Boudry over zijn Oekraïne-reis

     Maarten Boudry heeft vorige maand een bezoek gebracht aan Oekraïne. Hij was door Joris Luyendijk uitgenodigd om deel te nemen aan een Nederlandse solidariteitsdelegatie. Met Luyendijk had Boudry al vinnige meningsverschillen gehad in het kader van de zogenaamde culture war, maar vergeleken met een echte oorlog wordt een woordentwist uitgevochten in krantenkolommen al snel een bagatel. Als polemisten mogen we blij zijn, schrijft Boudry ongeveer, dat we in een vrije samenleving wonen waar culture wars überhaupt worden toegelaten. Hear, hear.

     Over zijn reis heeft Boudry nu een essay gepubliceerd in Quilette*. Het is een leerzame mengeling van impressies, van eigen beschouwingen en van gemoedelijke gesprekken die hij met mensen ter plaatse heeft gehad. Oekraïners hebben als richtlijn gekregen, schrijft een Franse journaliste, om in hun contacten met West-Europeanen zich van hun beste kant te laten zien: nooit klagen, nooit hysterisch doen, altijd dankbaar zijn. Een heel verstandige richtlijn, en het heeft dan ook enkele dagen geduurd voor Boudry frustraties begon op te merken over het gebrek aan Westerse steun.

      Boudry heeft gesproken met heel verschillende soorten mensen, zowel bij officiële gelegenheden, als bij toevallige ontmoetingen op de trein. Enthousiaste techneuten vertellen hoe ze drones ontwerpen. Een pacifist, die nog Ghandi had vertaald, legt uit hoe hij zich uiteindelijk bij het leger aansloot toen hij zag welke moeite anderen deden om zich aan de dienst te onttrekken. Een meisje vertelt dat ze het daten heeft opgegeven omdat de overblijvende jongemannen van het soort zijn die het vechten aan anderen overlaten. Nog iemand spreekt zijn ergernis uit over degenen die de mond vol hebben over hun engagement aan het ‘informatie-front’, het ‘economisch front’, of welja, het ‘academisch front’. Die ergernis begrijp ik. De economische en academische bijdragen kunnen belangrijk zijn om de oorlog te winnen, maar het is beter om daar het woord ‘front’ niet voor te gebruiken, uit respect.

     Wat Boudry hoort en ziet nodigt hem uit tot zelfbeschouwing: hoe zou hijzelf reageren als er voor de liberale vrijheid moet worden gevochten, niet met de pen, maar met het zwaard, dat, ondanks het gezegde, soms krachtiger is dan het eerste? Die zelfbeschouwing noopt tot nederigheid. Hij wil de Oekraïners de les niet lezen, ook niet als ze bijvoorbeeld Russische literatuur verbieden. Hij noteert eerbiedig de uitleg waarom ze dat doen**. En hoe onbelangrijk dat is vergeleken met het grote, existentiële gevecht tegen de Russische aanvalsmacht.

     De eerbied en het ontzag voor alles wat de Oekraïners presteren maakt dat het reisverslag gaat lijken op die van de westerse fellow travellers die indertijd Rusland, China of Cuba bezochten. Ze voelden zich klein en nietig in de nabijheid van de heldhaftige prestaties die ze aanschouwden***. Nu was ongeveer alles van wat de fellow travellers vertelden gelogen of verkeerd geïnterpreteerd, en bijna alles van wat Boudry vertelt, ik twijfel er niet aan, zal ongeveer de waarheid zijn. Ook heeft hij vrij kunnen praten met iedereen, zonder tolk, gids of functionaris in de buurt. Maar de toon is te beaat. Ik vraag mij af hoe Karel van het Reve zo’n reisverslag zou hebben aangepakt. Hij zou over de Russische agressie en de moed van de Oekraïners niet anders hebben gedacht dan Boudry. Maar hij zou er, geloof ik, anders over hebben geschreven. 

 

 

 

* Het essay staat ook hier.

** Het is waar dat je, als je wat zoekt, botte racistische uitspraken over de Oekraïners en andere volkeren vindt bij auteurs als Lermontov, Poesjkin, Gogol en zelfs Joseph Brodsky, alhoewel het bij die laatste niet helemaal duidelijk is of het om ironie gaat of niet. Zie hier.

*** Zelfs Harry Mulisch vond van zichzelf dat hij in alle nederigheid alleen ‘het woord’ bij ‘de daad’ voegde.