Danscènes in (oude) films, e.a.

 

Dansscènes in (oude) films
    Een van de films die mijn persoonlijke ontwikkeling als filmkijker het meest ontwikkeld heeft, is That’s Entertainment (1974), een compilatie van oude musicalfragmenten aan elkaar gepraat door Gene Kelly en Fred Astaire. Maar ondertussen heb ik wat aan vermogen tot naïef enthousiasme ingeboet. De ‘Trolley Song’ uit Meet Me in St. Louis (1944), ‘Get Happy’ uit Summer Stock, ‘The Red Blues’ uit Silk Stockings (1957) en de ‘Barn Dance’ uit Seven Brides for Seven Brothers (1954) vind ik nu een beetje kinderachtig. En als Cyd Charisse en Ann Miller hoog uithalen met hun benen, word ik bang.
      Ach, 1974, That’s Entertainment … het was een periode in mijn leven dat ik een grote behoefte had aan escape, en die oude films met hun song and dance routines waren daar goed in. Later heb ik gemerkt dat met name dansscènes meestal snel mijn geheugen verlieten. Vraag ik aan Grok een lijstje van de 100 beroemdste dansscènes in films, dan staan daar erg veel films bij die ik gezien heb, maar weinig dansscènes die ik mij herinner.
      Soms blijft een scène hangen omdat ze speciaal is: Fred Astaire die danst met een bezemsteel of op het plafond, Gene Kelly die danst met Mickey Mouse, Mary Poppins die met schoorsteenvegers danst op de daken van London, vampiers die dansen op een bal, matrozen die aan sightseeing doen in New York, de shakers die tekeer gaan in The Testament of Ann Lee (2025). Dat betekent niet noodzakelijk dat ik die scènes heel goed vond, maar ik heb ze tenminste onthouden. Het omgekeerde gebeurt ook. Ik weet dat ik Strictly Ballroom (1992) erg goed vond, en de dansscènes zullen ook wel goed zijn, maar ik kan er mij geen enkele van herinneren, zonder ze op Youtube op te zoeken.
      Hieronder probeer ik een lijstje op te stellen van dansscènes en andere muzikale choreografieën die wél een blijvende indruk gemaakt hebben én die ik mooi vond. Mijn lijstje gelijkt slechts heel gedeeltelijk op dat van Grok, of op die typische compilaties die men op Youtube vindt. (Zoals hier,  hier en hier)

      Dus, memorabel én goed bevonden én mij toevallig via associatie te binnen geschoten, in chronologische volgorde: 

1. Gold Diggers of 1933 (1933), ‘Shadow Walz’*
2. The Gold Rush (1925) ‘Roll Dance’
3. Top Hat (1934), Dancing cheek to cheek
4. Red Shoes (1948), ‘The Ballet’ (te veel ballet voor mij, maar uit respect)
5. Singing in the Rain (1952), ‘Singing in the Rain’
6. West Side Story (1961), ‘America’, ‘Dance at the Gym’
7. Oliver! (1968) Who will buy my sweet roses
8. Sweet Charity (1969), ‘Hey Big Spender,’ ‘Rich Mans Frug,’ ‘The Rhythm of Life’
9. Cabaret (1972), ‘Mein Herr’
10. The Turning Point (1977), ‘Het schimmenrijk’ uit La Bayadère
11. All That Jazz (1979) ‘On Broadway’, ‘Bye Bye Life’, ‘Everything Old Is New Again’ **
12. Back to the Future (1985) ‘Johnny B. Goode’, vanaf 3:11
13. Moonlighting (1986, sz 3, afl. 6), ‘Big Man on Mulberry Street’.  

14. The Simpsons (1989), Compilatie. A Streetcar Named Marge

15. Billy Eliot (2000) , ‘Angry Dance’
16. Moulin Rouge (2001), ‘Roxanne’
17. Chicago (2002), ‘Cell Block Tango’
18. Nine (2009), ‘Be Italian’
19. How I Met Your Mother (2010, sz 5, afl. 12), Nothing Suits Me Like a Suit
20. Les misérables (2012), Master of the House
21. Hail, Caesar! (2016) ‘No Dames’
22. La La Land (2016), Another Day of Sun, Someone in the Crowd, A Lovely Night, Planetarium Scene, City of Stars
23. Babylon Berlin (2017),  ‘Zu Asche, zu Staub’***
24. Halstone (2021) ‘Liza with a Z’ ****
25. Michael (2026), ‘Thriller’***

* Onmiddellijk daarna volgt het onvergetelijke ‘My Forgotten Man’, waarvan ik het eerste gedeelte helaas niet als dansnummer in mijn lijst kon smokkelen (hier); het tweede deel is meer choregrafisch (hier)

** Van All That Jazz zou ik alle dansnummers in mijn lijst willen opnemen, behalve dat pretentieuze erotische ballet Take Off With Us dat vanaf de derde of vierde keer kijken begint te vervelen. 

***  Zu Asche, zu Staub is misschien geen echt dansnummer, maar de hele scène, met inbegrip van de montage is choreografisch, zoals heel veel scènes in de serie.

**** Van de scène in Halstone heb ik geen clip gevonden. Daarom geef ik een link naar de oorspronkelijke versie van Liza zelf. Hetzelfde geldt voor de Thriller scène in Michael. In beide gevallen verkies ik de filmversie boven de oorspronkelijke versie.

Gewone danscènes in gewone films
     Het lijstje hierboven bevat danscènes die als een ‘optreden’ zijn opgevat.  Ze komen vooral voor in musicals. Maar soms wordt er in een film ook ‘gewoon’ gedanst. Ook van deze meer ‘naturalistische’ dansen heb ik een lijstje van gemaakt. (Nu stop ik met aanhalingstekens.)

1. The Gold Rush (1925), ‘The Tramp and the Dog’
2. Lolita (1962), Beatnik Dance
3. Bande à part (1964), Anna Karina en co
4. Zorba the Greek (1964), Learn Me How to Dance
5. Oorlog en vrede (1965), Natasja en Andrej, (vanaf 5:27)
6. Who’s Afraid of Virginia Woolf  (1966), A familiar dance
7. Romeo and Juliet (1968), La moresca
8. The Godfather (1972), Vader en dochter
9. Fame (1980), Op straat (had ook in de lijst hierboven gekund)
10. Heaven’s Gate (1980), Het studentenbal, Ella’s Walz
11. Dirty Dancing (1987), The Time of My Life
12. Scent of a Woman (1992), Tango
13. Pulp Fiction (1994), Mia, Mia en Vincent
14. The Matrix Reloaded (2003), Zion Fiesta
15. Before Sunset (2004), Eindscène
16. Apocalypto (2006), In stamverband (vanaf 2:14)
17. Anna Karenina (2012), Anna en Vronski
18. Baby Driver (2017), The Sidewalk
19. Cold War (2018), L’éclipse
20. Babylon (2022), Het feest

     Uiteraard komen sommige van die scènes pas tot hun recht in de context. Als ik er een moest uitkiezen om mee te nemen naar het onbewoonde eiland, dan neem ik nummer 19, de scène in café L’éclipse uit Cold War (Zimna wojna): existentiële wanhoop op de muziek van Rock Around The Clock. (Ik ga nu nog snel even op de link klikken om het af te leren). 

Back Street 

    En door die oude musicals heb ik dus in de vroege jaren 70 interesse opgevat voor oude films. Dat was alsof nu jongeren van net geen twintig zouden beginnen kijken naar films van de jaren 80 of 90. Stel je voor. Eén zo’n oude film is Back Street is een melodrama uit 1932. De film begint met een vertelstem:  ‘In the good old days, before the 18th amendment …’ Daardoor drong het voor het eerst tot mij door dat het alcoholverbod in de VS (1920-1932) was opgenomen in de Grondwet. Dat je niet zomaar álles in de Grondwet moet opnemen, was al eerder tot mij doorgedrongen.
     Maar Back Street dus, één van de favoriete films van mijn vader. De personages moeten in de loop van de film 30 jaar ouder worden gemaakt, wat men vooral doet door hun haar grijs te kleuren. Bij de vrouwelijke hoofdrol – Irene Dunne - komt daar nog iets bij. De film begint rond de eeuwwisseling toen de vrouwen een voor ons aanvaardbaar kapsel hadden. Maar dertig jaar later is de watergolvende bob in de mode geraakt, het soort kapsel dat Vlaamse nonnen kozen in de jaren 70, toen ze eindelijk hun hoofddoek mochten afdoen. Daardoor alleen al lijkt Dunne op een tante nonneke. Misschien was dat in 1932 minder het geval, toen ook jonge meisjes en masse voor die haarstijl vielen.
     De film gaat zo. Dunne is een vrijgevochten jonge vrouw. ’s Avonds gaat ze uit dansen met mannen, maar daar blijft het bij. Zij is immers een 10, en die mannen, meestal handelsreizigers, zijn hoogstens een 5 of een 6. De sympathieke dromer van het dorp is een 7, met de potentie om een 8 te worden. Maar dan ontmoet Dunne ene John Boles, een jonge zelfzekere bankier, eveneens een 10, zelfs als hij een bolhoed draagt. Het is een van de overtuigendste liefde-op-het-eerste-gezicht scènes die ik ken. De bankier staat op het punt om te trouwen, maar is bereid om zijn plannen om te gooien. Helaas gaat dat niet door vanwege een samenloop van omstandigheden, en de bankier trouwt met zijn verloofde. Vijf jaar later ontmoeten Dunne en Boles elkaar in New-York en beginnen ze een geheime relatie. Dunne wordt de other woman, een femme entretenue die op de achtergrond moet blijven, op een appartement in een achteraf straatje.
     Zo’n relatie heeft zijn nadelen, voor de twee partijen, maar vooral voor de vrouw. Zij heeft haar eer opgeofferd voor de liefde. Dat wordt in de film sereen en rechtlijnig uitgewerkt. Op zeker ogenblik overweegt Dunne te trouwen met de sympathieke dromer van haar geboortedorp die ondertussen een rijke industrieel geworden is. Het zou een rationele keuze zijn, maar het is de irrationele keuze die het haalt.
      Die laatste plotwending was niet naar de zin van de recensent in de New York Times. Hij vindt Dunne ‘exasperatingly silly’ is; ze had ‘some strength of character’ moeten tonen; ze had toen ze de kans kreeg de eerbare vrouw van de industrieel moeten worden; het is ‘implausible’ dat ze dat niet deed. Ik heb daar geen mening over. Mijn moeder heeft van ver en van dichtbij heel wat vrouwen gekend die in hun leven de irrationele keuze gemaakt hebben, zonder dat ze daarom gelukkig werden. Maar als ze door omstandigheden de irrationele keuze niet konden maken, waren ze voor de rest van hun leven even ongelukkig. Van een van hen vertelt ze: ‘Men heeft haar daarna nooit meer zien lachen.’
     Als de bedoeling van melodrama is dat de kijker vochtige ogen krijgt, dan is dat bij mij gelukt, terwijl mij dat meestal slechts overkomt bij overweldigende combinaties van beeld en muziek, of de scènes nu droevig zijn of niet. Bij films als Hamnet of Grave of the Fireflies houd ik het droog. Mijn zoon is daar anders in.

 

Beroemde vrouwenrollen en algemene cultuur
      De toneelactrice Shirley Knight werd geboren op 5 juli 1936. In tijden van sociale media betekent dat ik een of twee berichten over haar zie verschijnen om die verjaardag te herdenken. Een ervan bevatte een citaat van Tennessee Williams:

There are no roles too big for her, no challenges at which she won’t laugh and wrestle and finish stronger, wiser, funnier: her Alma, her Amanda, her Princess, her Serafina. I wish for her a Gertrude, a Lady Macbeth, a Lady Wishfort, a Millament, a Martha in Edward’s play.

    Het behoort geloof ik tot de algemene cultuur om een aantal beroemde rollen uit de theatergeschiedenis te kennen. De eerste rij Alma-Amanda-Princess-Serafina moeten rollen zijn die Williams zelf heeft bedacht voor zijn stukken. ‘Princess’ ken ik van Sweet Bird of Youth en Serafina van The Rose Tattoo. Dan zullen Alma en Amanda ook wel zoiets zijn. Ik zoek het op en het klopt. Alma is een personage uit Summer and Smoke en Amanda uit The Glass Menagerie. Ik heb geen enkel stuk van Williams op de planken gezien, maar zeker meer dan tien films die op zijn stukken gebaseerd zijn. 
    Het tweede rijtje namen stelt mij voor een probleem: Gertrude-Lady Macbeth-Lady Wishfort-Millament-Martha. Gertrude en Lady Macbeth zijn natuurlijk van Shakespeare en Martha is dé Martha van Who’s Afraid of Virginia Woolf, maar wie zijn Millamant en Lady Wishfort? Ik moet het opzoeken en dat blijken personages te zijn uit The Way of the World van William Congreve (1670-1729) die ik alleen ken van het vers ‘Hell has no fury like a woman scorned’. Millament, Lady Wishfort en Congreve vertegenwoordigen een gat in mijn cultuur.
     Welke vrouwenrollen zou een niet speciaal in theater geïnteresseerd persoon moeten kennen om geen cultuurbarbaar te zijn*? Ik laat opera en musicals even buiten beschouwing, en ik heb niet meer dan twee stukken per auteur opgenomen. Bij sommige rollen zie ik vanzelf de gezichten verschijnen van de actrices die meespeelden in de verfilming van de stukken. 

• Clytemnestra           Oresteia
• Antigone                  Antigone                                 – Irene Papas, Geneviève Bujold
• Medea                      Medea
• Lady Macbeth         Macbeth                                  – Francesca Annis
• Rosalind                  As You Like It                         – Hellen Mirren
• Chimène                  Le Cid
• Dorine                     Tartuffe
• Phèdre                    Phèdre
• Bérénice                  Bérénice                                     – Anne Alvaro
• Nora                         Een Poppenhuis**                    – Claire Bloom
• Hedda                     Hedda Gabler                            – Glenda Jackson
• Nina                         De meeuw
• Masja                       Drie zusters
• Julie                        Miss Julie                                    – Jessica Chastain
• Eliza Doolittle        Pygmalion                                – Audrey Hepburn
• Anna                        Mutter Courage.                      – Carmen-Maja Antoni***
• Blanche DuBois     A Streetcar Named Desire     – Vivian Leigh, Jessica Lange
• Maggie the Cat       A Cat on a Hot Tin Roof        – Elizabeth Taylor
• Linda Loman           Death of a Salesman             – Kate Reid
• Martha                     Who’s Afraid of Virginia W.  – Elizabeth Taylor
• Corrie                        Barefoot in the Park              – Jane Fonda     

     Dat 'Mutter Courage’ eigenlijk Anna heet, heb ik moeten opzoeken. Van Kate Reid verschijnt wel het gezicht voor mijn geestesoog, maar de naam heb ik nooit gekend.
     Als ik aan Grok een lijst van grote vrouwenrollen vraag krijg ik nog drie extra personages aangeboden die ik achteraf gezien had willen opnemen, maar wier namen ik niet kan onthouden en die mij dus in een quiz of een culturele conversatie niet van nut kunnen zijn. 

• Alison Porter               Look Back in Anger                       – Emma Thompson
• Mary Tyrone                Long Day’s Journey Into Night  – Katherine Hepburn
• Violet Weston             August: Osage County.                  – Meryl Streep.

      Als je nu die namen kent, hoe moet je ze ooit ter sprake brengen? Je kunt ze in een beschaafd gezelschap niet ongevraagd beginnen opsommen. Maar we moeten niet wanhopen: er kan zich altijd een gelegenheid voordoen. In een van de mooiste televisieseries die ik ken, The Marvelous Mrs. Maisel, krijgen twee sympathieke volkse gangsters de opdracht om een impresario onder druk te zetten naar aanleiding van een Broadway-productie. ‘Over welk stuk gaat het?’ vragen ze. ‘Miss Julie.’ Aha. ‘And who’s playing Jean?’ willen ze weten.

 

* Mijn leerlingen in het zesde jaar maakten kennis met Lady Macbeth, Bérénice, Nora, Blanche DuBois, Linda Loman, Martha en Corrie. Ik geloof dat de meesten van hen Martha zullen onthouden. In plaats van Medea en Antigone, kregen ze Clytemnestra (ook Irene Papas) en Iphigenia (Tatiana Papamoschou). In plaats van Nina en Masja kregen ze Yelena (Julianne Moore) en Sonja (Brooke Smith) uit Oom Vanja. In plaats van Mutter Courage kregen ze Jenny (Yvon Jansen), Polly (Sascha Icks), en mevrouw Peachum (Karin Neuhäuser). Daarnaast kregen zij ook Sister Aloysius (Meryl Streep), Sister James (Amy Adams) en Mrs. Mrs. Miller (Viola Davis) uit Doubt, maar ik geloof dat die rollen niet canoniek genoeg zijn voor mijn lijstje.

** Toevallig heb ik nog een stuk van mijn les over Een poppenhuis terugvonden. Voor de nieuwsgieringen, het filmje staat  hier.

*** Carmen-Maja Antoni heb ik op scène gezien. Haar gezicht ken ik omdat ik later de foto heb opgezocht.