'Totaalliberalisme'

Het ‘totaalliberalisme’ 
    Volgens Roan Asselman (Doorbraak 23/6) gaan de klassieke liberale partijen achteruit omdat ze een ‘totaalliberalisme’ propageren.

Het valt op dat politieke partijen die álle typisch liberale ideeën in één tent verenigen, vandaag weinig succes boeken. Dat zijn er, grosso modo, drie: (1) een kleine overheid en laissez faire economie, (2) een emancipatorisch individualisme of ethisch progressivisme en (3) een engagement voor een op regels gebaseerde wereldorde, met een internationaal vrij verkeer van goederen, diensten én personen. In Europa zijn er vele partijen die met succes één of twee van die liberale ideeën uitdragen, maar niet alle drie … Het zijn de totaalliberalen die in 2026 bijna overal het onderspit delven.

     Dan rijst de vraag: ben ikzelf een totaalliberaal? Om die vraag te beantwoorden heb ik de kenmerken van Asselman verder opgesplitst en aangevuld met de kwestie van de juristocratie en de vrije meningsuiting. Privacy en misdaadbestrijding laat ik buiten beschouwing. Mijn eigen positie geef ik aan met plus- en mintekens. Liberale standpunten zijn onder andere:

1. Kleine overheid door verhoogde efficiëntie (+), minder bureaucratie (++), minder en vlakkere belastingen (++), inkrimping van collectieve dienstverlening (+) en hervorming van de sociale zekerheid (+)
2. Laissez-faire economie (+++)
3. Emancipatorisch individualisme (+)
4. Ethisch progressivisme (-)
5. Primaat van rechtspraak boven meerderheidsdemocratie (-)
6. Absolute vrije meningsuiting (+++)
7. Op regels gebaseerde wereldorde (+)
8. Vrij verkeer van goederen en diensten (++ )
9. Vrij verkeer van personen (--).    

     Over de meeste kwesties heb ik in vorige stukjes al geschreven. Ik zal dat hier niet herhalen. Ik zeg alleen kort iets over (1), (3)-(4) en (7).
     Dat de overheid efficiënter moet werken is amper een liberaal programmapunt te noemen, aangezien geen enkele partij voorstander is van een overheid die niet efficiënte werkt. Er is op dat gebied misschien veel dat nog verbeterd kan worden, maar er is ook veel dat al verbeterd is. Wat de omvorming van de sociale zekerheid betreft zie ik onder andere een universeel basisinkomen als een na te streven liberaal alternatief.
     Liberalen, conservatieven en conservatief-liberalen beseffen dat een te vergaand individualisme en een te radicaal verzet tegen de traditie als gevolg hebben dat een samenleving gedestabiliseerd raakt en dat de individuen erin ongelukkig worden. Maar voor een liberaal mag de staat slechts een beperkte rol op zich nemen om gemeenschapszin en traditie te bevorderen, te temperen of te sturen. Uiteraard moet de staat zo weinig mogelijk verbodsbepalingen opleggen in de ethische en privé-sfeer, zolang één individu een ander individu geen ondubbelzinnige schade toebrengt.

      Een liberaal moet hopen dat een op regels gebaseerde wereldorde steeds meer van juridische fictie naar tastbare realiteit evolueert. Dat proces is al enkele decennia aan de gang, met ups en downs. Vandaag maken we een heropleving van de machtspolitiek mee en op zo’n moment mag een liberaal land of blok niet naïef zijn. Een combinatie van slimme bondgenootschappen, van eigen industriële, technologische en militaire kracht, en van handige diplomatie tegenover huidige en potentiële vijanden, kan er hopelijk voor zorgen dat de machtspolitiek niet tot een wereldoorlog leidt, en dat in een gunstiger constellatie de op regels gebaseerde wereldorde nieuwe kansen krijgt.