Onderwijsdiversiteit en wiskunde

Onderwijsdiversiteit en wiskunde
     Schooldirectrice Charlotte Zwemmer werd, geloof ik, door De Standaard speciaal aangetrokken om mij om de twee weken op de zenuwen te werken. Of misschien moet ik niet alles op mijzelf betrekken. Misschien is ze eerder aangetrokken om ervoor te zorgen dat het onderwijsdiscours van Zuhal Demir voldoende tegenwicht krijgt. Zo formuleert ze het namelijk zelf. In elk geval, ik lees Zwemmers stukken meestal maar heel opervlakkig om mij een overmaat aan ergernis te besparen.
     Maar dit keer gebruikt ze in haar column belangwekkende cijfers, en cijfers zijn voor mij heilig. Zwemmer citeert namelijk een ‘prijswinnend Vlaams onderzoek van de KU Leuven bij 3000 leerlingen.’ In dat onderzoek werd nagegaan of een ‘sense of belonging’ een positieve invloed had op schoolresultaten. Dat bleek, voorspelbaar, zo te zijn. Maar niet alles wat in de studie staat was even voorspelbaar. Wat moet er volgens het onderzoek gebeuren om de ‘sense of belonging’ aan te wakkeren? Dat is onder andere 

• leerlingen toelaten om de niet-Nederlandse thuistaal op school te gebruiken
• rekening houden met de religie van alle kinderen
• koloniale geschiedenis en racisme bespreken in de les
•  voorbeelden gebruiken uit andere culturen

      Dat zijn allemaal zaken waar ik geen grote voorstander van ben. Ik vind het beter als de kinderen wél Nederlands spreken op school. Ik zou in scholen zo weinig mogelijk rekening houden met religie. Er mag in de geschiedenisles iets over het kolonialisme worden gezegd, maar niet ten koste van de Bourgondiërs, Rubens, het verlicht despotisme, en de Franse Revolutie. Leraren die voorbeelden gebruiken uit andere culturen zijn mooi meegenomen, maar zoiets hoeft niet per se in het leerplan. Het was aardig dat Michel Berger in de Griekse les over de Koerden sprak als hij een Koerdische leerlinge, Zuhal Demir, in de klas had, maar niet elke leraar kan zo’n grondige kennis van wereldculturen hebben als Michel, en zonder de verwijzing naar de Koerden was hij er ook wel in geslaagd om Demir te interesseren voor zijn vak.
     Maar nu blijkt uit het prijswinnend onderzoek dat het door toepassing van de hierboven geciteerde richtlijnen mogelijk is om de resultaten op een wiskundetoets met 10 tot 20 punten te laten stijgen. Als we die punten als procenten mogen lezen, dan is de correlatie zo spectaculair dat ik mijn mening moet herzien. Zwemmer:

Als leerlingen vinden dat het curriculum aandacht besteedt aan een gedeeld mensbeeld en racisme bespreekbaar maakt, kan de score op de wiskundetoets zelfs stijgen tot 20 punten en meer.

     Het is menselijk dat men feiten en cijfers die de eigen overtuiging tegenspreken met wantrouwen tegemoet treedt. Maar ze gewoon aan de kant schuiven, is onverantwoord. Een specialist die de conclusies niet lust, moet de cijfers grondig onderzoeken, en zal misschien tot de conclusie komen dat de onderzoeksmethode gebrekkig is. Ik las ooit over een onderzoek waaruit bleek dat scholen met een autochtoon, een allochtoon en een gemengd leerlingenbestand precies even goed scoorden op toetsen. Wat later las ik een grondige analyse van de cijfers die liet zien dat de conclusie heel wat minder ver reikte dan wat de krantenkoppen ervan maakten. Eigenlijk toonde ze alleen aantoonde aan dat even slimme, vlijtige kinderen, of ze nu autochtoon of allochtoon waren, even goede punten haalden. Dat dank je de koekoek. 
     Nu ben ikzelf helaas geen specialist. Als leek heb ik niet de plicht noch de mogelijkheid om het prijswinnend onderzoek op methodologische gebreken na te vlooien. Ik kan wel een aantal valstrikken bedenken waar men misschien niet aan gedacht heeft –  of misschien wel. Maar ondertussen zeg ik tegen mijzelf: 20 procent meer op een wiskundetoets omdát racisme bespreekbaar is in een school, dat bestáát niet. 

 Cijfers in columns
     Professor Tom De Herdt begint zijn column (DS 30/3) met een aardige grap over de economische wetenschap. De ene econoom zegt tegen de andere dat er een biljet van 20 euro op de stoep ligt, waarna die laatste poneert dat dat onmogelijk is, want iemand zou het al lang hebben opgeraapt. We kunnen lachen met het dogmatisme van die tweede econoom die zijn theoretisch model boven de empirische werkelijkheid plaatst, maar dat neemt niet weg dat hij meestal gelijk heeft. Briefjes van 20 op de stoep worden heel snel opgeraapt door een voorbijwandelende homo economicus.
      Alleen weten we allemaal dat de staat zich niet altijd als een rationele homo economicus gedraagt, en daarover gaat de column van Tom De Herdt. Hij klaagt de beslissing van de Vlaamse regering aan om nog slechts maximaal 2 procent niet-Europese studenten aan Vlaamse hogeronderwijsinstellingen te subsidiëren. Dat is een besparing van 83,1 miljoen. Maar nu schijnt er een onderzoek te bestaan waaruit blijkt dat een één euro geïnvesteerd in een internationale student 2,4 tot 3,1 euro oplevert aan onze economie en samenleving. De professor besluit:

Dat is goed voor 130.000 tot 197.000 euro per student, oftewel een aderlating van 4,3 miljard euro op het jaarinkomen van het land. Een briefje van 4,3 miljard op onze stoep.

     Het is een van de jammerlijke kenmerken van de column als genre dat je die niet kunt overladen met cijfers. Ik geloof best dat je van 2,4 euro via enkele vermenigvuldigingen aan het bedrag van 4,3 miljard komt, maar de lezer mist enkele factoren om zelf het product te berekenen. De professor kent die factoren maar de lezer kent ze niet niet. Daardoor weet de lezer niet hóe de 83,1 miljoen besparing moet worden vergeleken met de 4,3 miljard verlies. Op welke termijn wordt dat verlies berekend? Gelijkt dat virtuele bedrag op de fameuze ‘terugverdieneffecten’ die meestal virtueel blijven? Moet de ene vogel in de hand altijd versmaad worden vanwege die tien in de lucht? Kan men dat verlies van 4,2 miljard beperken door de subsidiëring van buitenlandse studenten beter te concentreren op de economisch rendabele studierichtingen?
     Vroeger zou ik mij aan die onbeantwoorde vragen geërgerd hebben. Vandaag weet ik dat ik met een uurtje te chatbotten al een flink deel van het antwoord zou kennen. Dat geeft rust. Ik móet die antwoorden niet kennen. Zo erg interesseert het mij ook niet. Dat regeringen vaak moeten kiezen tussen de lange en de korte termijn wist ik al langer. Ik kan hen daarbij niet helpen.

Hoe het transdebat voeren
     Cultuurfilosoof Simon Truwant doet in zijn column  over het transdebat (DS 30/3) iets wat ik ook vaak doe in mijn stukjes: de discussie verleggen naar het metaniveau. Hij neemt geen standpunt in, maar geeft goede raad hóe men een zindelijk gesprek kan voeren over een bepaald thema. Door dat iemand anders te zien doen, besef ik hoe futiel dat is. Mijn eigen excuus voor zulke oefeningen is dat ze me helpen om zelf klaar te zien. Ik vind dat een leuk tijdverdrijf.

Topdiplomatie over Iran
     Advocate Jasmine Malekzadem (DS 30/3) gelooft niet dat topdiplomatie de situatie voor de Iraniërs kan verbeteren.

Indien diplomaten hun werk goed willen doen, dan voegen zij vooral een zestiende punt toe aan het 15-puntenplan met in het vet cursief gedrukt: ‘vrijheid en democratie voor de Iraniërs.’ Eens zien welke onderhandelaars uit Teheran dan nog rond de tafel komen zitten.

     Ik weet zelf niet wat het beste is in deze zaak: oorlog of diplomatie. Je moet al optimistisch zijn om te denken dat één van de twee zal helpen om vrijheid en democratie naar Iran te brengen. Maar je moet héél optimistisch zijn om te geloven dat juridische veroordelingen, zoals Malekzadem zelf voorstelt, dat wel voor elkaar zullen krijgen. Laat het Internationaal Strafhof maar veroordelingen uitspreken. Eens zien of de machthebbers in Teheran zich daar iets van aan zullen trekken.

Iran-commentaren
     Tijdens de Gaza-oorlog zat radicaal-links en linksliberaal ongeveer op dezelfde golflengte: de morele veroordeling van de ‘genocide’. Bij de Iran-oorlog is het enigszins anders. Radicaal-links gaat verder met de morele veroordeling van de VS, waarbij het impliciet de kant kiest van de Ayatollahs. Links-liberaal is echter minstens even gebeten op de Ayatollahs als op Trump. Denk aan Verfhofstadt die vindt dat het Iraanse regime zich niet kan beroepen op het internationaal recht. De links-liberale teneur is dan niet dat de oorlog onrechtvaardig is, maar dwaas en ondoordacht. De analyse komt erop neer dat het Iraanse regime militair over betere troeven beschikt dan de VS, en dat Trump de wereld in een economische crisis heeft gestort. Dat kan best waar zijn, maar ik vind het vervelend dat alléén die analyse in onze pers aan bod komt. 

De ‘dogma’s’ van Tom Hannes
     Dat ik wel eens iets schrijf over Marc Reynebeau was mij ook opgevallen. Ik neem mij voor om daarmee te minderen. Maar blijkbaar neem ik ook makkelijk filosofisch onderzoeker Tom Hannes als schietschijf. Ik heb eens gescrold door mijn eigen stukjes en in minder dan een minuut ben ik zijn naam al vier keer tegengekomen, en altijd om er kritiek op te leveren*.
    En nu lees ik in zijn laatste stuk (DS 28/3) veel waar ik het mee eens ben:

 Niet gelovig zijn is een fulltimejob en een specialisatie. Niet iedereen heeft er evenveel talent en tijd voor. Geloven is de menselijke fabrieksinstelling. We kunnen niet bij alles wat ons verrast ons hele wereldbeeld aan diggelen laten gaan. Het is economischer om een wereldbeeld te bewaren … tot het onhoudbaar wordt en we tot een andere beeld moeten overgaan … [We hebben nood aan] een visie op de wereld en onze plaats daarin … Het eerste biedt intellectuele stabiliteit: zo zit de wereld min of meer in elkaar en daarop kun je vertrouwen. Het tweede biedt een emotionele motivatie … Dat levert enthousiasme op. Dat is belangrijk, want zonder enthousiasme gaat het heel snel slecht met ons.

      Dat lijkt mij allemaal slim gezien en wijs gedacht. Hannes schrijft nog dat ‘enthousiasme’ komt van het Griekse ‘enthousiazein’: geïnspireerd of bezeten zijn door een god. Ook dat kan best waar zijn. Goed, Voltaire schrijft in zijn Dictionnaire philosophique iets anders. ‘Ce mot grec signifie émotion d’entrailles, agitation intérieure.’ Maar in die Dictionaire philosophique staan nog meer vreemde zaken.
     Nee, ik moet mij gewonnen geven, Hannes heeft gelijk. Hij schrijft ook:

Als onze wereld in de greep is van doorgedraaide en funeste vormen van geloof, zit er maar één ding op: een beter wereldbeeld maken dat niet alleen plausibel is, maar ook enthousiasmerend.

     Dat is mij allemaal muziek in de oren. Plausibiliteit speelt een grote rol in mijn wereldbeeld. Ik neem afscheid van Hannes, zwaai met mijn hand, maar net als ik bij de deur kom, draai ik mij zoals inspecteur Columbo om, en stel de schijnbaar naïeve vraag wat die doorgedraaide en funeste vormen van geloof zijn. En dan verraadt de verdachte zichzelf. Het is wel degelijk Tom Hannes. 

 

De moderne westerse esoterie zie je ook in de theologie van het neoliberalisme: het dogma dat alles in orde komt als iedereen voor zijn eigen portemonnee zorgt en de Markt bevrijd is van menselijke inmenging … Dat er weinig van klopt speelt geen rol. De ware gelovige houdt immers voet bij stuk. Toen na de val van de Berlijnse Muur in 1989 hier en daar nog een verzorgingsstaat bleef bestaan, dreven radicale neoliberalen de zaak op de spits met het rechts-populisme.

      Deze korte alinea bevat vijf of zes denkfouten, te beginnen met de gedachte dat de Markt met een hoofdletter moet worden geschreven en dan kan worden geplaatst tegenover de ‘menselijke inmenging.’ De markt is niets anders dan menselijke inmenging. Ik haal er nog één denkfout uit: dat neoliberalisme een dogma is. Het neoliberalisme is evenmin een dogma als het marxisme er een is. Dat betekent niet dat er geen dogmatische marxisten bestaan, of dogmatische neoliberalen. Natuurlijk zijn die er. Karel van het Reve heeft uitgelegd hoe het marxisme in de Russische communistische handboeken tot een dogma verworden was, maar dat betekent niet dat Ion Elster, of bij dichter bij ons Jan Dumolyn, per definitie dogmatici zijn als ze marxistische interpretatieschema’s gebruiken. 

 

  * Die zure oprispingen aangaande Tom Hannes staan  hier, hier, hier en hier.