De verdwenen schilderijen van de Arenberg

      Het is altijd hetzelfde liedje. Ik lees op Facebook een aantal berichten die ik niet begrijp. Ik denk: laat maar. En daarna blijft de kwestie mij achtervolgen. Gisteren ging het over de Arenbergschouwburg, en foto’s, of schilderijen,  die waren opgehangen, of weggehaald, of vervangen. Ik begreep er niet veel van, en had ook niet veel zin om het te begrijpen. ‘Er zit geen stukje in,’ dacht ik.
     Maar zo gemakkelijk kwam ik er niet van af. Op mijn oude woke-stukjes verschenen plots reacties die naar de kwestie verwezen. F.D. schreef cryptisch: ‘Prachtige foto’s moeten weg uit de Arenberg, “woke” zegt de N-VA-schepen.’ Volgens F.D. was het een treffend voorbeeld van rechtse, autoritaire cancel-cultuur. Dus zuchtte ik even, en ging kijken op de FB-pagina van Paul Cordy, die districtsburgemeester van Antwerpen is, en een cultureel onderlegd man. Die zou wel weten hoe de vork in de steel zat.
     En op die FB-pagina kreeg ik inderdaad enige uitleg: ‘Toch even de puntjes op de i,’ schreef Paul, Nabilla Ait Daoud laat de foto’s niet verwijderen. De foto’s worden verplaatst binnen het gebouw en zullen daar nog altijd bekeken kunnen worden door het publiek. Toen directeur Milan Rutten echter, zonder de stad te raadplegen en zonder blijkbaar ook de raad van bestuur te raadplegen, besliste de schilderijen te vervangen door foto’s, verdwenen de schilderijen naar het depot en waren ze niet meer zichtbaar voor het publiek. Met andere woorden, niet de N-VA schepen bezondigde zich aan het censureren en verwijderen van beelden, maar wel de directeur van de Arenberg.’ Nu wist ik ongeveer genoeg om op F.D.’s reactie te antwoorden. De foto’s waren niet weg, en de schilderijen hingen weer op hun plaats. Als F.D. vond dat het ‘prachtige foto’s’ waren, dan gaf ik hem op dat punt graag gelijk. Ik weet niet veel af van fotografie, en misschien waren de schilderijen die nu weer op hun plaats hingen ook wel prachtig. Daarmee was de kous af. Case closed.      Ja, dat had ik gedacht! Vandaag sla ik Het Nieuwsblad open en lees ik het commentaarstuk van Peter Mijlemans. Dat is altijd goed voor enige ergernis. Het zijn de ‘vleiers van Bart De Wever’, schrijft Peter, die de foto’s vervangen hebben. Zij willen de strijd tegen woke voeren door op ‘simplistische manier’ de foto’s van ‘oude blanke mannen’ terug te hangen en zo het ‘herschrijven van de geschiedenis’ ongedaan te maken. Ze hebben ‘veronrustende uitspraken’ gedaan, vindt Peter nog.
     Ik weet niet zeker wat ik ervan moet denken. Gelukkig staat op de bladzijde ernaast een foto van een deel van de trappenhal waar het om gaat. Eén beeld zegt meer dan duizend woorden. Ik zie vijf portretten: David Teniers - dan een eigentijdse foto - dan Joost van den Vondel - dan William Hogarth - dan weer een eigentijdse foto. Ik vind die combinatie een barbaarse stijlbreuk*. Ik krijg onmiddellijk sympathie voor de N-VA’ers die die ingreep ongedaan wilden maken en de oorspronkelijke harmonie wilden herstellen. Alles weer zoals het was! In onze school heeft een barbaarse directeur – de man is niet lang directeur gebleven – een prachtig koloniaal fresco laten overschilderen. Het fresco was ‘toch niet meer intact’, en de muur had ‘een fris kleurtje nodig’. Helaas is die schandaad niet te herstellen. In de Arenberg kon het wel. De oorspronkelijke schilderijen waren niet overschilderd, maar netjes opgeborgen in het depot.
    En wat waren dat voor schilderijen die ontbraken op de foto in Het Nieuwsblad? Provinciaal gedeputeerde Luk Lemmens (N-VA) legt het uit: ‘Het gaat om portretten van historisch belangrijke figuren. Die portretten weghalen was eens te meer een voorbeeld van hoe de woke-beweging de geschiedenis probeert te wissen.’ Dat vindt comedian Michaël van Peel dan weer ‘hilarisch’. Michaël treedt geregeld op in de Arenberg en is dus een soort expert terzake. ‘De portretten van Marnix Huppeldepup en Gilbert Dinges? Sorry, wie? Niemand kent die figuren.’
     Die Gilbert Dinges is eigenlijk Gilbert van Schoonbeke, een 16de-eeuwse ondernemer die de stad hielp uitbouwen naar het noorden. Ik had eerlijk gezegd nog nooit van hem gehoord, en ben blij dat ik de naam nu heb opgezocht op Wikipedia. En Marnix Huppeldepup is - hoe is het mogelijk? - Marnix van Sint-Aldegonde. Die ken ik maar al te goed. Meester Bernard in het vierde leerjaar vertelde ons van die  burgemeester van Antwerpen en strijdmakker van Willem van Oranje. Zelf vertelde ik elk jaar aan mijn leerlingen dat het Wilhelmuslied aan Marnix wordt toegeschreven, maar dat het auteurschap niet zeker is. Ik meen mij zelfs te herinneren dat Tom Waes het even over Marnix had in de zesde aflevering van Het Verhaal van Vlaanderen.
     Marnix Hupeldepup! Welja, en David Huppeldepup en Joost van den Huppeldepup! En er moet ook een schilderij geweest zijn dat een zekere Leonardo Huppeldepup voorstelde. 

 

*Anderen, zoals Michaël van Peel, vinden dat zo’n stijlbreuk ook de aandacht vestigt op de historische portretten zelf. Daar kan over worden gediscussieerd. Als dat zo is, dan had men de historische portretten niet naar het depot moeten brengen, maar ze ergens andersophangen midden in een collectie hedendaagse foto’s. Maar ’t is mijn smaak niet. 

Reuzegom en andere kortjes

Reuzegom
Advocaat Sven Mary spreekt over Reuzegom als een ‘elitair clubje met een rechts, racistisch kantje’. Rechts? Is het omdat ik mijzelf eerder aan die kant situeer, dat ik die associatie van het Reuzegom-sadisme met een politieke stroming onfatsoenlijk vind? Ik geloof het niet. Elke vorm van politiek misbruik die men van zo’n verschrikkelijke gebeurtenis maakt, stuit mij tegen de borst. Ik heb in de vijf jaar dat ik op Doorbraak publiceer slechts één keer de hoofdredactie lastiggevallen met een klacht. Dat was toen een artikel over de zaak-Sanda Dia in mijn ogen teveel naar politieke commentaar neigde. Ik vond dat in die dramatische omstandigheden ongepast. Het is best mogelijk dat de Reuzegommers uit een milieu komen van CD&V’ers, Open-Vld’ers, N-VA’ers en VB’ers, maar dat heeft met het – weliswaar ongewild – doodfolteren van een ‘schacht’ weinig te maken. 

Reuzegom (2)
Overgangsrituelen zoals studentendopen hebben mij nooit aangesproken. Toen ik ‘jaarverantwoordelijke’ was in de Romaanse, heb ik een doop georganiseerd die zo braaf was dat we de professoren er op konden uitnodigen. Ik zou geweldig opgezien hebben tegen een Reuzegomformule waarbij je eerst extreme pijn en vernederingen moet ondergaan om die dan het jaar daarna zelf toe te brengen aan anderen. Het ene lijkt mij al even erg als het andere. En dat alles met als doel een ‘broederband’ tot stand te brengen die mij ook al niet veel zegt.
Maar als ik mij nu eens wél aangetrokken had gevoeld tot zo’n broederbandbedoening, hoe zou ik mij dan gedragen hebben bij het sadistische ritueel dat eraan voorafgaat? Als haantje-de-voorste? Dat zou mij verwonderen. Als medeplichtige die de andere richting uitkijkt? Dat kan ik niet uitsluiten.

Populisme
Politici moeten doen wat juist is, en niet wat ‘het volk’ zegt. Maar ze moeten altijd goed nadenken of ‘het volk’ niet ergens toevallig gelijk heeft. En dat is iets helemaal anders dan het hautaine ‘luisteren naar het signaal van de kiezer.

Pilot
Als men een televisieserie maakt, begint men meestal met een pilot, een eerste aflevering om uit te testen hoe alles loopt. Als je achteraf zo’n eerste aflevering bekijkt, sta je er versteld van hoeveel materiaal daar al aanwezig is dat later zal worden uitgewerkt. De eerste aflevering van Allo, Allo bevat geloof ik al alle grappen die in de 84 volgende afleveringen zullen worden herhaald. Soms bevat zo’n aflevering ook materiaal waar later niets mee gebeurt. In de pilot van The Marvelous Mrs. Maisel vernemen we dat Midge aan de universiteit Russische literatuur heeft gestudeerd. Daar horen we nooit meer iets over. En gelukkig maar. Ik moet er niet aan denken dat Midge Tolstoj of Dostojevski zou citeren terwijl ze op straat omkijkt naar het leuke hoedje van een voorbijgangster.

Kijkvoer
Sinds Netflix weten we pas echt wat het betekent om naar series te kijken. Er zijn vandaag méér series, er zijn veel goede bij, en je kunt de afleveringen na elkaar bekijken, zonder telkens een week te moeten wachten. Nu pas merken we ook hoeveel gemakkelijker het is om naar een serie te kijken dan naar een film. Bij een serie moet je weliswaar eerst de pilot door, maar dan ken je de personages, de drijfveren, de settings, het genre, de toon, de sfeer en de algemene richting van het verhaal. Je kunt je laten drijven op de stroom. Bij een film daarentegen moet je telkens vanaf nul beginnen. Je moet heel wat investeren om in het verhaal te komen.
Maar series zijn gemakkelijk kijkvoer.

Leesvoer
Laatst las ik een vergelijkbare opmerking over dikke romans en korte verhalen. Dikke romans zijn als series. Je moet wat investeren in de eerste 20-30 bladzijden, en als je de personages mooi genoteerd hebt op een los blaadje, kun je je verder laten meeslepen door het verhaal en er helemaal ‘in opgaan’. Met korte verhalen is dat anders. Dat is meer zoals bij films. Je moet bij elk verhaal weer helemaal opnieuw beginnen.
Maar dikke 19de-eeuwse romans, en hun opvolgers, de hedendaagse bestsellers, dat is gemakkelijk leesvoer. Ze zijn ook zo ontstaan, legde ik elk jaar aan mijn leerlingen uit: als periodiek verschijnende feuilletons, met lekkere clifhangers aan het einde van elke aflevering.

The masked singer
Verdraagzaam zijn is gemakkelijk als het niets kost. De televisie mag van mij de grootste onzin uitzenden, ik kan er mij niet in opwinden want ik moet er niet naar kijken. Andere mensen beleven er wel plezier aan, en dat is voor mij genoeg. Ik heb op die regel maar één uitzondering: The Masked Singer. Ik heb mij het concept laten uitleggen. Ik heb foto’s gezien. Echte foto’s, niet gefotoshopt. Als ik eraan denk, gaat mijn bloed koken. Ik moet niet kijken, dat is waar, maar de gedachte dat het programma bestáát, is voor mij onaanvaardbaar. In elke fatsoenlijke dictatuur zou het verboden zijn. Wat waren de laatste woorden van Mr. Kurtz ook weer?

Ontsla ons nu! en andere kortjes

Ontsla ons nu!
De vakbonden verzetten zich tegen de overname van Delhaize-winkels door zelfstandige franchisehouders. De werknemers zouden onder het nieuwe beheer wellicht iets minder verdienen, flexibeler moeten werken en bovendien niet zeker weten of hun Delhaize-winkel na de overname wel rendabel zou zijn en dus open zou blijven. Dan nog liever een collectief ontslag, vinden sommigen, met een ruime ontslagvergoeding voor iedereen, een brugpensioen voor de oudere werknemers, en de keuze tussen ander werk zoeken of een werkloosheidsvergoeding voor de jongere werknemers.
Werknemers die eisen om ontslagen te worden, het blijft iets vreemds. Maar het ligt niet in mijn aard om daar verontwaardigd over te zijn. Ik houd mij in zulke gevallen aan de stelregel: don’t blame the player, blame the game.

Gigantisme of monopolie
Oud Parochieblad-hoofdredacteur Mark van de Voorde plaatste op Knack.be enkele bedenkingen bij de zaak-Delhaize. Hij begint met de stelling dat franchisehouders van een Proxy Delhaize-winkel geen echte zelfstandigen zijn en eindigt met een aanklacht dat grote multinationale concerns ‘razendsnel’ en ‘wereldwijd’ een monopolie aan het verwerven zijn over productie en verkoop. Ik denk dat Van de Voorde hier twee zaken door elkaar haalt: gigantisme en monopolievorming. Gigantisme ontstaat als kleine bedrijven plaats ruimen voor grote bedrijven, terwijl die grote bedrijven elkaar blijven beconcurreren. Gigantisme leidt tot killere menselijke relaties* maar ook tot goedkopere producten. Met monopolievorming gaat het om iets helemaal anders. Daarmee krijg je geen goedkopere maar duurdere producten, want de monopolist is de enige die iets aanbiedt en hij kan dus vragen wat hij wil. Colruyt is een gigantisch bedrijf, maar de rode prijzen zijn het tegenovergestelde van monopolieprijzen. Dat ziet het kleinste kind.
Toch zal het discours van Van de Voorde blijven appelleren aan diegenen die het gigantisme verwerpen om menselijke redenen**, en die daarvoor graag de economische drogreden van monopolievorming door de vingers zien.

Eerst alles kapotconcurreren en dan …
Mijn vader had de ziel van een middenstander en was 60 jaar geleden al een groot tegenstander van supermarkten. Eerst lokken ze je met lage prijzen, zei hij, ze concurreren alles kapot, en nadien, als ze alleen overblijven zullen ze hun prijzen met 200 of 300 procent opslaan. Ondertussen zijn we 60 jaar verder. Er is veel kapotgeconcurreerd. Er is veel in de plaats gekomen. Maar supermarkten waar alles 200 of 30o procent duurder is dan in de kleinhandel, dat hebben we nog niet gezien.

Guilt by association
Ik las ergens dat een fatsoenlijk stukjesschrijver onmogelijk nog iets op Doorbraak kon plaatsen, nu Cliteur er een positieve recensie geplaatst had over het laatste boek van Baudet. Als ik dat dus wel doe, wat ik van plan ben, dan associeer ik mij met Doorbraak dat op zijn beurt geassocieerd is met Cliteur, die op zijn beurt geassocieerd is met Baudet,  die zich op zijn beurt geassocieerd heeft met antisemitische twitteraars. 
Mijn reflex is omgekeerd. Ik ben altijd geneigd om te dissociëren. Mocht ik een tractaat van Hitler tegenkomen waarin hij een vergelijkende studie maakt van het Duitse protestantisme en het Duitse katholicisme door de eeuwen heen, dan zou ik dat tractaat geloof ik in de eerste plaats op zijn merites beoordelen. De filosoof Popper had dat ook. Hij prijst Lenins boek Empiriocriticisme en materialisme omdat het goede argumenten voor het filosofisch realisme bevat. Daarmee dissocieert Popper die argumenten niet alleen van Lenin als politicus, maar ook van de fanatieke en uiterst onverdraagzame toon van het boek, een toon waar elke andere filosoof zich een hoedje van schrok.

Oude mannetjes
Als ik op straat een oud mannetje zie, kan ik mij vaak min of meer voorstellen hoe hij er als jongen moet hebben uitgezien. Ik kan mij zelfs zijn gezicht ongeveer voorstellen. Maar bij een oud vrouwtje kan ik mij nooit voorstellen hoe ze er als meisje uitzag.

Hallo
Zijn er naast mijn vrouw en ik nog andere supporters van VTM-weerman David Dehenauw? Die man is kostelijk. Aan het einde van Het Nieuws doet hij een korte interventie over het weer waar niet veel aan te beleven valt, maar na een kort reclameblokje volgt dan de hoofdschotel: Het Weer. ‘Hallo,’ zegt David, op een toon die zo vlak is als de Noord-Europese Laagvlakte. ‘Hallo,’ antwoordden mij vrouw en ik, unisono, in een poging om de montere monotonie van David zo goed mogelijk te benaderen.
Probeer het eens, beste lezer, je wordt er vrolijk van.

Actiefilms
Voor ontspanning grijp ik hoe langer hoe meer naar actiefilms. Dat is eigenaardig, want er zijn heel veel slechte actiefilms, en bovendien hou ik niet zo van actie. Actiescènes spoel ik meestal versneld door. Maar als ik moet kiezen tussen een heel slechte actiefilm en een heel slechte romantische komedie, dan kies ik de heel slechte actiefilm. Trouwens, maakt men nog goede romantische komedies?

* Misschien leidt de neergang van kleine zelfstandige ondernemers en handelaars ook tot politieke verschuivingen doordat de typische middenstandsmentaliteit uit de maatschappelijke puzzel verdwijnt.
** Of om ideologische ‘antikapitalistische’ redenen, wat bij Vande Voorde ook wel eens het geval zou kunnen zijn.

De definitieve definitie van woke

De definitieve definitie van woke
Onlangs vond ik een zeer bevredigende definitie van woke bij Jean-François Braunstein. In vrije vertaling: woke is een doctrine met vier stellingen. 

1. perceptie is belangrijker dan feiten, bijvoorbeeld: je eigen perceptie van je geslacht is belangrijker maakt je fysiologische geslacht irrelevant; 
2. antiracisme moet niet kleurenblind zijn maar moet juist ras en afkomst betrekken in elke analyse en actie;
3.  je bent onderdrukker of onderdrukte in functie van je intersectionele positie: geslacht, huidskleur, seksuele oriëntatie, opleiding, handicap … 
4. objectieve wetenschap bestaat niet want de visie van de wetenschappers is bepaald door hun intersectionele positie.

Voeg daar als methoden de cancel-culture, de safe spaces, en de goeie oude positieve discriminatie bij, en een flinke scheut fanatisme als levensingesteldheid, en je zult in het heetst van de cultuurstrijd nooit meer om een defintie verlegen zitten. 

Definitie van de westerse cultuur
Nu we toch met definities bezig zijn. Elchardus definieert de hedendaagse westerse cultuur vanuit vijf kenmerken: democratie, rechtstaat, secularisme, verzorgingsstaat, wetenschap. Gemakkelijk om te onthouden. Ik zou eraan toevoegen: vrijheid van ondernemen en vrijheid van meningsuiting, waarbij ik aanvaard dat de grenzen rond die vrijheiden controversieel zijn. Maar dat zijn de grenzen rond de andere begrippen ook.

Unizo en vakbond
Op de radio hoorde ik hoe een zegsman van Unizo en een vertegenwoordiger van de vakbond lessen trokken uit de Delhaize-perikelen. De antagonisten waren het over een punt eens: er waren te veel supermarkten, er mochten er geen meer bij komen. Unizo vond dat gemeentebesturen de ruimtelijke ordening als voorwendsel moesten gebruiken om vergunningen te weigeren, en de vakbond had een advocatenkantoor gecontacteerd om te zien wat men tegen nieuwe vergunningen kon beginnen. Zelf vermoed ik ook dat er te veel supermarkten zijn, maar in tegenstelling tot Unizo en de vakbond weet ik dat niet zo zeker. Misschien zijn er wel niet genoeg. Zoiets wordt in een vrije economie uitgemaakt door de markt, en niet door Unizo, of de vakbond, of gemeentebesturen, of advocatenkantoren. 

Unizo en de vakbond (2)
En wat waren de redenen om het aantal supermarkten te hoog te vinden? Unizo was duidelijk: de winstmarges waren in gevaar. Prima, daar dient de vrij markt voor: om de winstmarges in gevaar te brengen. En de vakbonden? Dat was minder duidelijk. Als ze consequent willen zijn, zouden ze moeten aandringen op de sluiting van vestigingen. Dat is niet hun gewoonte geloof ik*. Ze klagen nu vooral dat vestigingen van het concern Delhaize door zelfstandigen zouden worden overgenomen. Komt dat, zoals mijn vader altijd zei, omdat vakbonden instinctief liever met het grootkapitaal dan met de middenstand te maken hebben? Dat kan. Wat zeker meespeelt is de vrees dat zelfstandige uitbaters minder gunstige voorwaarden aan de werknemers zullen kunnen aanbieden. Een concern maakt soms grotere winst door schaal- en mangementsvoordelen en heeft daardoor  een ruimere onderhandelingsmarge. En als het geen winst maakt, maar verlies, kan het de geleden verliezen een poosje opvangen met andere winstgevende activiteiten. Maar dat laatste blijft niet duren.

Werknemer en klant
Bij linksen hoor ik soms dat het kapitalisme de klant bevoordeelt ten opzichte van de werknemer. Ik had een vriend die altijd op dat spijkertje klopte. En hij had gelijk. Het kapitalisme werkt volgens het beginsel dat de klant koning is. Supermarkten en fastfood restaurants beconcurreren andere supermarkten en fast food restaurants met lage prijzen om klanten te lokken. Om die prijzen laag te houden, betaalt men caissières en hamburgerbakkers lage lonen. Maar werknemers zijn tegelijk ook klanten, en klanten zijn tegelijk ook werknemers, waardoor een en ander op een nuloperatie neerkomt. Wat de caissière door een laag loon als werkneemster verliest, wint ze weer als klant als ze een lage prijs betaalt in een fastfood restaurant.

Werknemer en klant (2)
Maar proberen de werkgevers die winstmarges niet te vergroten, door de lonen zo laag mogelijk te houden? Zeker proberen ze dat. Maar de markt werkt langs twee kanten. Men moet klanten lokken met lage prijzen, en werknemers lokken met hoge lonen. Als de prijzen té hoog worden, verliest men klanten, en als de lonen té laag worden, verliest men werknemers. 
Blijft er dan speelruimte over bij het bepalen van lonen en prijzen? Natuurlijk. Waarom vergelijkt mijn vrouw anders de reclamefolders? En waarom bestaan er anders onderhandelingen tussen ‘sociale partners’ als Unizo en de vakbond? 

Culturo’s in Oostende
Op de Facebookpagina van Pascal Cornet las ik dat alle culturo’s naar Oostende aan het verhuizen zijn of daar nu al een tweede verblijf betrekken. Dat is goed nieuws. Ik vind het fijn om in het weekend beroemde mensen op straat te zien rondlopen, of op café aan een tafelte te zien zitten. Maar ik wil het ook niet zo ver drijven als voormalig bouwmeester Leo Van Broeck. Die was geloof ik speciaal in Brussel gaan wonen omdat hij daar in het park al eens een beroemd Frans politicus rondjes kon zien lopen. ‘Dat zie je niet in fermettegem,’ zei de bouwmeester ergens in een interview.

Neutrale journalisten
Waarom stoor ik mij aan politieke journalisten die op twitter berichtjes plaatsen met een politieke strekking? Zozeer zelfs dat er van mij een deontologische code mag komen die zoiets verbiedt. Nochtans stoor ik mij daar veel minder aan wanneer BV’s, academici of sportjournalisten zoiets doen. Er zijn geloof ik twee redenen die mijn houding kunnen verklaren. Ik vind dat politieke journalisten, zeker als ze ook commentaarschrijver zijn, al genoeg kansen krijgen om hun mening openbaar te maken, en dat binnen een kader dat tot enige nuance verplicht. En ten tweede zou ik graag zien dat die journalisten een zekere onpartijdigheid blijven betrachten. Die onpartijdigheid is in het beste geval een onbereikbaar ideaal, maar ‘je eens goed laten gaan op de sociale media’ brengt dat ideaal zeker niet dichterbij. 

Reageren op nijdige reacties (2)
Ik heb in mijn voorlaatste stukje al aangegeven waarom ik nijdige reacties op mijn Facebookpagina soms beantwoord in plaats van ze te negeren. Dat was, schreef ik, om uit te testen of ik voor mijzelf bevredigend antwoord vond. Er is nog een andere reden. Ik wil ook uittesten of ik mijn opponent zover krijg dat hij een toegeving doet op een klein onderdeeltje van de controverse – op een onderdeeltje waar mijn standpunt mij onweerlegbaar toeschijnt. Ik verwacht dan dat de opponent op zijn beurt antwoordt en dat zijn reactie begint met ‘dat is wel waar, maar …’ Helaas krijg ik zelden een antwoord dat met die woorden begint. 

* Het lijkt mij wel een typische vakbondsbenadering om risico’s voor bestaande arbeidsplaatsen te willen uitsluiten zelfs als men daarvoor het creëren van nieuwe arbeidsplaatsten moet tegengaan. 

Jongens die rechtopstaan en andere kortjes

Jongens die rechtopstaan
Naar aanleiding van de vrouwendag heeft men in het Atheneum van Halle een ludieke actie georganiseerd. De jongens moesten gedurende het eerste lesuur rechtopstaand les volgen terwijl de meisjes mochten gaan zitten. Ik ben daar voorstander van. Ook op het openbaar vervoer moeten mannen hun zitplaats afstaan aan vrouwen. Jongens kunnen die oude hoofse regel ook in woke tijden best zo vroeg mogelijk ingeprent krijgen. In het klaslokaal zijn weliswaar genoeg stoelen voor iedereen, maar het is nu eenmaal moeilijk om daar ‘authentieke’ situaties na te bootsen, hoezeer de pedagogische richtlijnen voor talenonderwijs daar ook op aandringen. Alleen vraag ik mij nu af hoe men het gender van de zogenaamde jongens in het Atheneum heeft bepaald. Heeft men wel gevraagd hoe ze zichzelf identificeren?

Gary Lineker
Mensen die bekommerd zijn om de evenwichtigheid van mijn blog kwamen met de suggestie om iets te schrijven over de Britse voetbalpresentator Gary Lineker. Die is door de BBC geschorst geweest vanwege een tweet waarin hij het Britse immigratiebeleid vergeleek met de jodenvervolging in nazi-Duitsland. ’t Was een mooi voorbeeld van rechtse cancelling, werd mij gezegd, en het was waar. Ik vind zelfs dat de woke cancellers er een voorbeeld aan moeten nemen. Na enkele dagen is de schorsing ongedaan gemaakt en heeft de BBC zich bij de presentator verontschuldigd*. Zo hoort het.
Verder wordt er nu bij de BBC nagedacht over betere richtlijnen voor medewerkers in verband met de sociale media. Ook dat is een prima idee. Zelf vind ik dat de media hun schermgezichten en journalisten best mogen verbieden van op sociale media openbare politieke berichten te plaatsen. Dat is een vorm van zelfcensuur waar ik achter sta. Als ik een politieke tweet tegenkom van Joël De Ceulaer schrik ik altijd even. Hij zegt daarin misschien hetzelfde als wat hij in een artikel schrijft, maar die tweet stoort mij meer. Anderzijds, als Joël een sportjournalist was, zou het mij minder storen. En als Joël een professor was zoals Van Ranst, zou het mij ook minder storen.

Appartementsgebouwen aan de kust
Veel mensen vinden de appartementsgebouwen aan de kust lelijk. Die mensen zouden liever hebben dat de zee overgaat in duinen, zoals in Raversijde en op de oosteroever van Oostende, met misschien hier en daar een smaakvolle villa voor de 0,01 procent. Daar valt iets voor te zeggen. Ik vind de Koninklijke Villa in Oostende ook mooier dan het appartementsblok van waaruit wij naar de zee kijken. Ik ben ooit in die Villa geweest toen mijn broer daar aan het revalideren was, en het is daar en toen dat ik begon dromen van een verblijf met zeezicht.  Maar met alleen villa’s en geen appartementsblokken zou dat bij een droom gebleven zijn. 
Die appartementsgebouwen hebben echter een groot nadeel. Er wonen mensen in, en in de zomer overspoelen die het strand. En dat trekt op zijn beurt toeristen aan die zich bij bewoners voegen tot het één wriemelende kudde wordt. In Raversijde en op de oosteroever van Oostende zul je zelfs in het hoogseizoen zo’n kudde niet aantreffen. Natuurlijk, een eenzame en verlaten kust is edeler en hoogstaander dan een druk strand, maar gezellige drukte heeft ook iets. Veel mensen komen precies naar het strand omwille van die drukte. Mijn grootvader ging erg graag naar de kust. Om naar de zee te kijken, maar eigenlijk nog meer om naar de mensen te kijken. Hij ging nooit baden in zee, maar hij had, met de dichter kunnen zeggen: ‘Je suis homme et veut prendre un bain d’humanité.’ 
Maar goed, dat er onder de appartementsgebouwen ook erg lelijke zijn, dat vind ik ook. Al raak ik het met mijn vrouw niet altijd eens over welke dat nu precies zijn.
 
Vuilnisbak

Laatst waren wij op zoek naar een vuilnisbak voor het appartement. Hij moest passen in een kleine bergruimte, mocht niet breder en dieper zijn dan 35 cm en niet hoger dan 70 cm. Door een gelukkig toeval had Delhaize die week een model in de aanbieding: de Curver Decobin Push 40 l Zilver Metallic / Zwart - 28x35x68 cm. ’t Is een prachtig toestel. Het model heeft geen pedaal, maar als je op het deksel drukt veert het omhoog. Als je voorzichtig drukt en je vinger op het deksel laat rusten terwijl het omhoogkomt, is het precies alsof je vinger magische krachten bezit.

Stifstof en Marrakesh
Bij de Marrakesh-crisis was N-VA geïsoleerd in de federale regering; bij de stikstof-crisis was CD&V geïsoleerd in de Vlaamse regering. Laten we even uitgaan van de eerlijke bedoelingen van de dissidente partij. Dus: rond Marakesh was N-VA bezield door een eerlijke bekommernis** om immigratie te beperken en de andere partijen door de eerlijke wens om immigratie te vergemakkelijken; bij stikstof was N-VA bezield door een eerlijke bekommernis om de stikstofuitstoot te beperken en CD&V door de eerlijke wens om de jonge boeren een maximaal economische perspectieven te garanderen.
Vanwaar komt dan het verschil in uitkomst van de twee crisissen?  De eenvoudigste verklaring is dat bij de eerste crisis enkele partijen geen énkele toegeving wilden doen en dat in het tweede geval enkele partijen wel toegevingen wilden doen***. Wie die partijen waren, dat weet ik niet. Ik heb natuurlijk wel een mening. Maar de lezer ook, dus die heeft niets aan de mijne.

Stifstof en Marrakesh (2)
Er is nog een andere verklaring mogelijk. Marrakesh was een principieel dossier dat uitnodigde tot onverzoenbare tegenstellingen. Rond stikstof krijg je de indruk dat het het water niet zo diep was en dat het vooral om technische details ging. Zowel N-VA als CD&V wilden minder stikstof; zowel CD&V en N-VA wilden rekening houden met de economische belangen van de boeren.

Ecologische voetafdruk
Ik het het altijd moeilijk met het begrip van de ecologische voetafdruk, waarbij consumptie van grondstoffen wordt omgerekend in oppervlakte-eenheden – de zogenaamde totale biologisch productieve ruimte die voor die consumptie noodzakelijk is. Ik denk wel dat het begrip nuttig is om vergelijkingen te maken. Zo zou een gemiddelde Belg per jaar 7,5 hectare nodig hebben voofr zijn consumptie en de gemiddelde Indiër 0,9 hectare. De ecologische voetafdruk van de Belg is dus 8 keer groter dan die van de Indiër, terwijl zijn jaarlijks inkomen 43 keer groter is. Je zou op het eerste gezicht andere verhoudingen verwachten.
 
Ecologische voetafdruk (2)
De ecologische voetafdruk wordt wel eens gebruikt om de ecologische apocalyps af te kondigen. Men neemt het hele bruikbare aardoppervlak, verdeelt dat door het aantal inwoners en komt dan tot de conclusie dat elke aardbewoner recht heeft op 1,8 hectare, waaruit blijkt dat de Belg 400 % boven zijn ecologische stand leeft. Of men neemt de hele wereldbevolking en vermenigvuldigt die met de voetafdruk van de gemiddele Amerikaan. Dan is de wereld vele, vele malen te klein. Maar het toekomstige draagvlak van de aarde kan moeilijk berekend worden. Het is afhankelijk van de technische evolutie. De hoeveelheid grondstoffen die beschikbaar is, hangt af van de mijnbouwtechnieken. Ik kijk van hier uit op het windmolenpark van Zeebrugge. Dat is oppervlakte die tot voor kort amper gerekend werd bij de ‘bruikbare ruimte’.

 

 

* Zie hier.
** In plaats van een eerlijke bekommernis kunnen ook politieke berekening de oorzaak zijn van de harde opstelling van N-VA en CD&V: de verwachting dat men kiezers kon winnen door profilering. Maar zo’n verklaring vergt meer speculatie dan ik hier bereid ben in te roepen.

*** Ook hier kan gespeculeerd worden over de politieke berekening van de meerderheidspartijen: in het Marrakesh-dossier de wil om N-VA te vernederen, in het stikstofdossier de wil van N-VA om haar staatsmanschap te bewijzen. En er zijn nog andere speculatieve verklaringen mogelijk zoals het communautaire aspect, de deadline, de onderhandelingskunst en doorzettingsvermogen van de regeringsleider.

Het stikstofakkoord en andere kortjes

Stikstofakkoord
Ik wilde de onderhandelaars niet beïnvloeden en heb dus tot nu toe gezwegen over de stikstofmiserie. Maar nu het akkoord er is, wil ik er wel iets over kwijt. Ik heb begrepen dat de stikstofuitstoot in de nabije toekomst hoger zal zijn dan Demir had gewild en lager dan CD&V had gehoopt. Daar kan ik mee leven. Ik ben blij dat ik mij niet gemoeid heb. En ik ben blij voor Jan Jambon, maar dat durf ik bijna niet schrijven uit vrees voor nijdige reacties.

Reageren op nijdige reacties
Ik probeer nijdige reacties van opponenten op mijn Facebookpagina te negeren of heel zakelijk te beantwoorden. Zo’n zakelijk antwoord kan wat hautain overkomen, ik weet het, maar het is niet de bedoeling. Meestal probeer ik gewoon even uit of ik voor mijzelf een bevredigend antwoord vind op de gerezen tegenwerping. 

Wispelturige kat
In The Long Goodbye – de film, niet het boek – heeft Philip Marlow een probleem. Zijn kat wil maar één soort kattenvoedsel eten en het voorraadje daarvan is op. Wij hier hebben het tegenovergestelde probleem. Onze kat wil altijd maar ánder kattenvoedsel eten. Na twee, drie blikjes is het tijd voor een ander merk. En dan bang afwachten of hij het zal lusten. Het is niet omdat hij het de vorige keer lustte, dat dat nu weer het geval zal zijn.



Tijdreizen
Als ik in de tijd kon reizen, wat zou ik dan, na opfrissing van mijn latijn, aan de Romeinen kunnen uitleggen over onze wetenschap en techniek? Ik bedoel: uitleggen op een overtuigende en precieze manier. Niet veel vrees ik. Onze ‘arabische’ cijfers misschien.

Onderwijs: de lat ligt veel te hoog!
Je hoort soms dat ons onderwijs te lage eisen stelt aan de leerlingen. Voor het onderwijs van vreemde talen is dat omgekeerd: daar ligt de lat veel te hoog. Leerlingen moeten bij een ‘luisteroefening’ een Franse conversatie kunnen begrijpen die opgenomen is in een treinstation. Ze moeten op een toets tien zinnen kunnen bedenken die op een oudercontact – hún leefwereld weet je wel – door de leraar en de ouders zouden kunnen zijn uitgesproken. En in elke zin moet een subjonctif voorkomen. Ik zou het niet willen doen. Geef mij maar een vertaaloefening.
Lezen, nog zoiets. Naast gruwelijke non-fictie teksten over ‘vakantie’ en ‘jongerenmode’ en ‘sociale media’ moeten de leerlingen van het eerste middelbaar meteen ook al een Frans boekje lezen. Wij begonnen daar pas in het vierde jaar mee. Zo’n Frans boekje voor het eerste middelbaar is dan een flutverhaal dat een zure pedagoog moeizaam op papier heeft gekregen. Op bladzijde twee bots je op de uitdrukking ‘se frayer un chemin’. Dat wordt dan vertaald, niet onderaan de bladzijde zoals het hoort, maar achteraan, met een uitdrukking die veel lezertjes van het eerste middelbaar evenmin begrijpen: ‘zich een weg banen.’ Het amateurisme is hemeltergend.
Het maakt allemaal deel uit van het ‘communicatieve talenonderwijs’. De leerlingen moeten minder vervoegingen uit het hoofd leren en meer leuke en realistische dingen doen, zoals scenario’s voor oudercontacten verzinnen en conversaties in treinstations afluisteren. En Franse boekjes lezen natuurlijk. Het resultaat is dat de leerlingen in het zesde middelbaar geen vervoegingen kennen én ook geen Franse boekjes kunnen lezen. Wij konden het allebei en toch was het in de klas ook soms leuk geweest, op een manier die zure pedagogen niet kunnen vermoeden.
Tja, de lat hoog leggen. Als je die hoog genoeg legt, kun je er met de deliberaties gewoon onderdoor lopen. 

Verliefd op filmsterren
Laatst maakte ik een kort lijstje bekend van filmsterren waar ik als kind of adolescent op verliefd was. Bij nader toezien waren het allemaal meisjes. Ben ik dan zo heteronormatief? Had ik dan nooit iets met jongens op het witte doek? Als ik diep nadenk, kom ik uit op Morte a Venezia. Die jongen in een matrozenpakje. Ja, daar kreeg Visconti mij een heel klein beetje waar hij mij hebben wou.

‘Omvolking’ en ‘blank’
Omvolking is een woord dat redelijk goed een grootstedelijke realiteit weergeeft. Waarom zouden we het dan niet mogen gebruiken? Maar ik geef het toe: het woord heeft ook nadelen. Voor sommigen houdt het in dat de ‘machthebbers’ op geheime vergaderingen samenzweren om zoveel mogelijk immigranten naar hier te brengen. Voor anderen houdt het in dat de autochtone bevolking binnenkort in de minderheid zal zijn. Voor nog anderen houdt het in dat nieuwkomers nooit tot het Vlaamse volk kunnen behoren. Dat lijkt mij driemaal fout. Ik zal het woord dan ook niet verdedigen, zoals ik het woord blank wél wil verdedigen. Blank is geen nieuwkomertje zoals omvolking, maar een goed traditioneel woord. Ik blijf blank zeggen en schrijven zolang Mia Doornaert het zegt en schrijft. Als er alleen nog een harde kern van tweehonderd white supremacists het woord gebruiken, dan geef ik mij over. Nul n’est tenu à l’impossible.

Sokken en diepvriespotjes
Het mopje circuleert al enige tijd: elk huisgezin heeft een portaal naar een andere dimensie waar sokken in verdwijnen en in plaats daarvan vershoudpotjes zonder dekseltje uitkomen. Zo’n portaal is eigenlijk best handig. Vroeger ging het er bij ons heel wat primitiever aan toe. Naast onze wasmachine was een groot rooster dat boven een kelderopening lag. De sokken verdwenen daarin en we kregen er niets voor in ruil. Maar sinds die kelderopening met een betonnen deksel is afgesloten, gebruiken we zoals iedereen een portaal. Veel handiger, en die vershoudpotjes kunnen ook met plasticfolie worden afgesloten.

Dumolyn tegen Van Grieken en andere kortjes

 

Reynebeau en Het verhaal van Vlaanderen 
Weer heeft Reynebeau een zeurstuk geschreven over Het verhaal van Vlaanderen, met een ellenlange opsomming van wat in de reeks allemaal niet behandeld werd. In het algemeen hou ik van opsommingen, vooral als ze onverwachte ingrediënten bevatten. Maar die moet je niet bij Reynebeau gaan zoeken. Wat volgens hem ontbrak waren: de feodale verhoudingen, Karel V, Calvijn, Willem van Oranje, de geuzen, de tiendenpenning, de keizer-koster*, de economische redenen van de Tachtigjarige Oorlog, de corruptie van de kerk, de centraliserende staatsvorming, enzovoort, enzovoort. Allemaal waar, en van een onthutsende voorspelbaarheid. En zoals altijd beoefent Reynebeau een soort écriture automatique die tot stommiteiten leidt. ‘De reeks gaf haast geen aandacht aan … de laat-middeleeuwse sociale spanningen die ook de Guldensporenslag verklaren’. Ha nee? Ik vond nochtans dat Jan Dumolyn zijn best had gedaan. Slechts één keer heb ik een heel klein beetje moeten lachen: toen Reynbeau schreef dat Het verhaal van Vlaanderen te weinig aandacht had besteed aan de opkomst van het Waalse socialisme. 

Dumolyn tegen Tom Van Grieken
Over Dumolyn gesproken. De PVDA-sympathisant heeft Tom Van Grieken gezien op de campus van Universiteit Gent. Dat is mijn terrein terrein moet Dumolyn gedacht hebben. ‘Mijn grootouders,’ zei hij tegen Van Grieken, ‘schoten fascisten gewoon dood.’ Wat kon Van Grieken daarop antwoorden? ‘Was dat tijdens of na de oorlog?’ ‘Was dat samen met de grootvader van Filip De Winter?’ Of:  ‘Wil jij mij misschien ook doodschieten?’ Als Dumolyn een beetje in vorm was geweest, had hij gemakkelijk op al die vragen een trefzekere riposte kunnen verzinnen. Het beste antwoord voor Van Grieken was het volgende geweest: ‘En mijn grootouders zijn altijd tegen de stalinisten geweest, al hebben ze er geen doodgeschoten.’ Nu moet Dumolyn antwoorden dat hij helemaal geen stalinist is, en kan Van Grieken weer zeggen dat hij van zijn kant helemaal geen fascist is. 

Delhaize
Er zijn heel veel supermarkten in België en voor klanten is dat leuk. Het houdt de prijzen laag en de keuze breed. Zelf gaan mijn vrouw en ik naar minstens vijf verschillende winkels: naar de proxy-Delhaize voor brood en havervlokken, naar de ‘grote’ Delhaize voor Knorr-soep en voor de kip met rode curry van Pascale Naesens, naar de Colruyt voor waspoeder en Frisk-muntjes (de zwarte doosjes), naar de Aldi voor kattenvoeding en krielaardappelen. En ja, naar de Carefour in Oostende omdat die zondagvoormiddag open is. Maar het kan niet blijven duren, geloof ik. Vroeg of laat gaan verlieslatende winkels moeten sluiten, gaan producten iets duurder worden, en zal een en ander uit het aanbod verdwijnen. Ik hoop dat het niet de Knorr-soep (courgette-prei) is, of de kip met rode curry van Pascale Naessens, of de Frisk-muntjes (de zwarte doosjes).

#MeToo
Van de twee #MeToo films – Bombshell en She Said – vond ik de eerste de beste. De twee films maken begrijpelijk waarom het zo lang duurde voor de misbruikte of geïntimideerde vrouwen een aanklacht neerlegden. Maar de eerste film legt beter uit waarom de misbruikers zo lang hun gang konden gaan. Die Roger Ailes, begrijp je, moet als ceo voor Fox een goudhaantje zijn geweest. In de tweede film echter zie je Harvey Weinstein alleen vanop de rug gefilmd. Ook dat varken moet nochtans een ongelooflijk getalenteerde producent zijn geweest.

Illegale vluchtelingen
Op het Nieuws van gisteren viel mij plots op dat er niet over ‘illegalen’ maar over ‘mensen zonder papieren’ werd gesproken, een beetje alsof die papieren verloren waren geraakt, of gestolen op de tram. Ik begrijp dat men moet oppassen met stigmatiserend taalgebruik en dat mensen eigenlijk niet ‘illegaal’ kunnen zijn, zoals een kind eigenlijk niet ‘onwettig’ kan zijn. Naar analogie met de woke term ‘de tot slaaf gemaakten’ stel ik dus voor om voortaan te spreken over ‘de illegaal in het land verblijvenden’ of ‘de illegaal het land binnengekomenen.’

’Woke en het saloncommunisme
Op zijn blog De laatste vuurtorenwachter heeft Flor Vandekerckhove een scherp stukje geplaatst over het nieuwe boek van Bart De Wever. Over zichzelf zegt Flor dat hij pro-woke is en anti-cancelculture. Anti-cancelculture … dat is al heel wat. Voor een revolutionaire marxist heeft Flor zijn best gedaan. En Flor zegt nog iets wat mij bevalt. Een deel van de woke-beweging noemt hij een ‘soortement cultuurmarxisten … saloncommunisten … aan het stakingspiket zie je hen nooit.’ Precies. Toen mijn vader mij laatst vroeg wat woke was, zei ik ook dat het een moderne vorm van saloncommunisme was. ‘Daar moet Bart De Wever geen schrik van hebben,’ schrijft Flor nog.
Kijk, daar ga ik weer niet mee akkoord. Ik ben Bart De Wever niet, maar zelf heb ik vooral schrik van de saloncommunisten.  Ze koppelen idealisme aan cynisme, maken carrière in de pers, in de cultuurwereld, in de gesubsidieerde sector, in bepaalde sectoren van de bedrijfswereld, en aan de universiteiten. Het is dat soort volk dat vanuit de onderwijskoepels de rampzalige ‘onderwijsvernieuwingen’ uitdraagt.  De activisten die aan een stakingspiket staan of die een beeld van Leopold II bekladden, die zullen niet veel kwaad doen. Ik ben zelf een van hen geweest, ik kan het weten.  

Krisjna en de jodenvervolging
In de Bhagavad-Gita staat de krijger Arjuna voor een moeilijke keuze: hij moet een vijandelijk leger bestrijden dat ook familieleden en vrienden van hem in zijn rangen telt. Als hij die doodt, is dat slecht voor zijn karma; en als hij zijn medestrijders in de steek laat, is dat ook slecht voor zijn karma. Hij krijgt wijze raad van Krisjna: hij moet ‘onthecht’ strijden, zonder enig egoïstisch motief, niet uit moordlust, niet uit wraaklust, niet uit haat, niet voor de eer, niet om het vege lijf te redden, niet om macht of rijkdom te verwerven, niet om gelijk te krijgen, niet om zichzelf te bewijzen, niet om in het gevlij te komen bij de leiders, maar louter omdat het een plicht is die op zijn levenspad kwam te liggen**. 
Is die raad van Krisjna ook bruikbaar voor de morele dilemma’s van de twintigste eeuw. Neem een idealistische nazi met normale menselijke gevoelens die opdracht krijgt om Joden te vermoorden. Voert hij de opdracht uit, dan doet hij iets onmenselijks, voert hij de opdracht niet uit, dan is hij ontrouw aan zijn eed van trouw. Moet hij nu ‘onthecht’ die Joden gaan vermoorden? Dát is een beetje zoals Eichmann zijn rol in de Holocaust beschreef. 

 

* Tiens, de keizer-koster, daar ga ik mee akkoord. Dát had erin moeten komen. 
** Er zijn geloof ik veel raakvlakken met Kurtz’ monoloog in Apocalypse Now, de wreedheden die begaan worden door ‘moral men ... without feeling, without passion, without judgment.’ Als ik daar meer van afwist, verwees ik misschien ook naar de plichtenleer van Kant.

Verliefd op filmsterren en andere kortjes

Verliefd op filmsterren.
Ik was als kind gemakkelijk verliefd op filmsterren. Op Conny Froboess toen ik 5 was, op Leslie Caron toen ik 7 was, op Marie-France Pisier toen ik 10 was, op Julie Christie toen ik 12 was, op Olivia Hussey toen ik 13 was. Toen ik die bekentenis op Facebook deelde, merkte iemand op dat dat allemaal kleine vrouwen waren: Conny: 1,60 m, Leslie 1,56 m, Marie-France 1,57 m, Julie: 1,57 m (ik dacht dat ze langer was) en Olivia: 1,57 m*. 

Olivia
Tussen Olivia en mij komt het overigens niet meer goed. Laatst legde ze, samen met haar collega Leonard Whiting, klacht neer tegen de filmstudio, wegens de brave naaktscène in Romeo and Juliet. Dus 55 jaar na de feiten. De studio wordt ervan beschuldigd ‘adolescenten seksueel te hebben uitgebuit door naaktbeelden te verspreiden’. Volgens de klacht hebben de acteurs, die nu 70 zijn, al die jaren ‘angstgevoelens en emotionele spanning’ overgehouden aan het draaien van de film.
Olivia en Leonard hebben voor hun rechtszaak wel de ‘tijdsgeest’ mee. Toen mijn toen 24-jarige zoon de film zag, stoorde hij zich ook aan de naaktscène met zulke jonge acteurs. O tempora, o mores! Maar dan omgekeerd.

Impulsief
In een van mijn recente kortjes schreef ik dat ik, als ziekenhuisdirecteur, zonder aarzelen Jef Hoeyberghs zou ontslagen hebben voor zijn grove publieke uitspraken. Ik heb daar nu al spijt van. Ik hoop dat minder impulsieve bestuursleden mij zouden hebben overtuigd om de in het openbaar grofgebekte chirurg een tweede kans te geven. Maar bij herhaling is het kiezen tussen hem of mij. (Ik leef mij al helemaal in in de rol).

Woke of de sociale zekerheid
Ik werd vandaag herinnerd aan een commentaartje van Bert Bultinck over lui die waarschuwen voor woke. ’t Was iets, schreef Bultinck, ‘voor de minder getalenteerden bij wie de inspiratie een beetje zoek is of voor wie de redding van de sociale zekerheid iets te technisch is als thema.’ Ik heb mij toen onmiddellijk breed georiënteerd in de lezersbrieven van die dag en een stukje geschreven over de sociale zekerheid. Nu vraag ik mij vertwijfeld af of ik daarbij wel mijn talent, mijn inspiratie en mijn beheersing van de technische materie voldoende heb aangetoond om verder stukjes over woke te mogen schrijven**.

Meer en meer
Tegenwoordig krijgt woke meer en meer invloed aan onze universiteiten.’ Dat is een perfect legitiem zinnetje. Ik zou het zelf kunnen schrijven. Of: ‘Tegenwoordig zie je steeds vaker dat de sociale rechten van de arbeiders worden beknot.’ Ook dat zinnetje is legitiem, en al zou ik het zelf niet schrijven, ik ken mensen die dat wel zouden doen. Maar elk zinnetje met ‘tegenwoordig’ of ‘meer en meer’ of ‘steeds vaker’ erin moet met een zekere argwaan tegemoet getreden worden. Ik zie dat ik niet alleen sta met die argwaan. Thomas Hogeling schreef gisteren iets vergelijkbaars in De Volkskrant.

Atlantisme Midden de 19e eeuw zocht men naar een middel om de VS en Europa telegrafisch met elkaar te verbinden. Daarvoor moest men een dikke elektrische kabel leggen op de bodem van de Atlantische Oceaan. Maar zo’n kabel, van Ierland tot in NewFoundland, was meer dan 4000 km lang. Als men die kabel oprolde was er geen schip die die kon dragen. Dus gebruikte men twee schepen waar elk de helft van de kabel op kwam te liggen. Het eerste schip zou eerst al varend zijn kabel laten zakken, en dan halverwege zou het laatste uiteinde van de kabel worden vastgemaakt aan de helft op het andere schip, dat dan verder zou varen naar Newfoundland. Die poging mislukte. De kabel brak en men moest meer dan duizend meter kabel weer uit de oceaan naar de Ierse kust sleuren. Bij de tweede poging deed men het anders. Weer laadde men de twee helften van de kabel op twee verschillende schepen, maar dit keer voeren ze, zonder de kabel te laten zakken, naar het midden van de Oceaan, maakten de halve kabels aan elkaar vast, lieten die in zee zakken, en toen vertrokken de schepen elk in de tegenovergestelde richting. Ook die poging bracht geen stabiele verbinding tot stand. Er zouden nog meerdere pogingen volgen voor het uiteindelijk lukte. Tijdens al die pogingen bleef men op het schip of op de schepen voortdurend de telegrafische verbinding testen met het vasteland of met het andere schip.
Je kunt het allemaal nalezen op Wikipedia, of in Stefan Zweigs Sternstunden der Menschheit. Wat schrijft die Zweig ouderwets!

Toiletlectuur
Bij ons op het toilet ligt een gedichtenbundel van Poesjkin, een van Pessoa, een bloemlezing van de Europese poëzie samengesteld door Ilja Leonard Pfeijffer en Gert Jan De Vries, en ten slotte een Filosofiekalender van 2014 met meerdere portretten van Nietzsche op de voorpagina. Tot voor kort vond ik die Filosofiekalender maar niks. Hij bevatte volstrekt nietszeggende tekstjes over de ene of andere beroemde filosoof, alles verwoord op het niveau van het eerste middelbaar. Tot ik enkele dagen geleden ontdekte – de kalender ligt hier dus al bijna tien jaar – dat ik niet de juiste gebruikswijze volgde. Je moet eerst het korte citaat lezen aan de kant met de datum, en dan pas het tekstje dat aan de achterkant staat. Dat maakt een wereld van verschil. De tekst presenteert zich dan als uitleg van het citaat en is plots razend interessant. Op 10 mei bijvoorbeeld staat een citaat van Epicurus: ‘Jong en oud dienen te filosoferen.’ Welke uitleg zou daar bij horen? Eerst even laten bezinken en dan de bladzijde omslaan.

* In respectievelijk Ja, so ein Mädchen mit sechzehn, Fanny, Le vampire de Düsseldorf, Far from the Madding Crowd, Romeo and Juliet.

** Voor mijn al dan niet getalenteerd, geïnspireerd, technisch stukje: zie hier.

Tom Waes en het vrouwenkiesrecht en andere kortjes

Tom Waes en het vrouwenkiesrecht
In plaats van iets te behandelen dat mij interesseert (Mei 68 - Leuven Vlaams!), bleef Tom Waes ook in de laatste aflevering altijd maar terugkomen op het vrouwenkiesrecht dat er in België zoveel later gekomen was dan in andere landen. Dat is inderdaad betreurenswaardig. Maar ik hoop dat Tom begrijpt dat dat niet betekent dat de ‘positie’ van de vrouw bij ons zoveel ongunstiger was dan in Frankrijk, Nederland, Duitsland of Engeland. ‘In 1958,’ zei Waes, ‘was de vrouw nog altijd wettelijk gehoorzaamheid verschuldigd aan de man.’ Ik geloof dat zowel mijn vader als mijn moeder daarvan op de hoogte waren, en de regel als een vrome formule beschouwden. Vrome formules werden niet alleen in de kerk gepreveld. 

Zwitserland en het vrouwenkiesrecht
En dan! In ons land werd het vrouwenkiesrecht, door de tegenkanting van de socialisten en de liberalen, pas ingevoerd in 1948. Maar in Zwitserland heeft het tot 1971 geduurd voor het per referendum werd ingevoerd. Daar is een wat onhandige, wat naïeve, maar heerlijk ouderwetse film over gemaakt: Die Göttliche Ordnung. Met happy ending. 

Woke en oud-links
Linkse oud-strijders hebben het moeilijk met woke. Veel van waar ze in hun rebelse jeugd voor streden, met name de vrije meningsuiting en een vrijere seksuele moraal, wordt door woke in vraag gesteld. Ook schuift woke strategische doelwitten naar voor, zoals een revolutie in de voornaamwoorden, die voor oud-links de Echt Belangrijke Kwesties op de achtergrond duwen. Oud-links zou liever hebben dat woke niet bestond. Een deel van oud-links zegt dat ook zo: ‘Woke bestaat niet.’ Prendre ses désirs pour des réalités, zei mijn vader altijd als het over links ging.

Woke en het neonazisme
Is woke iets zoals het neonazisme: een marginaal verschijnsel dat door hysterische tegenstanders om propagandistische redenen oneindig veel groter wordt voorgesteld dan het is?  Het hangt ervan af hoe breed of smal je woke definieert. Neem het volgende zinnetje: ‘De universiteit als ruimte en instituut is gebaseerd op witte, mannelijke, heteronormatieve fundamenten en is een voortzetting van kolonialiteit. Het is daarom essentieel om het zogenaamde universele karakter van Eurocentristische kennis te deconstrueren.’ Dat komt uit een tekst van een studentenproject op de VUB-website. Goed, ja, een studentenproject, zul je zeggen, die luitjes zijn maar een keer jong. Maar op de meer officiële pagina’s van de VUB-website luidt dezelfde klok: ‘Dekolonisatie en representatie in de academische opleidingen is een aandachtspunt in tal van onderwijsinstellingen wereldwijd. Het huidige onderwijs vertrekt nog te vaak van een westers en eurocentrisch perspectief. Daar willen we als universiteit verandering in brengen door onze curricula inclusiever te maken en te dekoloniseren.’*

Ik hoop dat er geen universitaire websites bestaan waar een neonazistische tegenhanger van zo’n tekstje te vinden is?

Randfenomeen?
Of is Woke een randfenomeen dat zich beperkt tot theaterprogrammeurs, opiniestukkenschrijvers in de pers, en academici aan enkele alfa-faculteiten? In zekere zin wel. Maar de ergernis die het fenomeen opwekt is zeker geen randfenomeen. Veel mensen die het woord ‘woke’ niet eens kennen, voelen het verschijnsel aan. ‘Ze zijn helemaal gek,’ zegt mijn moeder als ze op het nieuws iets woke-achtigs gehoord heeft. ‘Ze’ is de naam die veel mensen geven aan woke. Het maakt hen radicaler in hun conservatisme dan nodig is.

Hoofdtelefoon
Om mijn vrouw niet te storen, oefen ik op de piano bijna altijd in stille modus. Ik moet daarvoor op de knop duwen die het electronisch systeem aanzet, de oefenpedaal naar links verschuiven en dan de hooftelefoon opzetten. Dat moet in die volgorde gebeuren. Doe ik het omgekeerd en duw ik pas als laatste maneuvre op de knop, dan moet ik een eeuwigheid wachten voor het systeem aanslaat. Wel vier seconden! Exact de tijd dus die ik nodig heb om de oefenpedaal naar links te verschuiven en de hoofdtelefoon op te zetten. 

Lange vrouw
Vannacht droomde ik van een lange vrouw. Ik werd wakker en dacht, wat was dat een lange vrouw. Daarna viel ik weer in slaap. Ik droomde verder van die vrouw, maar nu was ze een stuk korter.

Oudste mop
De oudste mop die men teruggevonden heeft, werd 4000 jaar geleden op een Soemerische steentablet gekerfd. Hij gaat als volgt. ‘Iets wat nog nooit gebeurd is: een jonge vrouw liet geen wind in de schoot van haar man.’ Ik vind hem behoorlijk moeilijk, met die twee ontkenningen. 

 

* Voor de VUB-website: zie hier en hier.  

Bart De Pauw - en andere kortjes

Bart De Pauw*
Ik ga er hier even van uit dat De Pauw niets ergers heeft gedaan dan wat we uit de pers vernomen hebben. Dan had hij ongetwijfeld een klap – of een glas water – in zijn gezicht verdiend, of een berisping van de werkgever, of een uitnodiging tot een duel van een broer of een rivaal. Maar naar mijn smaak heeft hij niets gedaan waarvoor de wet straffen moet voorzien, of waar in de pers over moet worden bericht. En dat geen enkele van zijn vrienden hem in het openbaar in bescherming namen, dat kan ik moeilijk verteren**. En dan veroordeel ik niet zozeer die vrienden als de tijdsgeest die hen tot die lafheid dwingt. Soms denk ik dat het ostracisme van de Victorianen minder lichtzinnig, minder universeel en minder onverbiddellijk was. Britten die in de 19de eeuw in Duitsland rondreisden, liepen wel eens bij Goethe langs, ondanks zijn reputatie. 

Hoeyberghs
Ik hád al veel argumenten voor vrije meningsuiting en tegen de beperking ervan, maar met het arrest van een week geleden in de zaak Hoeyberghs heb ik er nog een bij: de onmogelijkheid om, zonder je onsterfelijk belachelijk te maken, een redelijke grens te trekken tussen wat strafbaar is en wat niet. De rechter komt met zo’n wet voor een onmogelijke taak te staan. Neem zes uitspraken van Hoeyberghs waarvoor hij werd aangeklaagd: 

• (A) ‘Geen wijf in huis, maakt ook niets vuil. Hebt ge al eens een hond in huis gehad? Awel, voor wat een wijf vuilmaakt, moet ge vijf honden in huis hebben.’ 
• (B) ‘Autisme … Als ge zuipt tijdens de zwangerschap, da’s wat ge krijgt. Ik herken ze zo, al mijn autistische vrouwelijke patiënten, en hun ma (drinkbeweging met de hand), ja, ja, allemaal!’ 
• (C) ‘Vrouwen willen het mannelijke geld, maar ze willen hun benen niet meer open doen.’ 
• (D) ‘Boris Johnson heeft vorige week zelf nog zoiets gezegd. Kinderen van alleenstaande moeders, dat groeit op tot het uitschot van de maatschappij. 
• (E) ‘Zoals die Christine van Broeckhoven die efkens dementie ging oplossen. Enfin, zo’n triestig wijf met van die grijze korte haartjes … ne blinde zou ervan gaan lopen.’ 
• (F) ‘Een jongen die ten opzichte van andere jongens hulp moet gaan zoeken bij een wijf, weet gij hoe we dat noemen? Jeanetten!’

Nu moet je eens proberen te raden welke van de uitspraken strafbaar zijn volgens het arrest, en welke niet. Het zijn er drie van elke soort. Het antwoord vind je in een voetnoot***. Peter Mijlemans, die mij altijd zo ernstig aankijkt vanaf bladzijde twee van Het Nieuwsblad, schreef over het arrest: ‘Het is een uitspraak die elke rechter kan inspireren bij een volgend lastig discriminatiedossier.’ Hij keek die dag, geloof ik, nog ernstiger dan anders.

Hoeyberghs 2
Ik weet niet of ik De Pauw na de klachten over zijn gedrag zou hebben ontslagen. Misschien wel, misschien niet. Maar Hoeybergs met zijn uitspraken? Direct.

Bekentenissen.
Bart De Wever is een van de velen die de woke-censuur op Dahl veroordeelden. ‘Hebt u Roald Dahl gelezen, vraagt de interviewer van De Standaard. ‘Als kind niet, nee,’ antwoordt Bart. ‘Ik heb er ook geen speciale band mee.’ Maar Bart toch, zoiets zeg je niet. In zijn nieuwe boek schrijft Marc Elchardus, vóór hij een gedicht van Remco Campert citeert, ‘Ik ben eigenlijk geen groot poëzieliefhebber.’ Maar Marc toch, zoiets schrijf je niet.

Hyperbool.
Nog in het Standaard-interview stoort Bart De Wever zich aan de overdrijvingen van woke. Kindjes van kleur die naar een Antwerpse betoging worden gestuurd met een bordje Stop killing me. Bart vraagt zich af welk slachtofferschap zo’n kind wordt aangepraat en wat zo’n kind later zal denken van de politie. De interviewer vraagt begrip voor de ‘boodschap achter de hyperbool’. Als het zo zit, zal ik eens snel een paar hyperbolen over woke bij elkaar sprokkelen, bij Elchardus bijvoorbeeld, in het volste vertrouwen dat men begrip zal hebben voor ‘de boodschap erachter’. 

Ergernis.
Veel columnisten drijven op ergernis, of doen alsof. Nico Dijkshoorn is er zo een. Maar als hij zich écht ergert, heeft hij een leep trucje. Zoals veel klanten in grootwarenhuizen ergert hij zich aan mensen die in een koelkast graaien naar de producten achteraan, met een latere vervaldatum. En wat doet Nico? Hij schrijft dat hij die mensen bewondert voor hun moed. Zelf zou hij dat nooit durven, zo met een arm helemaal in de koelkast graaien naar de verste pot met Skyr. Bij mij is dat anders. Ik erger mij niet aan die mensen en ik bewonder ze ook niet. Ik ben zelf een van hen, want ik koop altijd Skyr voor de hele week. En dan is de vervaldatum belangrijk.

Kerkenzakje. 
Wie ooit een katholieke kerkdienst heeft bijgewoond, weet dat er tijdens zo’n viering een man langskomt met een kerkenzakje die aan een lange stok bevestigd is en waar je wat kleingeld in moet leggen als ‘liefdegift’. In mijn jeugd werd dat kerkenzakje twee keer per mis aangeboden, in de jeugd van mijn moeder, drie keer. Waarom kwam men drie keer rond? Ik geloof dat niet veel mensen dat weten. Die drie rondes waren voor gescheiden rekeningen. De inhoud van het eerste zakje ging rechtstreeks naar de pastoor, als aanvulling op zijn andere inkomsten. De inhoud van het tweede zakje werd gebruikt voor het onderhoud van het kerkgebouw – het stoeltjesgeld. En pas het zakje van de derde ronde, waar het minste geld in zat, was voor de armen van de parochie.Mijn moeder weet dat allemaal van haar vader die koster was. De eerste pastoor waar hij te maken mee had, was Yseberbyt, die erg veel van geld hield. De onderpastoor waarschuwde mijn grootvader. ‘De pastoor zal altijd proberen geld te lenen omdat hij zogezegd niets bij zich heeft, en dat zie je dan nooit terug. Je moet dan gewoon ongezien dat gevraagde geld uit het eerste kerkenzakje halen. Dat is geen diefstal.’ 

 

* Bij het herlezen (25 januari 2025) denk ik daar enigszins anders over. Op het moment dat die vrienden van de omvang van het stalking op de hoogte zijn gesteld, zou het onfatsoenlijk zijn als ze dat gedag verdedigden alleen omdat het om een vriend gaat. Ze kunnen hun vriend trouw blijven en steunen zonder zijn gedrag te verschonen. 

** Ik heb vroeger al een aantal stukjes over het onderwerp geschreven. Over De Pauw: hier en hier. Over Hoeyberghs: hier en hier

 

* Strafbaar: A D E – niet strafbaar B C F