Citaten verminken
En nu is het tijd voor: ‘Ja, een bekentenis, lezer.’ Sommigen zullen hier een Multatuli-citaat in herkennen, en wel een dat helemaal letterlijk uit het zeventiende hoofdstuk van de Max Havelaar komt. Maar wat ik wil bekennen is dit: soms zijn mijn citaten, zelfs die tussen heilige aanhalingstekens, niet helemáál letterlijk. Soms doe ik een kleine aanpassing om het citaat beter in de tekst te laten passen: een voorzetsel valt weg, een voegwoord wordt toegevoegd, een tegenwoordige tijd wordt een verleden tijd, een voornaamwoord wordt een eigennaam*. Ik zou dat niet mogen doen, ik weet het, ik weet het.
Laat mij echter twee zaken vooropstellen. Ik doe die aanpassingen nooit met de bedoeling om de tekst inhoudelijk te manipuleren. En ten tweede – nou ja, ’t is eigenlijk hetzelfde – is mijn schuldgevoel zo groot dat ik wel drie keer controleer of ik de inhoud niet onbewust gemanipuleerd heb. Want een woord kan al een heel verschil maken.
Op een FB-pagina zag ik vandaag een citaat voorbijkomen van de Estse politica Kaja Kallas, de hoge vertegenwoordiger van de Eurpese Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Ze staat bekend om haar felle pro-Oekraïne-standpunt en is daarom in sommige middens niet erg populair. Nu zou ze gezegd hebben:
Laat mij echter twee zaken vooropstellen. Ik doe die aanpassingen nooit met de bedoeling om de tekst inhoudelijk te manipuleren. En ten tweede – nou ja, ’t is eigenlijk hetzelfde – is mijn schuldgevoel zo groot dat ik wel drie keer controleer of ik de inhoud niet onbewust gemanipuleerd heb. Want een woord kan al een heel verschil maken.
Op een FB-pagina zag ik vandaag een citaat voorbijkomen van de Estse politica Kaja Kallas, de hoge vertegenwoordiger van de Eurpese Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid. Ze staat bekend om haar felle pro-Oekraïne-standpunt en is daarom in sommige middens niet erg populair. Nu zou ze gezegd hebben:
Gedurende de laatste honderd jaar heeft Rusland 19 landen aangevallen en geen enkel land heeft Rusland aangevallen.
Dat zou natuurlijk een absurde uitspraak zijn. Er stond dan ook een boze commentaar bij dat Kallas liegt, want dat nazi-Duitsland in 1941 Rusland heeft aangevallen.Er stond bij het citaat en de commentaar ook een filmpje bij waarop je hoorde wat Kallas precies gezegd had. Dat was iets anders:
In the last 100 years, Russia has attacked more than 19 countries, and some as many as three or four times. None of these countries had ever attacked Russia.
Dit is misschien niet helemaal accuraat maar verre van absurd. ‘Geen enkel land’ is niet hetzelfde als ‘none of these countries.’ En dat is geloof ik geen gevit. Maar ik denk niet dat je daar een vurige tegenstander van Kallas van kunt overtuigen. Ik zou niet weten hoe je dat moet doen. Discussies over verschillende tekstinterpretaties vereisen een verregaande welwillendheid van de twee partijen.
Uiteraard heb ik in bovenstaande alinea’s géén aanpassingen aangebracht aan de citaten, alhoewel ik graag het stukje van ‘and some as many as three or four times’ had weggelaten. Zonder dat stukje was het citaat duidelijker geweest.
Uiteraard heb ik in bovenstaande alinea’s géén aanpassingen aangebracht aan de citaten, alhoewel ik graag het stukje van ‘and some as many as three or four times’ had weggelaten. Zonder dat stukje was het citaat duidelijker geweest.
* Allemaal ingrepen die in geleerde publicaties tussen vierkante haken worden weergegeven.
Citaat: "Soms doe ik een kleine aanpassing om het citaat beter in de tekst te laten passen: een klein woordje valt weg, een ander woordje wordt toegevoegd, een tegenwoordige tijd wordt een verleden tijd, een voornaamwoord wordt een eigennaam. Ik zou dat niet mogen doen,..."
BeantwoordenVerwijderenInderdaad, dat doet men niet als men beweert te citeren.
Ik ben een citaatgebruiker, vnl om vlug iets te introduceren. Ik doe letterlijk copy-paste, vermeld dat het een citaat is, en plaats het geheel tussen aanhalingstekens met drie puntjes om aan te duiden als er iets is weggelaten, of er meer achter komt.
Als je iets verandert is het geen citaat. Je kan dan ofwel een eigen verandering highlighten (cursief of zo) en erbij vermelden dat dit van u is. Of je moet parafraseren.
Er wordt ontzettend veel misbruik gemaakt van citaten die geen letterlijke citaten zijn, of die aan cherrypicking doen (delen weglaten, context niet vermelden).
Dat is een intellectueel zwaktebod en even laag als vervallen tot Godwin's law.
Naast verkeerd citeren, is het verkeerd gebruik in een discussie van de frase 'u heeft gezegd dat ...' even ergerlijk.
BeantwoordenVerwijderenVaak heeft men niet gezegd wat beweerd wordt, maar die persoon heeft het zo begrepen (of het kan ook slechte wil zijn). Voornamelijk wanneer men zich genuanceerd uitdrukt begrijpt een minder getrainde geest dat niet en vult dat in met zijn/haar eigen interpretatie.
Verbazend dat heel veel journalisten die fout maken.
Verkeerd citeren maakt eens argument void (leeg), het vereist dat men teruggaat naar de oorspronkelijke tekst. Uw discussievorm heeft nog wat eigenschappen van uw communisttijd, en is schijnbaar rigoureus maar niet altijd systematisch doorgetrokken. Of het één het ander veroorzaakt heeft of omgekeerd, weet ik natuurlijk niet.
"In breidelen ligt het oude woord breidel besloten. Dat is een oud woord voor de toom of tuigage van een paard of ander rij- of lastdier: de teugel en het hoofdstel samen. Met een breidel kon je een paard dus in toom houden, beteugelen." (Citaat Onze taal.)
BeantwoordenVerwijderen