de anderen; bij rechtvaardigheid wordt van de rijken alleen gevraagd dat ze procentueel evenvéél belastingen betalen als de rest. Dat is de opvatting van veel mensen. Als we die redenering echter consequent doortrekken zou een rijke ook meer moeten betalen voor een brood, niet een vast bedrag, maar een bepaald procent van zijn inkomen. Zelf vind ik dat principe op zijn minst discutabel.
     Zo kun je het beeld van de sterkste schouders en de zwaarste lasten op verschillende manieren interpreteren. Je zou kunnen redeneren dat de rijken, zelfs met geprivilegieerde percentages, nog altijd veruit de meeste belastingen betalen. Een rijk gezin van de top 1 procent – met een inkomen van 430.000 euro – betaalt nog altijd veel meer dan het mediane gezin met een inkomen van 60.000 euro. Als we de belastingpercentages van De Grauwe nemen, ondanks mijn reserves erover, betaalt het rijke gezin nog altijd 3,5 meer belasting dan het mediane gezin. 
     Is 3,5 meer belasting betalen rechtvaardig? Moet het nog meer zijn? De meningen kunnen verschillen. Een grote meerderheid van de bevolking vindt dat de ‘rijken’ procentueel minstens evenveel, en liefst meer moeten worden belast. Dat komt vaak omdat men zichzelf niet bij de rijken rekent. De houding tegenover progressieve, vlakke of degressieve belastingen hangt dan af van waar men zichzelf op de inkomenscurve plaatst. Op het niveau van abstracte idealen daarentegen hangt het af van hoe men de inkomensongelijkheid op zich bekijkt. Als men het een schreeuwend onrecht vindt dat een chirurg vijf keer meer verdient dan een verpleegkundige, dan kunnen de belastingen op dat eerste inkomen niet hoog genoeg zijn. 

4. Welke verdeling van de belastingdruk is redelijk? De Grauwe schrijft:

De keuze waar we voor staan is een heel andere. Het is de keuze tussen belastingprivileges voor sommigen en geen belastingprivileges voor de meeste anderen. En in die keuze is er maar één redelijke optie.

Hoe moet ik dat interpreteren? Betekent dat De Grauwe de belastingen voor de top-1 procent, die volgens hem 23 procent bedraagt wil verdubbelen om op het mediaan van 47 procent te komen? Dan steekt hij niet alleen Frank Vandenbroucke langs links voorbij, maar ook het PVDA-programma en zijn eigen veel bescheidener voorstel tot vermogensbelasting.

5. Wat is de relatie tussen economische groei en belastingen voor de hoogste inkomens? Eerst legt De Grauwe nauwkeurig de stelling uit die hij als ex-liberaal goed kent en die hij wil weerleggen: 

Die hogere inkomens (dikwijls ondernemers) zijn de creatievelingen en de meest productieve in de maatschappij. Ze zouden door die zwaardere last ontmoedigd kunnen geraken en beslissen minder hard te werken. Hierdoor zou hun productiviteit dalen, met als gevolg dat de economische koek krimpt. Iedereen wordt dan armer – ook de lagere inkomens … Op termijn zou dit standpunt kunnen getuigen van meer sociale bewogenheid, want de armen zullen profiteren van de productieve inzet van de rijken. Het is de trickledowntheorie van de belastingdruk: leg niet te veel lasten op de meest productieve krachten in de maatschappij, want op termijn zal dat de economische groei schaden.

     Ik neem het De Grauwe niet al te kwalijk dat hij het onzinnige woord ‘trickledown-theorie’ gebruikt, want de kern van de redenering wordt correct weergegeven. Alleen besteedt hij heel weinig moeite aan de weerlegging: 

Als die sterke schouders dan repliceren dat ze geen zwaardere last kunnen dragen … impliceren ze dan ook dat om hun wonderlijke creativiteit en productiviteit te realiseren, ze geprivilegieerd moeten worden door een lichtere belastingdruk. Zonder die privileges slagen ze er niet in extra economische groei mogelijk te maken. Als dat zo is, dan deugt ons economische model niet. Maar eigenlijk denk ik niet dat de inzet van de creatievelingen zal dalen als hun belastingdruk wordt opgetrokken tot het niveau van de modale Belg.

     Als we even de woordkeuze van ‘geprivilegieerd’ en ‘privileges’ buiten beschouwing laten, dan blijft over dat het gedrag van creatieve ondernemers volgens De Grauwe niét zal veranderen als we de belastingdruk, in overeenstemming met zijn eigen berekening, verdubbelen. Dat is wat de professor denkt. Misschien neemt hij zichzelf als voorbeeld. Zijn creatieve inzet voor de economische wetenschap zal waarschijnlijk slechts een zwakke relatie vertoond hebben met zijn inkomen en met de belastingdruk op dat inkomen. Maar misschien kan hij aannemen dat ondernemers anders redeneren over incentives dan een academicus in loondienst. Wij bijvoorbeeld hebben een uitstekende slager, alleen neemt hij wat vaak vakantie. Dat is zijn goed recht, en we klagen niet, maar als we hem vragen waarom hij zo vaak vakantie neemt, is het antwoord: ‘Anders werk ik voor de belastingen.’

6) Is het niveau van sociale uitgaven houdbaar? De Grauwe schrijft over de

[valse] tegenstelling tussen bezuinigen op uitgaven en hogere lasten voor sterke schouders.

     Mijn indruk is dat De Grauwe hoe dan ook niet houdt van bezuinigen. Vandaag argumenteert hij dat de uitgaven kunnen gedragen worden door hogere lasten op de sterkste schouders, pardon voor gelijke lasten op de sterkste schouders, en gisteren argumenteerde hij dat de uitgaven kunnen worden gedragen door meer geld te lenen. Ik ben wel blij dat hij dat laatste standpunt vandaag minder benadrukt.

2 opmerkingen:

  1. Men kan blijven discussiëren over fiscale rechtvaardigheid tot alle deelnemers aan het debat uitgeput op de grond liggen, maar ik vind, eerlijk gezegd, dat dit niet de voornaamste kwestie is die onze would-be regeerders zou moeten bezighouden. Het is namelijk zo, dat wij na deze regeringsvorming verder moeten. Stevenen we dan af op een volgende crisis over enkele jaren waarin dezelfde discussie gevoerd wordt? Of gaat de komende regering beginnen met komaf te maken met uitgaveposten die ongelofelijk veel geld opslorpen en alleen maar privébelangen dienen? Ik denk hierbij aan de absurde subsidiepolitiek die nu in zwang is. Mijn gedachten gaan ook naar de overheid zelf, die waanzinnig veel volk in dienst heeft en elk jaar uitdijt zoals een uiterst kwalijk gezwel. Zou die bevolkingsklasse (de politici) niet in eigen boezem kunnen kijken en een rem zetten op het aantal kabinetsmedewerkers, externe specialisten – waarvoor dienen dan de interne specialisten? – en ander profitariaat dat rondkruipt in de nabijheid van de “High and Mighty.” België heft meer dan genoeg belastingen op iedereen, arm en rijk, oud en jong. Alleen moet de Belgische overheid leren dat dikwijls zuurverdiende geld op een redelijke manier te besteden. “Zoals een goede huisvader” zei men vroeger, voordat deze uitdrukking “paternalistisch” was. “Zoals een goede huismoeder” is voor mij ook in orde.
    Groeten,
    Marcus

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Dat de staatsstructuur geld opslorpt als een spons water dat hebben we vooral te danken aan 6 staatshervormingen. 7 parlementen en dito regeringen, die vooral boîtes zijn voor politieke betalingen. En er zijn er die roepen om een zevende staatshervorming.

    BeantwoordenVerwijderen