'Discriminerende' pensioenhervorming

Discriminerende pensioenhervorming?
     Ive Marx (DS 10/3) sluit zich aan bij degenen die vrouwendiscriminatie ontdekken in de nieuwste pensioenregeling. De redenering gaat in twee stappen. Eén, deeltijds werken telt minder mee voor de opbouw van de pensioenjaren. Twee, de gemiddelde vrouw werkt vaker deeltijds dan de gemiddelde man (omdat ze gemiddeld vaker zorgtaken op zich neemt). Marx gaat nog verder. Hij vindt dat er aan die discriminatie iets moet worden gedaan. Hij schrijft: ‘Echte gelijkheid vergt compensaties voor feitelijke ongelijkheden.’ 
     Het woord ‘feitelijk’ geeft het probleem niet goed weer. Een individuele vrouw met dezelfde loopbaan als een individuele man heeft niet alleen recht op een zelfde pensioen, ze zal ook feitelijk eenzelfde pensioen ontvangen. Maar Marx is met die individuele gelijkheid niet tevreden gesteld. Hij wil dat de vrouwen en mannen als collectiviteit evenveel pensioen ontvangen. De discriminatie die Marx wil compenseren speelt zich af op het niveau van de gemiddelde vrouw. Niet de individuele rechten, maar het collectieve resultaat moet hetzelfde zijn. Dat is een beginsel waar ik het als liberaal moeilijk mee heb, maar Marx mag daar natuurlijk anders over denken. Mensen verschillen nu eenmaal in de beginselen waar ze voorrang aan geven.
       Toch kan ik het niet laten om nog wat te vitten op enkele andere details in de column van Marx. Wie het onfatsoenlijk vindt dat het altijd de vrouwen zijn die met zorgtaken worden ‘opgezadeld’, moet ook overwegen dat een financieel gunstige regeling voor de zorg ertoe kan leiden dat de traditionele rolverdeling aangemoedigd wordt.
     Verder schrijft Marx dat de regel van voor 1990, waarbij vrouwen vijf jaar vroeger op pensioen konden gaan, een ‘compensatie’ was voor het feit dat ze meer zorgtaken op zich namen. Maar dat heeft er weinig mee te maken. Mijn moeder heeft haar loopbaan als lerares stopgezet toen ze trouwde, om voor de rest van haar leven ‘zorgtaken op te nemen.’ Maar de 7 jaar die ze les had gegeven, gaven door de pensioenleeftijd op 60 jaar geen recht op een hoger pensioen. Het aantal loopbaanjaren nodig voor een volledig pensioen was immers gelijk voor mannen en vrouwen. Mijn moeder kon er alleen vijf jaar vroeger van genieten. Maar het schamele bedrag dat ze ontving bleef even schamel.

       Ten slotte zet Marx zijn discriminatie-argument kracht bij door te schrijven: ‘Ook de Raad van State zegt het, niet meteen een instelling die bekend staat voor radicaal feminisme.’ Dat is de ‘zelfs X geeft toe’-truc. 

Nog enkele bedenkingen bij de pensioendiscriminatie

1. Natuurlijk had Jambon gelijk toen hij zei dat vrouwen (maar ook mannen) hun gedrag zullen aanpassen rekening houdend met de nieuwe pensioenregeling. Als een vrouw (of een man) twijfelt tussen 40 % of 50 % werken, is die laatste keuze nu aantrekkelijker dan die eerste. Die jaren van 50 % werken tellen immers mee als volledige loopbaanjaren en die van 40 % werken tellen helemaal niet mee - althans voor de bonus/malus-regeling.
2. Ik heb zelf verschillende jaren deeltijds gewerkt. Pensioen was toen het laatste waar ik aan dacht. Maar achteraf bekeken heb ik kunnen profiteren van een regeling die ik als neoliberaal niet erg rechtvaardig vind.
3. Wie in het onderwijs staat of heeft gestaan, weet dat de keuze voor deeltijds werk lang niet altijd te maken heeft met het opnemen van zorgtaken. Het is vaak ook een keuze voor een rustiger leven. Dat ‘gedrag’ werd in het verleden zeker mede beïnvloed door gunstige regelingen waarbij de opbouw van pensioenrechten gewaarborgd bleef. Zelfs de hoogte van het pensioen werd er in de toenmalige regeling amper door beïnvloed. 
4. Heleen De Bruyn is een van de stemmen die vinden ‘dat zorg óók arbeid is’. Ik vind dat een ongelukkige formulering, maar het drukt een ethisch aanvoelen uit waar ik mij helemaal in kan vinden. Zorg is menselijk gezien even belangrijk als, of nóg belangrijker dan, arbeid in de economische betekenis. Zeker. Maar niet alles wat menselijk belangrijk is moet financieel vergoed worden. Zelfs neoliberalen zoals ik geloven niet zonder meer in de homo economicus.
5. Boudewijn Bouckaert schrijft: ‘Onbetaalde zorgprestaties door niet (op de arbeidsmarkt) werkenden volledig laten meetellen in de pensioenberekening is onfinancierbaar, organisatorisch onmogelijk, en kan tot nieuwe onrechtvaardigheden leiden.’ Over ‘onfinancierbaar’ kun je blijven discussiëren, maar de twee andere argumenten lijken mij ijzersterk. 
6. Frank D’hanis verwoordt in zijn FB-posts het klassieke linkse antwoord op het probleem: de zorg moet zoveel mogelijk worden doorgeschoven naar de staat: meer en beter gesubsidieerde crèches.

Loonkloof 
    In de marge van de pensioendiscussie werd ook de discussie over de loonkloof weer nieuw leven ingegeblazen. Caroline Genez gelooft dat er een loonkloof is tussen mannen en vrouwen van 7 procent, terwijl Statbel een loonkloof per uurloon heeft berekend van 0,7 procent per uur. Het Instituut voor Gelijkheid van Vrouwen en mannen heeft dan weer een loonkloof uitgerekend van 19,3 procent omdat veel meer vrouwen dan mannen deeltijds werken. Een mooie is ook de berekening om aan een loonkloof van 4,7 procent te geraken. Leest u even mee in De Standaard van 17 maart:

Maar Statbel voert zelf al een correctie uit op zijn cijfers. Het ene werkuur is namelijk het andere niet; zo houdt de Europese berekening voor onderwijzend personeel alleen rekening met de uren voor de klas, terwijl onderwijzend personeel officieel meer uren werkt. Dat betekent dat het feitelijke uurloon lager is dan in de Europese berekening. En gezien het hoge percentage vrouwen in het onderwijs komt Statbel zo zelf ook aan een loonkloof van 4,7 procent.

     Is dat niet enig? Die loonkloof tussen mannen en vrouwen in de maatschappij komt er doordat er zoveel vrouwen in het onderwijs werken en doordat zo’n baan  minder betaalt dan sommige mannenberoepen. Terwijl het enige wat ik van het onderwijs onthouden heb is dat mannen en vrouwen met een evenwaardig diploma, een gelijke lesopdracht en met gelijke anciënniteit tot op de cent hetzelfde verdienen. Dat was een loonkloof van 0,0 procent, en niet van 0,7 of 4,7 of 7,0 of 19,3 procent.