De 'Iran wint'-berichtgeving, e.a.

De ‘Iran wint’-berichtgeving
     De anti-Amerikaanse media stonden klaar om elke dag opnieuw cijfers van Iraanse burgerdoden te publiceren, maar moeten het ondertussen doen met Trumps waanzinnige dreigement ‘we’re going to bring them back to the Stone Ages.’ Daarmee bewees de president overigens dat hij toch iets van geschiedenis afweet, want hij herneemt daarmee letterlijk een bekende uitspraak van Generaal Westmoreland tijdens de Vietnamoorlog.
        En het was niet de enige keer dat ik dezer dagen een gelijkenis zag met Vietnam. In afwachting van de bombardementen op burgerdoelen, hamert de anti-Amerikaanse berichtgeving nu op een andere spijker: Iran wint! Het stuk van Koert Debeuf (DS 9 april) behoort tot die strekking: door zijn militaire aanval heeft Trump het Iraanse regime van de ondergang gered, dus: Iran wint! Het is een teneur die ik ken van meer dan een halve eeuw geleden. Een in linkse middens heel populair boek was toen dat van journalist Wilfried Burchett: Vietnam Wint! De oorspronkelijke Engelse titel was Vietnam Will Win! In het Frans was het: Pourquoi le vietcong gagne.
      Tussen twee haakjes: die laatste titel verraadde een dissident-trotskistische vertaler. De communistische orthodoxie waar Burchett toe behoorde zou zo’n titel niet hebben gebruikt. De Engelse ondertitel luidde, heel diplomatisch: Why the People of South Vietnam have Already Defeated US Imperialism. Niet de communisten van de Vietcong, maar ‘het volk van Zuid-Vietnam’ was aan het winnen of had al gewonnen. De orthodoxie probeerde te verdoezelen dat het om een communistische machtsovername ging, de trotskisten waren er trots op. Voor wie de nuance ontgaat, denk aan het verschil tussen: Iran wint, Het Iraanse volk wint, en Het anti-imperialistische en anti-zionistische regime van Iran wint.
     Bij dat alles moeten we niet vergeten dat achter de boodschap Iran wint soms de onuitgesproken hoop schuil gaat dat Iran zál winnen. Bij Vietnam wint was het vaak zo, maar vandaag is het enigszins anders. De meesten van ons moeten even weinig hebben van het Ayatollah-regime als van een oorlog tégen het Ayatollah-regime. We willen niet kiezen tussen Trump en Khamenei. We hebben wel enkele meningen terzake, maar we denken die liever niet tot het einde door.  Mochten we dat doen, zouden we misschien wel moeten kiezen.
     Aan de andere kant is doordenken niet altijd nodig om te kiezen. Sommigen van ons weten wel waar we staan, maar geven het liever niet toe. Of juist wel. Ilja Leonard Pfeijffer bijvoorbeeld schreef: ‘Ik moet bekennen dat ik tijdens de oorlog stiekem voor Iran was.**’ Zo’n eerlijke bekentenis is mooi. Ik wil dat ook proberen: ‘Ik moet bekennen dat ik tijdens de oorlog stiekem tegen Iran was.’
      Nog een woord over het artikel van Debeuf. Het is goed geschreven. Het bevat ook de nodige speculatie. Dat is, gezien het onderwerp, onvermijdelijk. Maar je zou willen dat De Standaard af en toe ándere speculatieve meningen op de opiniepagina’s plaatste. De Morgen gaf het goede voorbeeld door een stuk uit de NYT over te nemen: Nee, Iran is niet aan het winnen*. 

* Het opiniestuk van de NYT staat hier. Ook interessant is de berichtgeving in de NYT over de manier waarop Trump zijn beslissing over de Iran-oorlog genomen heeft. Zie hier.

** Ilja Leonard Pfeijffer schrijft ook: ‘Ik weet wel dat het Iraanse theocratische absolutisme nauwelijks onderdoet voor dat in de Verenigde Staten of Israël.’ Dat is een ronduit idiote bewering. Je kunt die laatste twee landen veel verwijten, en misschien zelfs dat er tekenen zijn van fundamentalisme en theocratie. Maar je kunt niét dat zeggen dat ze in dat domein in de buurt komen van de Ayatollahs. 

Videobeeld- en schriftcultuur
       Van de nieuwste verfilming van Wuthering Heights wordt gezegd dat de koortsachtige visuele stijl het verhaal op de achtergrond duwt. Arthur Goemans (DS 26/2) zag er een symptoom in: het was een film voor de jeugd die gewend is geraakt aan korte video-filmpjes en die daardoor hoe langer hoe minder in lange verhalen geïnteresseerd is, zoals die vroeger in geschreven vorm werden verspreid en genoten. Hij betreurt het mogelijk verdwijnen van de geschreven cultuur die ons wetten, wetenschap en kritisch denken heeft geschonken.
      Is Goemans nu een zwartkijker? Beroepsoptimist Steven Pinker schreef op x.com een commentaar die heel nauw bij die van Goemans aansluit.

 Lezen en geletterdheid behoren tot de dingen die goed zijn voor ons, maar cognitief onnatuurlijk. Dat wil zeggen: ze gaan in tegen onze geëvolueerde natuur. We zijn niet geëvolueerd met drukwerk; dat is een recente uitvinding. Lezen is voor velen van ons zo vanzelfsprekend geworden dat we er simpelweg van uitgaan dat het de meest natuurlijke manier is om informatie te verkrijgen.Maar wat we hebben gezien, vooral in de afgelopen tien jaar, is dat veel mensen, in tegenstelling tot ons, veel liever luisteren en kijken dan lezen. Je ziet het gewoon: wanneer ik naar Google ga en een basisvraag stel over hoe ik mijn printer weer aan de praat krijg, krijg ik in een oogwenk vijf video’s te zien. Maar ik wil helemaal geen Seth die mij komt vertellen: “Hallo, welkom bij mijn show. Als je het leuk vindt, abonneer je en geef een like.” Ik wil gewoon mijn probleem zo snel mogelijk oplossen. Maar blijkbaar is er iets ongewoons aan mij, want mensen kiezen voor de video. En de enorme beschikbaarheid van video—van TikTok, van YouTube—betekent dat mensen misschien niet de oefening krijgen of de inspanning leveren voor geletterdheid, waarvan we mogen aannemen dat die een van de drijvende krachten was achter het stijgende IQ van de laatste eeuwen.

Het woningsvraagstuk
     Als liberaal geloof ik dat de vrije markt er redelijk goed in slaagt om productie, consumptie en investering op elkaar af te stemmen. Maar dan werpt men mij het woningsvraagstuk voor de voeten. Friedrich Engels begon daar al mee in 1872 met zijn brochure Zur Wohnungsfrage. Uit liedjes zoals die van Boudewijn de Groot over ‘Woningnood’ en Joop Visser over het ‘Woningbouw-wouwbeleid’ had ik begrepen dat althans in Nederland veel problemen kunnen worden verklaard vanuit staatsinterventie en ambtenarij. Maar het zou dogmatisch zijn om de mogelijkheid van ‘marktfalen’ hier meteen uit te sluiten. Architect Tim Vekemans wijst er op (DS 26/2) dat het huisvestingsprobleem zich vooral stelt voor mensen met een middeninkomen tussen 1.900 en 2.900 euro per maand. ‘Het verdienmodel van de markt is niet op hen afgestemd.’ Eén alina in het stuk heb ik aangestreept: 

 Vlaanderen heeft meer dan 2 miljoen onderbentutte woningen, waarin twee of meer hoofdkussens elke nacht onbeslapen blijven. Als we 25 procent van die hoofdkussens zouden ‘activeren’ tegen 2050, dan is onze woonbehoefte opgelost.

     Ik heb inderdaad de indruk dat Vlamingen graag onbenutte slaapkamers hebben ‘voor het geval dat’. In Amerikaanse films is dat anders. Mensen wonen in kasten van huizen, maar zodra er een onvoorziene gast blijft overnachten, moet hij op de sofa slapen.

* Boudewijn de Groot: zie hier. Joop Visser: zie hier.

Bim bam beieren
     De Standaard viert de Paastijd met een aantal vrije tribunes onder de titel Bim bam beieren. Iedere keer als ik die titel zie moet ik denken aan een reeks Herr Seele-cartoons waarin de uitdrukking ‘Bimbam de klokken’ werd gebruikt.
     In de bijdrage van 10/4 borduurt dichteres Charlotte Van den Broeck voort op het oorspronkelijke kinderrijmpje: ‘Bim bam beieren / de koster lust geen eieren / wat lust hij dan / spek in de pan.’ Dat is een ritmisch meesterwerkje, met de subtiele metrische verschuivingen en de harde cesuur vóór het laatste vers. Vandenbroeck buigt zich echter niet over de poëtische kwaliteit van het gedicht maar bezint zich over de vraag of dergelijke kinderrijmpjes het traditionele rollenpatroon in het gezin niet al te veel bevestigen: de vrouw die alle huishoudelijke werk op zich neemt. Haar antwoord: ‘Bim bam beieren / Man, bak toch gewoon zelf je eieren.’
     Dat is een ritmisch onding. Het moet zijn: ‘Bim bam beieren / Man bak zelf je eieren.’ Dat is trouwens wat ik vanavond zal doen. Er staat een lekkere pokébowl in de koekast en daar hoort een spiegeleitje bij, vind ik.

Klimaatproblemen
      Het was mij de laatste tijd ook opgevallen dat de temperatuur overdag en ’s nachts meer verschilt dan we gewoon waren. De Standaard (10/4) heeft de verschillende verklaringen voor dat verschijnsel op een rijtje gezet. Bij de verwoording van een van die verklaringen, moest ik glimlachen. ‘Een hogedrukgebied gaat doorgaans gepaard met prettig weer … De straalstroom is hier de boosdoener.’

Vrije gender-keuze in de rechtsleer
      Jean-Louis de Lolme (1740 – 1806) schrijft in zijn Constitution of England, hoofdstuk X:          

‘It is a fundamental principle with the English lawyers, that Parliament can do everything, except making a woman a man or a man a woman.’ 

     Geciteerd in Tocquevilles De la démocratie en Amérique.  

China en de kernenergie
    Ik ben geboren in het atoomtijdperk, drie jaar voor de wereldexpo in Brussel. Als kind las ik strips van de Jetsons. In de godsdiensles leerde ik dat kernenergie de wereld kon vernietigen, maar de wereld ook kon redden. Ik ben dat geloof van mijn kindertijd trouw gebleven. De ramp in Tjernobyl veranderde mijn mening niet. De Russische televisie verspreidde videobeelden van Andrei Sacharov die toen nog in binnenlandse ballingschap verkeerde. De dissident stond in een telefooncel en legde uit dat de ramp geen reden was om het kernenergieprogramma stop te zetten. Als zelfs Sacharov het zei, kon ik gerust zijn.
      Maar later begon men in Europa kernenergie te vervangen door windmolens. Voor mij was dat de schuld van de geitenwollensokkendragers. Ik heb toen mijn blik op het Oosten gericht, waar de toekomst stralend is. In China, dacht ik, zijn er geen geitenwollensokkendragers, daar zullen de autoriteiten zonder complexen voor de beste en de goedkoopste energievorm kiezen. Het was dan ook een tegenvaller toen ik in de krant (DS 10/4) een grafiek zag die de energiemix in China weergaf. Het ging kennelijk alleen over de elektriciteit, en daarvan werd slechts een minuscuul deel opgewekt door kernenergie, naar de grafiek te oordelen niet meer dan 2 procent.
      Ik heb mij dan in paniek tot Grok gewend, die mij geruststelde. De grafiek in de krant gaf de theoretische capaciteit weer. In de reële elektriciteitsproductie vertegenwoordigde Chinese kernenergie 4,5 procent. Er worden jaarlijks kerncentrales bijgebouwd zodat het aandeel binnen tien jaar of vijftien zou kunnen verdubbelen. Op korte en middellange termijn wordt het meest ingezet op zonne- en windenergie omdat die snelst en goedkoopst kan worden ontwikkeld. ‘Voor de allerlangste termijn (na 2040-2050),’ besluit Grok, ‘kan kernenergie nog belangrijker worden.’

Technologie en werkgelegenheid
     Elke technologische vernieuwing in het verleden heeft niet alleen werkgelegenheid vernietigd maar er ook gecreëerd, soms zelfs rechtstreeks. Voor locomotieven had je machinisten nodig, en voor computers computerprogrammeurs. Niemand weet met zekerheid of dat in de toekomst ook zo zal zijn. We kunnen ons makkelijk voorstellen – het is nu al aan de gang – dat robotten worden geproduceerd door robotten en dat artificiële intelligenties wordt ontwikkeld door artificiële intelligentie. Ik dacht eerst voor dit verschijnsel het woord ‘kannibalisme’ te gebruiken, maar bij nader inzien gaat het om het tegenovergestelde. 

 Hoe omgaan met Zombies?
     Arthur Goemans schrijft dat hij zich, mocht het zover komen, niet zou verzetten tegen een naderende zombie-massa. Met een jachtgeweer kun je een aantal van die hoofden doen uiteenspatten, maar er zijn altijd weer andere. Dan kun je er beter naar toe gaan en zeggen: ‘Tast toe.’ Hoewel ik sympathiseer met Goemans’ gebrek aan overlevingsdrang, vind ik zijn specifieke remedie weerzinwekkend. Dan zou ik het jachtgeweer liever gebruiken om mijn eigen hoofd te doen uiteenspatten.