Journalistiek en sociaal engagement

      Het is altijd een goed idee om álle journalistiek – vanwege de intrinsieke kenmerken van het medium – met wantrouwen tegemoet te treden. Zelfs de oorsprong van het woord – journal – verwijst meer naar de waan van de dag dan naar waarheidsvinding vanuit diep inzicht en breed perspectief. Maar vandaag is dat wantrouwen, lijkt mij, groter dan vroeger. Mensen op rechts én op links wantrouwen de mainstream media als een soort regime-pers.

      Het wantrouwen op rechts is recenter. Conservatieve lezers van een zekere leeftijd ergeren zich aan de linksliberale oriëntatie van de media, en aan de nadrukkelijkheid waarbij die oriëntatie wordt beleden. Ze hebben de indruk dat de kwaliteitsmedia in vroeger tijden een neutralere opstelling nastreefden. Zelf kan ik die indruk niet controleren omdat ik vroeger amper kranten las en dus niet weet ‘wie es recht eigentlich gewesen ist.’
     Behalve enkele complotdenkers, beseft iedereen dat de linksliberale opstelling van de media nogal spontaan tot stand gekomen is. Daar was niet veel sturing voor nodig. Maar de keuze voor een meer neutrale of een meer geëngageerde opstelling is geloof ik wel een bewuste keuze van hoofdredacteurs. Ik kan mij voorstellen dat Karel Verhoeven over zo’n kwestie lang en diep nadenkt. Hij moet daarbij rekening houden met zijn eigen geweten, de modetrends, de concurrentie en de verkoopcijfers.
    Die modetrends interesseren mij. Is er in de laatste 100 jaar een ononderbroken evolutie geweest van neutrale naar geëngageerde berichtgeving. Of hebben we hier, zoals zo vaak, met een slingerbeweging te maken. En waar bevond zich de slinger in de jaren 50 van vorige eeuw?
     De film Teacher’s Pet (1958) gaat over die verschuiving van modes. Clark Gable is iemand van de oude school: de journalist is voor hem een vakman die de feiten moet achterhalen en die ze beknopt en zakelijk moet weergeven. Doris Day daarentegen ziet de journalist als een intellectueel die het nieuws met een sociale interpretatie en humane boodschap moet verrijken. Zij lijkt de nieuwe mode te vertegenwoordigen. Maar is die mode werkelijk nieuw? Ze spiegelt zich vooral aan haar vader die van een nog oudere school is dan Gable, en dié school had dan weer heel veel sociale boodschap te brengen, zij het met minder intellectuele pretenties.