Boudry vs. de vrt: aanvullingen

1.
Een populaire inhoudelijke kritiek op Boudry is dat hij de complexe redenen voor statistisch toenemende intolerantie onder de jongeren toeschrijft aan één enkele reden: de islamisering. ‘Aan één enkele reden’ ...  dat is flagrant onwaar. Gelukkig staat de aflevering nog op vrtmax voor wie dat wil controleren. Boudry heeft alleen gezegd dat de islamisering óók een deel van de verklaring is, en wel een deel dat links en links-liberaal probeert weg te moffelen door er zo weinig mogelijk over te praten.   

2.
Voor wie een voorbeeld zoekt van iemand die de toenemende intolerantie wél aan één verklaring toeschrijft, kan beter terecht bij Bieke Purnelle (DS 22/5). Doordat Purnelle wat synoniemen gebruikt voor haar allesverklarende oorzaak, ontstaat de indruk dat ze naar een ‘gelaagde’ verklaring verwijst. Ze heeft het over ‘de macht van big tech’, ‘over ‘de kwalijke intenties van extremisten’, over ‘autocratische politici die simplistische oplossingen aanreiken’, en over het ‘sociaal isolement’ en de ‘economische onzekerheid’ die voortkomen uit het ‘laatkapitalisme.’ Ik moet denken aan een Suske en Wiske-album waar een leuk protestlied in voorkomt:

            Vrienden noem elkaar geen mietje
            Want eens zing je allemaal
            Allemaal hetzelfde liedje
            ’t Is de schuld van ’t kapitaal.

Het totaliserend karakter van Purnelles verklaring komt nog het beste tot uiting in de passage waar ze beslist wat ‘de kern van de zaak’ is. 

Terwijl pers, politici en opiniemakers over elkaar heen rollen vanwege een vaag rapport, blijft de kern van de zaak jammerlijk onaangeroerd.

3.
Ik vind het altijd vervelend als men in een polemiek begint te weerleggen wat niemand heeft gezegd. Nadat bekend raakte – achteraf – dat onder de 310 respondenten van de categorie PBH slechts 16 mensen van Marokkaanse en 5 van Turkse origine omvatte, waren er Boudry-critici die in alle ernst begonnen uit te leggen dat men uit de antwoorden van 5 Turken geen correct beeld kon afleiden van wat in de Turkse gemeenschap leefde. 

4. 
De uitleg van de vrt dat de categorie PBH was weggemoffeld omdat ze niet representatief was, noemde Boudry een smoesje. Dat was een overdrijving, of anders gezegd: het was tegelijk een smoesje en geen smoesje. 
  ‘Geen smoesje’ want de categorie was inderdaad niet representatief. ‘Wél een smoesje’, want de andere categorieën die niét werden weggemoffeld waren evenmin representatief. Ik citeer David De Coninck, postdoctoraal onderzoeker en gastprofessor aan de faculteit sociale wetenschappen van de KU Leuven, die in De Morgen hetzelfde punt maakte, maar minder polemisch dan ik hier net deed:

Dezelfde voorzichtigheid zou dan ook moeten gelden voor de uitspraken waarmee dit hele debat begon: dat 17 procent van de 12- tot 17-jarigen vindt dat mannen vrouwen mogen slaan. Hoeveel respondenten zitten er in die leeftijdsgroep? Wat is de foutenmarge op dat cijfer? Hoe verhoudt die zich tot de “16 procent” bij 18- tot 24-jarigen? Met andere woorden: is het verschil tussen die groepen statistisch onderscheidbaar van ruis, of zien we hier dezelfde subgroep-problematiek die elders wél tot terughoudendheid leidde. 

Bij representativiteit speelt zeker de grootte van de steekproef een rol. Dan is 310 personen in de categorie PBH inderdaad wat weinig. Maar hoe groot was de groep van 12-17-jarigen? En de groep van 18-24-jarigen? En waren die van een vergelijkbare grootte als bijvoorbeeld de groep van +65-jarigen?

5.
Een andere uitleg – achteraf – van de vrt was dat de groep van BPH een ‘zeer diverse’ groep was? Ook dit heeft iets van een smoesje? Heeft men dan de leeftijdscategorieën wél op diversiteit getest? Qua herkomst? Religie? Sociale status? Gebruik van sociale media? 

6.
David De Coninck was niet de enige die vond dat het vrt-onderzoek slecht was uitgevoerd. Noël Slangen, ook in De Morgen, betreurde de hedendaagse laksheid bij het samenstellen van representatieve steekproeven. In De Standaard (22/5) verscheen een opiniestuk van 8 academici. Ze vonden dat de vraagstelling in het onderzoek de respondenten in een bepaalde richting stuurde.
     Ik vond die 8 academici nogal streng in hun oordeel. Ik denk dat het bij sommige onderwerpen heel moeilijk is om álle bias weg te halen uit de vraagstelling. Ik heb er zelf geen probleem mee dat men tolerantie tegenover de islam bijvoorbeeld onderzoekt met vragen als ‘Vind je een nieuwe moskee in de buurt een probleem?’ Het is waar: zo’n vraag test inderdaad verschillende attitudes tegelijk, tegenover ‘religieuze zichtbaarheid, buurtverandering, verkeer, lawaai, schaal, locatie, lokale inspraak of algemene onzekerheid over maatschappelijke verandering.’
     Men moet dus voorzichtig zijn. Ik zou uit hoge percentages tegen de nieuwe moskee geen conclusies trekken over het ‘intolerante DNA’ van de Vlaming. Maar als men representatieve cijfers gaat gebruiken voor vergelijking, zijn ze interessant. Hoezeer verschillen de antwoorden met die van 20 jaar geleden? Hoezeer verschillen de antwoorden van die in andere landen? Hoezeer verschillen de antwoorden in de verschillende leeftijdscategorieën? Hoeveel verschillen de antwoorden van de stedelijke en landelijke bevolking? Enzovoort. Zo lang men maar dezélfde onzorgvuldige vragen gesteld heeft aan de vergeleken groepen, heeft men toch al een zekere aanwijzing.

7.
Een heel vaak terugkerende kritiek op Boudry is dat hij op de sociale media bijval krijgt van rechts en radicaal-rechts. Bij Frank D’hanis zijn het zelfs ‘openlijke fascisten’ die met Boudry ‘pronken’. Ik denk dat hier zowel de term ‘fascist’ als de term ‘openlijk’ een afwijkende betekenis krijgt. Bij de goede, oude term ‘cryptofascist’ kon ik mij tenminste nog iets voorstellen. 

8.
Als Boudry dan een stuk plaatst tegen radicaal-rechts, zoals dit weekend in de NRC, krijgt hij vanuit die radicaal-rechtse hoek het venijnige verwijt dat hij zijn credentials bij links wil herstellen. Dát is nu eens een ongeloofwaardig intentieproces. Zo dom is Boudry niet. Links zal precies hetzelfde zeggen als radicaal-rechts. ‘Die Boudry schrijft dat alleen om zijn credentials bij ons te herstellen. Daar tuinen wij niet in.’ 

9.
Maar we mogen niet veralgemenen, ook niet als het om radicaal-rechts gaat. Sam Van Rooy (VB) reageerde op het NRC-artikel: ‘Een compensatiestuk na de laatste 24 uur: alle begrip.’ Erg venijnig kun je dat niet noemen. Maar het is wel hetzelfde intentieproces.

10.
Boudry lacht De Standaard uit omdat ze de links-liberale bias op de vrt niet merken. ‘Ideologie is als een slechte adem. Je ruikt het niet bij jezelf.’ Het laatste deel van het argument heeft mijn leven veranderd. De tandarts gebruikte het veertig jaar geleden tegen mij, en sindsdien poets ik braaf mijn tanden. Argumenten over tandbederf hadden weinig uitwerking gehad.

11.
Boudry lijkt in de omgang een meegaande jongen, maar achter het klavier is hij een querulant. Bij mij is het omgekeerd. Als ik schriftelijk reageer ben ik zakelijk en verzoenend, maar zet mij op café naast een gelijkgezinde en na twee minuten heb ik een punt van meningsverschil gevonden. 

12.
Een antwoord van Khalid Benhaddou op Boudry kon niet uitblijven. Zoals te verwachten ontbreken bij hem de scheldwoorden en de persoonlijke aanvallen. De kritiek bestaat o.a. uit de stropopargumentaties die ik aanhaalde in bovenstaand punt 1 en 3. Verder heeft Benhaddou zijn eigen verklaring voor de aantrekkingskracht van retrograde ideologieën bij de jeugd. 

Mijn analyse is dat we als samenleving het vermogen verloren zijn om hoopvol over de toekomst te spreken. De Franse filosoof Jean-François Lyotard schreef ooit dat de grote maatschappelijke verhalen verdwenen zijn… De utopische horizon is verdwenen … Dan begint het verleden plots aantrekkelijk te lijken.

     Boudry antwoordde met een sneer die ik mij nooit zou veroorloven. 

Hier is een voorstel voor het publieke debat: als je wil dat we je argumenten ernstig nemen, wil je dan minstens de moeite nemen om ze zelf te schrijven? Pangram is de betrouwbaarste AI-detector. Wie de tekst leest, ziet dat ze ook druipt van holle AI-frasen: zeer korte, op zichzelf staande zinnen – LLM-ritmiek, ik vermoed specifiek GPT – parallelle opsommingen, met veel drieslagen en vierslagen – de ‘niet X, maar Y’-constructie.       

Mijn eerste reactie bij zo’n antwoord is om in paniek mijn eigen tekst van gisteren door Pangram te laten beoordelen. Oef: ‘100 procent of this text is human written.’ Mijn paniek werd ook hiérdoor veroorzaakt dat ik de vermelde stijlmiddelen – invoegen van korte zinnen, parallelle opsommingen, drieslagen, tegenstellingen – ook uitdrukkelijk aan mijn leerlingen aanraadde. Als ik een Chat-GPT-tekst lees, zie ik veel van mijn ‘tips & trucs’ toegepast.
     Nu is het waar dat de teksten van Benhaddou een brave, stereotype, wat saaie degelijkheid uitstralen, met veel vage, goedmenende fraseologie. Maar dat soort teksten werd al geschreven vóór Chat-GPT. Ik zou een humeurig verwijt als dat van Boudry dus nooit gebruiken, en niet alleen omdat ik een hekel heb aan ruzie, maar ook (niet X, maar Y) omdat ik geen zekerheid had.
     Anderzijds moet ik glimlachen met de verontwaardigde kritieken op Boudry dat hij niet inhoudelijk durft antwoorden op Benhaddou. Als je de tekst een tweede keer leest, zie je dat er weinig in staat dat tot antwoorden uitnodigt. Mocht ik zo’n reactie krijgen als die van Benhaddou, dan zou ik niet antwoorden, of hoogstens heel kort. En dat antwoord zou beginnen met ‘Mja, maar …’ 
    (Post scriptum: ondertussen heeft Boudry zelf, bij wijze van experiment, de kritiek van Benhaddou inhoudelijk laten beantwoorden door een chatbot. Het is een degelijk antwoord dat de stijl van Boudry nabootst, maar het bevat, voorspelbaar, geen nieuwe elementen. De bewerkte foto hierboven heb ik overgenomen van Boudry zijn X-post.)

13.
Dirk Van Damme vat ‘de kern van de zaak’ goed samen:

Uiteraard kan je uit de data niet besluiten dat herkomst er iets mee te maken heeft. Maar dat is het punt niet. Indien de hypothese ernstig was genomen dat etniciteit of religie een rol spelen, dan had men dat in de sampling meegenomen. 

Ik zou nog een stap verder gaan. Als men een verklaring wilde zoeken waarom jongeren meer naar retrograde en intolerante meningen neigen, dan moest men de twee meest plausibele verklaringen in de sampling opnemen: de aard en mate van religiositeit én de relatie met de sociale media. Dus ook vragen over hoeveel uur men op welke platformen en op welke pagina’s vertoeft – waarbij die vragen natuurlijk aan alle leeftijdscategorieën moeten worden gesteld.

14.
Een algemene kritiek op Boudry is dat hij met zijn radicale Islam-kritiek de ‘verbinding tussen de gemeenschappen’ ondermijnt. Dat is een ernstig bezwaar dat een ernstig antwoord verdient. Ik beperk mij hier tot één opmerking.
     Er zijn lieden die beweren dat de islam nooit zal veranderen. Een islam die ‘door de wasmachine van de Verlichting gaat’ zou onmogelijk zijn. Met het christendom heeft dat gewerkt, maar met de Islam zal het niet werken.
     Ik wil daarover geen absolute, maar wel een conditionele uitspraak doen. Als de islam ooit moderniseert en liberaliseert – als – dan zal dat onder andere de verdienste zijn van zowel de radicale islamcritici van de Boudry-soort als van de islamitische modernisten van de Benhaddou-soort. Zo is het christendom immers geëvolueerd: door kritiek van buitenaf en door hervormingsbewegingen van binnenuit. En door een reeks spontane processen die niemand controleren kan natuurlijk. 

15.
Ik lees ergens op FB dat Joël De Ceulaer zich in duizend bochten gewrongen heeft om Boudry niet te moeten afvallen. Zelf heb ik het gehouden op een bescheiden 38 bochten: 15 vandaag en 23 in mijn vorige post.