Sophie Straat - de commentaren

‘

Er is nooit tijd voor nuance. We zijn al lang overtijd voor nuance. Alle witte mannen naar achteren! Het is tijd voor de girls, de queers, people of colour. Geen tijd voor nuance: we zijn al te laat, al lang te laat voor nuance. Alle witte mannen naar achteren, witte mannen naar achteren!’  Sophie Straat – Wie een genuanceerder Sophie aan het woord wil horen, kan het Humo-interview van 11 september 2023 raadplegen.  

1. Ongeveer de helft van de commentaren over de rel benadrukten – sommige heel uitvoerig –  hoe ónbelangrijk de rel was.

2. 
Ik ga ervan uit dat mevrouw Straat noch slecht, noch dom is. Ze ging er terecht van uit dat haar woke uitroep weliswaar controverse – en reclame – zou uitlokken, maar dat het haar niet tot een sociale paria zou maken. Dat vind ik zelf een van de interessantste kanten van de rel. Woke is nog lang niet dood.

3.
Sommigen springen voor Straat in de bres uit bewondering voor haar muzikaal talent. Ik herken dat. In 2011 deed Lars von Trier enkele controversiële uitspraken op het Filmfestival van Cannes. Dat hij altijd gedacht had dat hij een Jood was, maar nu ontdekt had dat hij een nazi was. Dat hij ‘een beetje’ sympathie had voor Hitler ‘in zijn bunker’. Daarop werd hij van het festival verbannen tot 2018, ondanks zijn excuses dat hij het allemaal niet zo bedoeld had. Ik had het toen ook willen opnemen voor Von Trier omdat ik zijn films bewonder. ‘Die jongen is niet goed bij zijn hoofd,’ schreef ik vergoelijkend in 2015.

4.
Bij de fans van Straat bestaat de neiging om haar uitspraak verkeerd te citeren: ‘Alle mannen naar achteren.’ Maar ze heeft echt wel gezegd: ‘Alle witte mannen naar achteren.’ Hoe je het ook draait of keert, dat is het logische equivalent van ‘Alle n*g*rs naar achteren.’ 

5.
Een deel van links verdedigt de uitspraak als een provocatie om bestaande privileges ‘in vraag te stellen.’ Een ander deel van links vindt dat een verkeerde strategie (‘witte mannen zijn als groep niet de vijand’) en een verkeerde tactiek (‘dit is een polarisering die in de kaart speelt van rechts.’) Aangezien ik niet links ben, heb ik met die analyses niets te maken, maar de opmerkingen over verkeerde strategie en verkeerde tactiek lijken mij veel waarheid te bevatten.

6.
Bij linkse verdedigers proef je soms een zweem van een Wiedergutmachungs-filosofie. ‘Het is tijd dat die blanke mannen die altijd discrimineren eens ondervinden wat het betekent om zelf gediscrimineerd te worden.’

7.
Een groot deel van rechts ziet in de uitspraak van Straat een aanval op een Westers maatschappij- en beschavingsmodel dat men in grote lijnen liever wil behouden, ook al is het model indertijd vooral door blanke mannen geboetseerd. Niemand van dat soort mensen verdedigt het bestaande model met huid en haar, niemand vindt dat alleen blanke mannen aan het model verder mogen boetseren, maar men wil dat de kritiek genuanceerd blijft. Extreem-links (en extreem-rechts) hebben echter geen boodschap aan nuance. Je zou bijna sympathie opvatten voor Straat omdat ze die gedachte – ‘Er is nooit tijd voor nuance’ – zo openlijk en zo naïef formuleert.

8.
Een populair concert in de openlucht is niet de meest geschikte plek om te nuanceren. Akkoord. Men mag alles nuanceren, ook het belang van nuance. Alweer akkoord. Maar als vanaf een podium ongenuanceerd op nuance wordt geschimpt, dan ga ik protesteren.
Nuance – nuance – nuance nu! 
Wij gaan ons weren, wij gaan nuanceren!
Nuance, nuance, nuance ons gedacht – nuance, nuance, nuance aan de macht!

9.
De zangeres beweert dat Nederland een neofascistisch land is. Als die term enige betekenis heeft, dan zou dat betekenen dat optredens zoals die van haar verboden zijn.

10.
Het is beter om niet te streng te zijn voor partijdige reacties. Wie zonder zonden is, werpe de eerste steen. Als iemand schrijft dat hij niet lijdzaam zal toezien hoe Straat door rechtse klavierridders wordt afgemaakt, dan begrijp ik dat. Zo iemand heeft het recht om vanachter zijn eigen klavier ridderlijke hulp te bieden aan de belaagde jonkvrouw.

11.
Sommige pro-Straat reacties waren aandoenlijk. Er waren er die vonden dat wie niet aanwezig was op het optreden zich geen oordeel mocht aanmatigen. Dat is alsof men zich geen oordeel mag aanmatigen over een uitspraak van Dries van Langenhove omdat men geen lid was van de privé-chatgroep van Schild & Vrienden.

12.
Een andere aandoenlijke reactie was dat de oproep alles samen minder dan een minuut geduurd had. Of dat de blanke mannen niet met geweld naar achteren werden geduwd, maar alleen werden uitgenodigd om even, voor enkele minuutjes, naar achteren te gaan. Dat laatste roept de vraag op hoe ikzelf gereageerd zou hebben, mocht ik daar in de mosh pit hebben gestaan. Ik moet dat voor mijzelf eventjes vertalen naar een andere situatie om mij te kunnen inleven, naar een openluchtoptreden van Tom Lanoye bijvoorbeeld, waarbij ik vanwege mijn slechte gehoor vooraan ben gaan staan. En dan roept Lanoye dat de blanke mannen, hij zegt ‘witte’, naar achteren moeten. Ik weet precies wat ik zou doen gedurende de eerste seconden: om mij heen kijken om te zien wat de andere blanke mannen doen. 

13.
Om de aandoenlijke reacties heb ik soms moeten glimlachen. Maar met één reactie heb ik hardop moeten lachen, die van Stanny Crets op x.com: ‘Sophie Straat zet triomftocht verder in West-Vlaamse hoofdstad. “Zie je van Bruhhe zet je vanachter!!!”schreeuwt ze het uit voor een afgeladen Minnewaterpark.’ De flauwste zijn de beste, zeg ik altijd.

14.
Op een draad op x.com legt Lode Cosaer uit waarom de uitspraak van Straat niet onder de anti-racisme wet valt. Ik ontbeer de juridische kennis en het geduld om dat zelf te onderzoeken. Als ik, zoals Cosaer, die wet liefst helemaal afgeschaft wil zien, waarom zou ik dan nog een hele redenering opzetten binnen het kader van die wet? Bij nader inzien heeft Cosaer echter gelijk. Als je tegen de wettelijke inkrimping van het vrije woord bent, dan moet je die inkrimping niet alleen aanklagen, maar die ook zo beperkt mogelijk houden – in afwachting dat de wet wordt afgeschaft. 

15.
Meer dan 200 mensen hebben bij Unia klacht neergelegd opdat die organisatie een rechtszaak zou kunnen inspannen tegen Straat. Die klachten zijn geloof ik voor een klein deel ingegeven door de Wiedergutmachungs-filosofie: ‘die extreemlinksen mogen zelf eens ondervinden wat het betekent om gerechtelijk vervolgd te worden voor het uiten van een mening.’ Maar de belangrijkste reden is, vermoed ik, de hoop dat Unia die rechtszaak niét zal inspannen. Zo wordt duidelijk dat het een organisatie is die wel rechtszaken inspant tegen anti-zwart, maar niet tegen anti-blank racisme. En dan hoopt men verder dat Unia daardoor aan prestige inboet en uiteindelijk opgeheven wordt. Ik ga akkoord met het doel van de klachtneerleggers, maar niet met hun methode.

16.
Unia heeft verklaard geen rechtszaak in te spannen tegen Straat omdat er ‘binnen een artistieke context ruimte moet zijn voor choquerende en kwetsende boodschappen.’ Ik volg die redenering om dezelfde reden als ik de redenering van Cosaer volg. Rik Torfs daarentegen schrijft op Doorbraak:

Opgepast, volledige gelijkheid voor de wet … die moet er zijn. Het gaat niet op dat kunstenaars, vanwege hun ‘artistieke’ en ‘symbolische’ rol, over een ruimere vrijheid van meningsuiting beschikken dan kerkjuristen, grondwerkers of bakkersgasten, die worden geacht een minder verfijnd inzicht in de toekomst van de mensheid te hebben. Iedereen beschikt over een gelijk recht om onzin uit te kramen.

     Ik begrijp wat Torfs hier schrijft, maar ik vind het raar dat juist hij dat schrijft. Heeft hij niet altijd de godsdienstvrijheid geplaatst binnen een historische context en binnen een juridische traditie? En bestaat er geen juridische traditie om de vrije meningsuiting voor kunstenaars ruimer te interpreteren?
    Ik ben het overigens met Torfs eens dat de vrije meningsuiting absoluut zou moeten zijn, en dus óók zou moeten gelden voor grondwerkers en bakkersgasten. En met de rest van zijn column ben ik het ook eens. 

16.
In de marge van de discussie las ik ergens dat ‘woke’ erg overschat is en door rechts wordt opgeblazen tot een groot gevaar, terwijl het in werkelijkheid nooit verder geraakt is dan de universiteitscampussen. Maar als een bepaald gedachtegoed werkelijk gedurende 30 jaar dominant is aan de universiteiten, dan moet zoiets noodzakelijk een invloed hebben op een belangrijk deel van de samenleving, namelijk op degenen die aan die universiteiten zijn afgestudeerd. Die mensen vormen een belangrijke electorale basis voor een afgezwakte links-liberale versie van woke, met zijn lakse migratiepolitiek, zijn radicaal-groen energie-beleid en zijn ruime subsidiëring van het links-progressieve ‘middenveld’. En als die universitairen later kranten maken, verpesten ze ’s morgens mijn humeur door te schrijven over ‘witte mensen’ als ze ‘blanken’ bedoelen.